notiqlik san’ati. nutq madaniyati shakllanishining tarixiy ildizlari

DOCX 25,3 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1698822455.docx [bookmark: _goback]notiqlik sanâati nutq madaniyati shakllanishining tarixiy ildizlari nutq madaniyati â bu tð¾âgâri sð¾âzlay olish, yaâni nutqiy muloqot shartlari va fikr bildirishdan kð¾âzlangan maqsadni hisobga olgan holda hamda barcha til vositalaridan (til vositalaridan, shu jumladan intonatsiya, leksik zahira, grammatik shakllardan) foydalangan holda bayon qilinayotgan mazmunga mos holda gapirishdan iboratdir. uchta tushuncha zamon va makon tanlamaydi. bular soâzlash, tinglash va anglashdir. odamzot yaralibdiki, oâzaro munosabat jarayonida ana shu uch birlikka amal qilib kelinadi. buning namoyon boâlishi har bir xalqning oâz mentalitetiga mos va xos. oâzaro munosabat, murojaat qilish jarayonidagi oâzni tutish va fikr almashuvlar muomala madaniyati tushunchasida uygâunlashadi. munosabat, murojaat, muloqot, munozara, mubohasa, muhokama, mulohaza singari tushunchalarning barchasi muayyan millatning ziynatiga mos boâlgan ziynatlar boâlib, u yetik va estetik meâyorlar, qoidalar bilan amalga oshiriladi. nutq madaniyati, notiqlik sanâati bu tilshunoslik fani obyekti emas, u mantiq, ruhiyatshunoslik, etika, estetika, falsafa, tafakkur, siyosatshunoslik, jamiyatshunoslik ilmi hamdir. nutqning ijro etilishida unga ma'lum bir …

e'tiborga olish ham muhim sanaladi. ya'ni, notiq auditoriyani hisobga olishi â ularning bilim darajasidan yoshigacha, hatto nutq ijro etilayotgan paytdagi kayfiyatigacha kuzatib turilishi, nutqning tinglovchilar tomonidan qabul qilinishi nazorat qilib borilishi lozim boâladi. malakali bilimga ega boâlgan kishilar oldida joân, sodda tilda gapirish maqsadga muvofiq boâlmagani kabi, oddiy, yetarli darajada ma'lumotga ega boâlmagan auditoriya oldida ham ilmiy va rasmiy tilda gapirishga yoâl qoâyib boâlmaydi. xullas, notiqdan vaziyatga qarab ish tutish talab qilinadi. va butun diqqat-e'tibor ifodalamoqchi boâlgan fikrni toâlaligicha tinglovchilarga yetkazish vazifa qilib qoâyiladi. kishilar chiroyli, mazmundor nutq masalasi bilan juda qadimdan qiziqib keladilar. qadimgi gretsiya (yunoniston)da va rimda nutq madaniyatining nazariy asoslari yaratildi. nutq oldiga qoâyiladigan talablar ishlab chiqildi. bu davrda davlatning, savdo-sotiqning, sud ishlarining nihoyatda taraqqiy etishi, notiqlikni sanâat darajasiga koâtardi. yetuk inson boâlishi uchun albatta, notiqlik sanâatini egallash shart qilib qoâyiladi. ana shu ehtiyoj tufayli notiqlik nazariyasi yaratildi. uning sitseron, demosfen, kvintilian, aristotel kabi nazariyotchilari yetishib chiqdi. …

vakili mark fabiy kvintiliandir. u oâzining â«notiq bilimi haqidaâ» kitobida bilimdonlikni notiqliqning birinchi sharti qilib qoâyadi. kvintilian notiqlikka doir bilimni juda yoshlikdan oârgana borish kerak, deydi. nutqning tinglovchi uchun tushunarli boâlishiga katta ahamiyat beradi. u: â«sen shunday soâzlaginki, seni har bir kishi tushuna olsinâ», - degan edi. xullas, qadimgi yunoniston va rimda madaniy notiqlik nazariyasi rivojlantirildi. bu nazariya keyinchalik yevropada nutq madaniyatiga bagâishlangan fanning maydonga kelishiga asos boâldi. oârta osiyo madaniyati tarixida ham nutq madaniyati bilan shugâullaning oâziga xos mavqega ega. taniqli siyosatshunos olim nazrullo joârayev oâzining â«agar ogohsen...â» nomli kitobida haqli ravishda yozganidek, â«sivilizatsiya dunyoning turli mintaqalarida turlicha yuz berib, muayyan hududlar aholisi dunyoqarashi va turmush tarziga chuqur oârnashgan. sivilizatsiya, jumladan yunonistonda nafosat, hindistonda din, ovrupada moddiy texnika taraqqiyoti, turonda esa axloq tarzida vujudga kelgan. yurtimizda axloq benihoya qiyosi yoâq tushuncha sifatida ardoqlanib kelingan. maânili va bejirim gapira bilish, nutqdagi maâqul va nomaâqul soâzlarni ilgâay olish, soâzning orqa oângini, …

