to'qima to'g'risida ta'limot

DOC 48.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403347106_44981.doc to'qima to'g'risida ta'limot reja: 1. to'qima tushunchasi. 2. evolyusion gistologiyaning asoschilari. 3. to'qimalarning klassifakasiyasi. 4. gistogenez. 5. to'qimalarning regenerasiyasi. to'qima deb, tarixiy (filogenetik) tarqqiyot jarayonida vujudga kelgan, umumiy tuzilshga ega bo'lgan, ma'lum bir funksiyani bajarishga ixtisoslashgan hujayralar va hujayralar oraliq moddalar yig'indisiga aytiladi. evolyusion tarqqiyot davomida tirik organizmlarning turli shakllari (o'simlik va hayvonlardan tortib odamlargacha) vujudga kelib, ular xozirgi kunda xam mavjuddirlar. to'qimalar evolyusiyasini o'rganuvchi fanga evolyusion gistologiya deb ataladi. evolyusion gistologiyaga rossiyalik olim i.i.mechnikov asos solgan bo'lib, uning g'oyalarini akademik a.a.zavarzin va n.g.xlopinlar ilgari surdilar va rivojlantirdilar. a.a.zavarzin to'qimalar klassifiksiyasiga to'qima hayot jarayonining asosiy tomonlarini ochib beruchi funksional prinsiplarni asos qilib oldi. u to'qima himoya funksiyasini ochib beruchi chegara to'qimaga; modda almashinuv va tayanch mexanik vazifani bajaruvchi – ichki muhit to'qimasiga, harakatni ta'minlovchi – mushak to'qimaga va impuls o'tkazuvchi – nerv to'qimasiga bo'ldi. to'qimalarni o'rganish va klassifikasiyasini tuzish bizning eramizdan oldin arestotel, gipokrat, galen (iii-iv asrlar), abu ali …

hning so'ngi davrilarida hayvonlar tuzilishing murakkablashishi bilan birga mushak va nevr to'qimalari takomillashgan. mushak to'qimasi harakat funksiyalarini bajarsa, nerv to'qimalari qolgan barcha to'qimalarini o'zaro bog'lab, organizmning bir butunligini ta'minlash bilan bir qatorda shu organizmlarni tashqi muhit bilan aloqsini tiklab turadi. to'qimalarning hosil bo'lish jarayoniga – gistogenez deb ataladi. to'qimalarning differensiallanishida 4ta davr farq qiladi. 1. ootipik; 2. blastomer; 3. ko'rtak; 4. to'qima differensiallanish davri. 1. ootipik davri – yunoncha oop – tuxum so'ziga tipik qo'shilishidan hosil bo'lgan birikma tushinilib, zigotaning hosil bo'lish davriga to'g'ri keladi. zigotaning rivojlanish davrida u yoki bu boshlang'ich to'qimalar paydo bo'lishidan boshlanadi. bu prezumptiv urcho'qlar deb nomlanadi, ya'ni bo'lg'usi ko'rtaklar tuxum hujayra sitoplazmasida yoki zigotada o'z ifodasini topadi. 2. blastomer davri – ootipk davrning davomi bo'lib, bunga zigota bo'linishi natijasida ko'plab blastomerlar hosil bo'ladi. balstomer so'zi blastos – murtak, meros – qism degan so'zlardan olingan. blastomer davrida tuxumning mitotik bo'linishidan hosil bo'lgan rivojlanish xususiyati. embrion rivojlanishining …

