oliy asab faoliyati fiziologiyasi

DOCX 22.4 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1701239175.docx oliy asab faoliyati fiziologiyasi reja: 1. oliy asab. 2. shartsiz reflekslar. instinktlar. oliy asab. oliy asab faoliyati fiziologiyasi haqidagi ta’limotga nazar tashlasak, uning ildizlari qadimgi yunon faylasuflari demokrit, platon, aristotel kabilarning dunyoqarashlariga borib taqaladi. i.p.pavlov yaratgan oaf fiziologiyasi esa, bir qator eksperimental-psixologik yo’nalishlardan farqli ravishda, o’z oldiga odam va hayvonlar bosh miyasi ishining ichki mexanizmlarini aniqlashni maqsad qilib qo’ygan. zamonaviy tadqiqotchilar miya funktsiyalarni o’rganishning ob’ektiv usulini, ya’ni shartli reflekslar usulini qabul qilishgan bo’lib, o’rganish, xotira, xissiyotlar, fikrlash, ong, mijoz, xulqatvor, uyqu, tush ko’rish va gipnoz kabilarning tabiati va ichki mexanizmlarini hamda bunda miyaning alohida strukturalarini rolini tushunishga intilmoqdalar. shu maqsadda ular miyaning chukur qaklamlarini, ya’ni uning yuksak funktsiyalarini molekulyar, hujayra va subhujayra asosida o’rganmoqdalar. elektrofiziologik va neyrokimyoviy usullar, elektron mikroskoplar va kompyuterlar asosidagi boshqa texnikalar, miya funktsiyalarini o’rganishda, miya ichidagi jarayonlarni tushunish imkoniyatlarini bermoqda. albatta, bunda klassik fiziologiya yutuqlari inkor etilmasdan, balki aniqroq tushuntirilmoqda va butun miya faoliyatini tadqiqot …

a evolyutsiyasini ularning tabiiy yashash muhitida o’rganadigan fan. oaf fiziologiyasi esa, asosan hayvonlarni individual o’rganish bilan birga, xulq - atvor reaktsiyalari asosida yotgan neyrofiziologik reaktsiyalarni o’rganadi. bu ikkala fan konkret asab mexanizmlari bo’lgan xulq-atvorning tug’ma va orttirilgan shakllari fenomenologiyasini bog’lab, bir-birini to’ldiradi. funktsional jihatdan oaf tug’ma (instinktli) va orttirilgan (shartli reflektorli) mexanizmlarning birligi bo’lib, hayvonlarni atrof-muhitga mukammal moslashishini ta’minlaydi. ikkalasi ham individum va turni saqlashga yo’naltirilgan. evolyutsiyaning ma’lum bir davrida reflektorli faoliyat, ya’ni organizmni atrof-muhit va ichki muhit ta’siriga mat orqali javobi paydo bo’lgan. nasliy mustahkamlangan reflekslar qo’shimcha o’rganishsiz namoyon bo’ladigan moslashuv xulq-atvor aktlari ko’rinishi asosida yotadi. ular turga mansubdir, ya’ni organizmning ma’lum holatida, tashqi muhit ta’sirlariga bir turga mansub vakillarning javob reaktsiyasi o’zgarmasdir. odam va yuksak hayvonlarning asab tizimi orasida juda ko’p o’xshashliklar mavjud. lekin, shu bilan birga, odamning oafi hayvonlarnikidan farq qiladi. odam hayvondan faqat tevarak-atrofdagi tabiatga moslanish yoki tabiat materiallari va mahsulotlaridan foydalanish bilangina farq qilmay, balki …

ida mat ning bosh miya yarim sharlari po’stlog’i ostida yotgan qismlari ishtrok etadi. shu bilan birga, bosh miya yarim sharlari po’stlog’ining ishtrokisiz ham shartsiz reflekslar vujudga kelishi mumkin. shartsiz reflekslar deyarli turg’un, o’zgarmaydigan bo’lib, umir bo’yi saqlanadi, lekin miya po’stlog’i ta’sirida o’zgarishi ham mumkin. shartsiz reflekslar nisbatan doimiy, ma’lum bir retseptiv maydonning adekvat ta’sirlanishiga javoban stereotip ravishda namoyon bo’ladi va individual tajriba bilan bog’liq ko’p sonli shartli reflekslarni shakllash uchun asos bo’lib xizmat qiladi. shartsiz reflekslar, ichki muhitning ko’pchilik parametrlarini doimiyligini ushlab turishga, organizmni tashqi muhit bilan o’zaro harakatini, somatik, vistseral va vegetativ reaktsiyalarni muvofiqlashgan faoliyatini amalga oshirishiga qaratilgan koordinatsiyali faoliyatni ta’minlaydi. lekin, organizmning tashqi va ichki muhitni o’zgaruvchan holatlariga optimal moslashuvi, shartli reflekslar yordamida amalga oshadi va ular tufayli, ma’lum bir faoliyat uchun zarur indifferent ta’sirchilar biologik muhit signal sifatiga ko’tariladi. shartsiz reflekslarning, ularni chaqiruvchi qo’zg’atuvchilar, biologik roli, boshqaruv darajalari (matning ma’lum bir bo’limlari bilan aloqasi), konkret moslashuv aktida …

