son. uning ugmsi, lug’aviy shakllari. sonning lugaviy ma’no guruhlari. numerativ (o’lchov) so’zlar. sonning sintaktik vazifalari

DOC 51,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1706114842.doc son. uning ugmsi, lug’aviy shakllari. sonning lugaviy ma’no guruhlari. numerativ (o’lchov) so’zlar. sonning sintaktik vazifalari reja: 1.sonning asosiy xususiyatlari. 2.son lmglari. 3.o’lchov so’zlar va ularning ma’no jihatdan tasnifi. son, sonnig ugmsi, sodda son, takror son, sanoq son, chama son, jamlovchi son, kasr con, dona son, taqsim son, tartib son, hisob (numerativ) so`zlar, sonning gapdagi vazifasi, sonlarda ma`no torayishi, sondan yasalgan turkumlar son predmetlarning sanog’ini, tartibini ko’rsatuvchi so’z turkumidir. sonlar otlar bilan birga qo’llanilib, bir necha predmetlarning yig’indisini, aniq miqdorini bildiradi. shu jihatdan aniq miqdor bildiruvchi bu so’zlar predmetlarning noaniq miqdorini ifodalovchi ko’p, mo’l, oz kabi sifatlardan farqlanib turadi. ushbu sifatlar raqam bilan ifodalanmaydi. son noaniq miqdorni bildirganda ham raqam bilan yozilishi mumkin: uch-to’rt kun (3-4 kun). sonlar tuzilishiga ko’ra to’rt asosiy guruhga bo’linadi: 1. sodda sonlar. 2.qo’shma sonlar. 3. juft sonlar. 4.takror sonlar. sodda sonlar tub so’z holida bo’ladi: bir, ikki, uchtadan, mingtacha. o’zbek tilida sodda sonlar ichida ayrimlarining …

uproq, bir qop un, ikki gektar, besh tonna kabi. sonlar sanoq, dona, chama, kasr, jamlovchi, tartib, taqsim sonlar kabi ma’noviy guruhlarga bo’linadi. sanoq sonlar son (miqdor) nomlarini, narsa-buyumlarning son-sanog’ini ifodalab keladi. sonnig bu turi boshqa so’zlarga bog’lanmagan holda, mustaqil ravishda qo’llana oladi. sanoq sonlar ichida “bir” so’zi gapda xilma-xil ma’noni ifodalab, turli vazifada keladi: 1.predmetning aniq miqdorini ifodalaydi: buloq boshida bir katta chinor o’sardi (ertakdan). bu o’rinda “bir” so’ziga yolg’iz, yagona so’zlari ma’nodosh bo’lishi mumkin. 2.noaniqlik ma’nosini ifodalaydi: vodiylarni yayov kezganda, bir ajib his bor edi menda (h.olimjon). bu ma’noda “bir” so’ziga qandaydir, kimdir, nimadir kabi gumon bilduruvchi so’zlar ma’nodosh bo’ladi. 3.chegaralov ma’nosini ifodalaydi: sinf majlisiga bir zaynabgina kelmadi. 4.sifatlovchi aniqlovchilar oldida kelib, ma’noni kuchaytirish uchun qo’llanadi: bir jozibali, bir yoqimli kuy chalindi (oybek). 5.takroriy shaklda fe’lga bog’lanib, harakatning belgisini ifodalaydi: o’ktam kabinetda o’ tirganlarga bir-bir qarab chiqdi. chama sonlar predmetning noaniq miqdorini, taxminiy hisobini ifodalaydi. quyidagi lig’aviy shakl qo’shimchalari …

hama sonlar gap tarkibida qo’llanilganda vaqt ma’nosi (o’n kuncha), masofa ma’nosi (uch-to’rt qadam), og’irlik ma’nosi (uch-to’rt kilogramm), kishi yoshining taxminiy miqdori (oltmishlarga borib qolgan), ko’plik, ortiqlik (yuzlarcha odam) ma’nolari voqelanadi. jamlovchi son jamlash, birgalik ma’nolarini ifoda etadi. quyidagicha hosil qilinadi: –ov qo’shimchasi bilan: ikkov, yettov. bu xil jamlovchi sonlar ikkidan yettigacha sanoq sonlardan yasaladi. ov+lon: oltovlon ola bo’lsa, og’zidagin oldirar. -ov+lab; ov+la+shib: ikkovlab, oltovlashib, to’rtovlashib kabi. -ala affiksini sanoq songa qo’shish orqali. jamlovchi sonning bu turi ikkidan beshgacha sanoq sonlardan yasaladi: ikkala qiz chiqdi ariq bo’yiga. jamlovchi son yasovchi ovlon qo’shimchasi ko’pincha qadimiy xalq so’zlashuv tili uchun xosdir. tarixiy kelib chiqishiga ko’ra jamlovchi son shakli bo’lgan birov so’zi hozirgi tilimizda olmosh turkimi tarkibiga o’tgan. kasr sonlar butunning qismini ifodalash uchun ishlatiladi: uchdan bir), o’ ndan ikki). yarim, yorti, chorak, nimchorak, qoq, teng so’zlaridan ham kasr sonni ifodalashda foydalaniladi: yarim ї butunning yarmi,chorak ї to’rtdan bir bo’lak, nimchorak ї sakkizdan bir …