jralib chiqqan hujayralardan tarkib topgan bo'ladi va boshlangich urchuqlarning oraliq bo'shliqlarini to'ldirib turadi. 4. gistogenez davri – bu davrda embrion varaqlarga tegishli bo'lgan har bir to'qimaning shakllanishi paydo bo'la boshlaydi. to'qimalarning hosil buladigan boshlang'ich urchuqda o'ziga xos o'zgarishlar sodir bo'ladi. natijada, urchuq hujayralari va hujayrasiz to'qimalar takominlashib har xil to'qimaga xos marofologik tuzilish va fiziologik hususiyatlar beradi. odam va hayvon organizmi bir butun bo'lib, ularning organ va sistemalari bilan fiziologik hususiyatlari bu birlikni ta'minlab turadi. har bir organ stroma va parenxima qismlaridan iborat. stroma shu organning negizini tashkil qiluvchi to'qimadan iborat bo'ladi. parenxima shu organga xos epiteliy yoli spesifik vazifani bajaruvchi to'qima hujayralaridan tashkil topadi. bu ikkala tuzilma hamma vaqt bir-biri bilan uzviy bog'liqda bo'ladi. to'qimalarning funksional xolatlar paytida o'zlarini yangilab turish hususiyatlariga egadir. yangilanish hususiyatini regenerasiya termini bilan ataladi. regenerasiya organizmning tashqi muhit omillariga moslashuvi natijasida takomillashib boradigan yoki har xil sabablarga ko'ra nobud bo'ladigan hujayralar, to'qimalar va organlar …

sifat jihatidan farq qiladi. bunga misol operasiyalardan so'ng kesilgan joyning bitishi, va tiklanishi. organning shikastlangan joyi hujayralar bo'linishi hisobiga tiklansa hujayraproleferasiyasi deb ataladi. potologik regenerasiya – har xil sabablarga ko'ra potologik jarayonlardan keyin to'qima hujayralarning nobud bo'lishi va o'rnini to'ldirilishiga aytiladi. bunda regenerasiya jarayoni kechikishi, buzilishi va butunlay bo'lmasligi mumkin. to'qimalarning potologik regenerasiyasi shikastlangan faqatgina ichki organlardagina bormasdan, balki, sog' qolgan organ qismida ham boradi. bu hodisaga kompensator gipertrofiya deyiladi. ayrim hollarda regenerasiya jarayoni kuchayib ketib ortiqcha to'qimalar hosil bulishiga sabab bo'ladi. bunday jarayonga esa supper regenerasiya deyiladi. regenerasiya jarayoni to'liq va chala bo'lishi mumkin. to'liq regenerasiyaga restitusiya deyiladi. bu nobud bo'lgan to'qima o'rnida tuzilishi va funksiyasi jihatdan to'g'ri keluvchi to'qima hosil bo'ladi. chala regenerasiyaga substitusiya deyiladi. bunda jarohatlangan joyda asl to'qimaga o'xshash to'qima bilan to'ldirilmasdan biriktiruvchi to'qima bilan to'ldirish va asta-sekin zichlashib, burishib chandiqqa aylanishi kuzatiladi. yuqorida aytilgan holatlardan tashqari, bazan regenerasiya bo'ladigan to'qimalarda tubdan o'zgarish xodisasi ham kuzatiladi. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "to'qima to'g'risida ta'limot"

1403347106_44981.doc to'qima to'g'risida ta'limot reja: 1. to'qima tushunchasi. 2. evolyusion gistologiyaning asoschilari. 3. to'qimalarning klassifakasiyasi. 4. gistogenez. 5. to'qimalarning regenerasiyasi. to'qima deb, tarixiy (filogenetik) tarqqiyot jarayonida vujudga kelgan, umumiy tuzilshga ega bo'lgan, ma'lum bir funksiyani bajarishga ixtisoslashgan hujayralar va hujayralar oraliq moddalar yig'indisiga aytiladi. evolyusion tarqqiyot davomida tirik organizmlarning turli shakllari (o'simlik va hayvonlardan tortib odamlargacha) vujudga kelib, ular xozirgi kunda xam mavjuddirlar. to'qimalar evolyusiyasini o'rganuvchi fanga evolyusion gistologiya deb ataladi. evolyusion gistologiyaga rossiyalik olim i.i.mechnikov asos solgan bo'lib, uning g'oyalarini akademik a.a.zavarzin va n.g.xlopinlar...

DOC format, 48.5 KB. To download "to'qima to'g'risida ta'limot", click the Telegram button on the left.

Tags: to'qima to'g'risida ta'limot DOC Free download Telegram