aqida soâz yuritib, har bir fanning inson hayotidagi zaruriy ehtiyojlar talabi bilan yuzaga kelishini aytadi. uningcha, grammatika, aruz va mantiq fanlari ham shu ehtiyojning hosilasidir. inson nutqi oâz tuzilishi materialiga koâra rostni ham, yolgâonni ham ifodalashi mumkin. bu koâplab munozaralarga sabab boâladi. inson bu munozaralar jarayonida rostni yolgâondan ajratadigan â«mezonâ» ni yaratadi. bu mantiq fani edi. inson nutqida shubhali oârinlar sezilsa, maâlum â«mezonâ» yordamida ular tuzatiladi. olim mantiqni oârganmaganlarga: â«agar u dangasalikni tashlab, oromga berilmasdan, gap bilan bogâlanib keladigan nahv (grammatika), aruz (sheâr oâlchovi) va mantiq (logika) ni mutolaa qilganda edi, soâz zotan, nasr va nazmga ajralishini bilgan bulardiâ», - deydi. demak, beruniy nutqning ikki xil - nasr, nazm koârinishi borligini koârsatadi. nutqning bu turlari maâlum qoidalar asosida shakllanadi. beruniy shakl va mazmun birligiga katta ahamiyat beradi. shakl mazmunga xizmat qilishi kerak. mazmunsiz har qanday chiroyli shakl ham el orasida eâtibor qozonmaydi. nutqning nasriy shaklida ham nazmiy shaklida ham mazmun …

va doimiy rivojlanishni taqozo etuvchi sohalardan biridir. zero, til kishilarga doimo oâzaro aloqa munosabati, madaniy-maânaviy zaruriyat, ijtimoiy taraqqiyot, kurashish qurol boâlib xizmat qilgan. mana shu qator vazifalarni bajaruvchi til egalarining nutq irod etish imkoniyatlari, til birliklaridan qay tarzda foydalanish chegaralarini maâlum bir meâyorga solish ehtiyoji asosida ilmiy negizga ega boâlgan mazkur soha vujudga kelgan. til qanchalar rivojlangan boâlmasin, insonlar tomonidan maâlum meâyorlar va talablarga asoslangan nutqiy madaniyat bir xil darajada rivojlangan boâladi deyish doimo ham toâgâri boâlavermaydi. shu sababli ham nutq madaniyati sohasi doimiy eâtibor va rivojlanish sari harakatlarni talab qiladi. nutq madaniyati ijtimoiy fan sifatida keng maânodagi til tarbiyasini va ommaviy uslubiy savodlilikni, boshqacha aytganda, soâzlovchi va yozuvchi omma orasida til haqidagi fanning hozirgi zamon yutuqlarini tatbiq etishni oâz oldiga vazifa qilib qoâyadi. nutq madaniyati insoniy madaniyatning asosiy ifodasidir. maânaviyati yuqori boâlgan inson barkamolligi uning omilkorligi, bilimdonligi, donishmandligida namoyon boâladi va unda albatta nutq madaniyati ham yuqori boâladi. til …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"notiqlik san’ati. nutq madaniyati shakllanishining tarixiy ildizlari" haqida

1698822455.docx [bookmark: _goback]notiqlik sanâati nutq madaniyati shakllanishining tarixiy ildizlari nutq madaniyati â bu tð¾âgâri sð¾âzlay olish, yaâni nutqiy muloqot shartlari va fikr bildirishdan kð¾âzlangan maqsadni hisobga olgan holda hamda barcha til vositalaridan (til vositalaridan, shu jumladan intonatsiya, leksik zahira, grammatik shakllardan) foydalangan holda bayon qilinayotgan mazmunga mos holda gapirishdan iboratdir. uchta tushuncha zamon va makon tanlamaydi. bular soâzlash, tinglash va anglashdir. odamzot yaralibdiki, oâzaro munosabat jarayonida ana shu uch birlikka amal qilib kelinadi. buning namoyon boâlishi har bir xalqning oâz mentalitetiga mos va xos. oâzaro munosabat, murojaat qilish jarayonidagi oâzni tutish va fikr almashuvlar muomala madan...

DOCX format, 25,3 KB. "notiqlik san’ati. nutq madaniyati shakllanishining tarixiy ildizlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: notiqlik san’ati. nutq madaniya… DOCX Bepul yuklash Telegram