a olib keldi. uni tashkil qilishning oltita darajasi ajratilgan: elementar, muvofiqlashtiruvchi, integrativ, murakkab shartsiz reflekslar, elementar shartsiz reflekslar va oaf murakkab shakllari. elementar shartsiz reflekslar mahalliy mohiyatga ega oddiy javob reaktsiyasi bo’lib, o’zining segmentar markazlarida qat’iy determinatsiyalangan dasturlariga mos ravishda ro’yobga chiqadi. ular, bitta bosh kanallar (markazga intiluvchi, markaziy va markazdan qochuvchi zvenolar) bo’ylab amalga oshadi. elementar shartsiz reflekslarning korrektsiyasida qaytar aloqalarning (ko’proq manfiy) roli unchalik katta emas. bunday reflekslarga – kuygan oyoqni olovdan tortib olish yoki ko’zga biron narsa kirganda uning pirpirashi misol bo’la oladi. muvofiqlashtiruvchi shartli reflekslar segmentar darajada amalga oshiriladi, lekin elementar reflekslardan farqli ravishda, bir qator tsikllarni o’z ichiga oladi. bu tsikllar steriotip bo’lsa ham manfiy va musbat qaytar aloqalar asosida korrektsiyaga yo’l qo’yadi. oddiy muvofiqlashtiruvchi reflekslarga- bukuvchi va yozuvchi mushaklar qisqarishini kelishtiradigan antogonistik reflekslar misol bo’la oladi. integrativ shartsiz reflekslar – ma’lum bir biologik mohiyatning yig’indi reaktsiyasini vegetativ ta’minlovchi harakat aktlari muvofiqlashuvining sintezi hisoblanadi. integrativ …

il, og’riq), bir nechta asablarning tolalari (uchlamchi, yuz, til-halqum, sayyor), matning ko’pchilik bo’limlari (uzunchoq miya, gipotalamus, bodomsimon tana, katta yarim sharlar po’stlog’i) bilan bog’liqdir. so’lak ajralishi ovqatlanish xulq - atvori, yurak-tomir, nafas olish, endokrin, harorat boshqaruluv faoliyatlari bilan bog’liq. so’lakning shartsiz-reflektorli sekretsiyasi, nafaqat uni chaqiruvchi adekvat qo’zg’atuvchiga, balki ko’pchilik tashqi va ichki omillarga ham bog’liqdir. atrof-muhit haroratining ortishi, tarkibida organik moddalari kam bo’lgan boshqaruluvli so’lakni katta miqdorda ajralishiga olib keladi. so’lak miqdori ovqatlanish qo’zg’alishining darajasiga, gormon foni va boshqa shu kabi omillarga bog’liq bo’ladi. shunday qilib, nisbatan oddiy bo’lib ko’ringan tug’ma reaktsiyalar, haqiqatda, gomeostazni qo’llab-quvvatlab turishni va organizmni tashqi muhit bilan o’zoro munosabatini belgilovchi murakkab mexanizmlarning integratsiyalangan tizimiga kiradi. bundan integratsiya o’ta plastik va dominanta printsipiga mos ravishda, bir xil reaktsiyalar, organizmning turli talablari bilan bog’liq bo’lgan majmualar tarkibiga kirishi mumkin. masalan, so’lak ajralishi refleksi harorat boshqariluvi, ovqatlanish yoki mudofaa xulq - atvorlari bilan bog’liq bo’lishi mumkin. vegetativ ta’minlanadigan, muvofiqlashgan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "oliy asab faoliyati fiziologiyasi"

1701239175.docx oliy asab faoliyati fiziologiyasi reja: 1. oliy asab. 2. shartsiz reflekslar. instinktlar. oliy asab. oliy asab faoliyati fiziologiyasi haqidagi ta’limotga nazar tashlasak, uning ildizlari qadimgi yunon faylasuflari demokrit, platon, aristotel kabilarning dunyoqarashlariga borib taqaladi. i.p.pavlov yaratgan oaf fiziologiyasi esa, bir qator eksperimental-psixologik yo’nalishlardan farqli ravishda, o’z oldiga odam va hayvonlar bosh miyasi ishining ichki mexanizmlarini aniqlashni maqsad qilib qo’ygan. zamonaviy tadqiqotchilar miya funktsiyalarni o’rganishning ob’ektiv usulini, ya’ni shartli reflekslar usulini qabul qilishgan bo’lib, o’rganish, xotira, xissiyotlar, fikrlash, ong, mijoz, xulqatvor, uyqu, tush ko’rish va gipnoz kabilarning tabiati va ichki mexanizmlarini hamda b...

DOCX format, 22.4 KB. To download "oliy asab faoliyati fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: oliy asab faoliyati fiziologiya… DOCX Free download Telegram