rsa-buyumning tartib belgisini ifodalaydi. tartib son yasovchi -nchi (-inchi) qo’shimchasi qo’shma sanoq sonlarda faqat oxirgi songa qo’shiladi: bir ming to’qqiz yuz oltmish yettinchi yil kabi. tartib sonlardan ”birinchi” tartib soni o’z ma’nodoshlariga ega: birinchi bahor-ilk bahor- dastlabki bahor kabi. tartib sonlar arab raqamlari bilan yozilganda -nchi (-inchi) qo’shimchalari o’rnida chiziqcha qo’yiladi, rim raqamlari bilan yozilganda esa hech qanday belgi qo’yilmaydi: 20-uy, 6-sinf, 25-dekabr, 2000-yil, 6-bo’lim, iv sinf, xxi asr, ii bob kabi. bayramlarni ifodalovchi sanalar harf bilan yozilganda sakkizinchi mart, birinchi sentabr; arab raqamlari bilan yozilganda 8-mart, 1-sentabr, 21-mart shakliga ega bo’ladi. yuqoridagi dona sonni hosil qiluvchi -ta, tartib sonni hosil qiluvchi -nchi (-inchi), taqsim sonni hosil qiluvchi -tadan, jamlovchi sonni hosil qiluvchi –ov(–ovlon), -ala, chama sonni hosil qiluvchi -larcha, -lab, -cha kabi qo’shimchalar lug’aviy shakl hosil qiluvchi qo’shimchalar sirasiga kiradi. hisob so’zlar predmet, narsa, buyumning sonini, hajmini, o’lchovini bildiradi. hisob (o’lchov) so’zlar otga bog’lanib, quyidagi qolipni hosil qiladi: [sanoq …

tog’ora somsa, bir lagan osh, ikki mashina don kabi. 5. narsaning uzunligi va masofani ifodalovchi o’lchov so’zlar: kilometr, santimetr, tanob, chaqirim, qadam, qarich. 6. qiymatni bildiruvchi hisob so’zlar: so’m, tiyin, tanga, chaqa. 7. vaqt o’lchovi uchun ishlatiladigan so’zlar: minut, soat, kun, oy, yil, asr, daqiqa, hafta kabi. bunday qatorlarni yana davom ettirish mumkin. shular ichida aniq miqdorni ifodalovchi so’zlar sifatida gramm, santimetr, tonna, kilogramm, kilometr, amper, volt o’lchov birliklari qabul qilingan. sonlar ot bilan birga kelib, ularning aniqlovchisi bo’lib keladi. ba’zan ot oldidan kelib sifat bilan birga aniqlovchi vazifasini bajaradi: yigirmata ilmiy asar. sonlar kelishik, son, egalik kabi kategoriya shakllari bilan o’zgarib, to’ldiruvchi, ega, hol sintaktik vazifalarida keladi. аdabiyotlar: 1. менглиев б. морфологик воситаларнинг маъновий хусусиятлари ва синтактик имкониятлари. диссертация автореферати. тошкент-1995. 2.неъматов ҳ. тажалли тасаввуф билиш назарияси ва тилшуносликда синтаксисни ўрганиш масалалари. «ўзбек тили ва адабиёти», 1993 йил, 2-сон. 3.неъматов ҳ., бозоров о. тил ва нутқ. тошкент, «ўқитувчи», 1993 …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "son. uning ugmsi, lug’aviy shakllari. sonning lugaviy ma’no guruhlari. numerativ (o’lchov) so’zlar. sonning sintaktik vazifalari"

1706114842.doc son. uning ugmsi, lug’aviy shakllari. sonning lugaviy ma’no guruhlari. numerativ (o’lchov) so’zlar. sonning sintaktik vazifalari reja: 1.sonning asosiy xususiyatlari. 2.son lmglari. 3.o’lchov so’zlar va ularning ma’no jihatdan tasnifi. son, sonnig ugmsi, sodda son, takror son, sanoq son, chama son, jamlovchi son, kasr con, dona son, taqsim son, tartib son, hisob (numerativ) so`zlar, sonning gapdagi vazifasi, sonlarda ma`no torayishi, sondan yasalgan turkumlar son predmetlarning sanog’ini, tartibini ko’rsatuvchi so’z turkumidir. sonlar otlar bilan birga qo’llanilib, bir necha predmetlarning yig’indisini, aniq miqdorini bildiradi. shu jihatdan aniq miqdor bildiruvchi bu so’zlar predmetlarning noaniq miqdorini ifodalovchi ko’p, mo’l, oz kabi sifatlardan farqlanib turadi. ushbu ...

Формат DOC, 51,0 КБ. Чтобы скачать "son. uning ugmsi, lug’aviy shakllari. sonning lugaviy ma’no guruhlari. numerativ (o’lchov) so’zlar. sonning sintaktik vazifalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: son. uning ugmsi, lug’aviy shak… DOC Бесплатная загрузка Telegram

son. uning ugmsi, lug’aviy shakllari. sonning lugaviy ma’no guruhlari. numerativ (o’lchov) so’zlar. sonning sintaktik vazifalari

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "son. uning ugmsi, lug’aviy shakllari. sonning lugaviy ma’no guruhlari. numerativ (o’lchov) so’zlar. sonning sintaktik vazifalari"

Похожие файлы