qadim dunyo kosmologiyasi

DOC 47.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662983387.doc qadim dunyo kosmologiyasi qadim dunyo kosmologiyasi reja: 1. qadim misr, xitoy va vavilonda olam tuzilishi xaqidagi tasavvurlar. 2. gretsiya ilmiy maktablari. astronomiya soxasida fikrlar. 3. ellinistik astronomiya. 4. aristotel kosmologiyasi. 5. gipparx va ptolemeyning geotsentrik nazariyasi. 6. epitsiklik nazariya asosida planetalarning xarakatini tushuntirish. olam tuzilish haqidagi dastlabki tasavvurlar, juda qadim zamonda eramizdan oldin bir necha minginchi yillarda, ham biror bir davlat shakllanmasdan burun vujudga kelgan edi. ¡shanda olam, butun borliq yo`q narsadan yaratilgan degan tushuncha hukmronlik qilardi. kishilar tabiat hodisalari qanday kuzatilsa, shundayligicha haqiqat sifatida qabul qilardilar. jamiyat rivojlanishining dastlabki bosqichlaridayoq ayrim osmon jismlari (quyosh va oy), yulduzlar osmoni va uning aylanishi, kishilar hayotida va olam tuzilishi va uning kelib chiqishi haqidagi tasavvurlarning rivojlanishida alohida ahamiyat kasb etdi. dexqonchilikning ishlarida osmon xodisalari va yerdagi xodisalar (tun va kunning almashinishi yil fasllari) orasidagi bog`lanishlarni aniqlash - muhim omillardan bo`lib xizmat qildi. quldorchilik jamiyatining shakllanishi, qadim misr, vavilon, xitoyda quldorchilik monarxlarining …

kishilarda bu «adashgan» yulduzlarning harakati, yerdagi xodisalarga, xalqlar va alohida kishilar taqdiriga ta`siri bor degan fikrlarning tug`ilishiga olib keldi. astrologiya-yolg`on fan, qadimda, ana shunday dunyoga keldi. e.o. 1100 yillarda xitoy olimi chu kong ekliptikaning osmon ekvatoriga og`maligini o`z davri uchun katta aniqlikda topdi. e.o. viii va vii asrlarda quyoshni va kometani kuzatishga oid birinchi qo`lyozmalar ham xitoydan topildi. e.o. vi asrning o`rtalarida qadim misr va vavilon mustaqil davlat sifatida tugatilib, o`rniga yaqin va ¡rta sharqni birlashtiruvchi fors davlati vujudga keldi. shu munosabat bilan vavilon va misr madaniyatlarining taqdiri turlicha kechib, birinchisiniki bir necha asrlar o`z mavqeini saqlab qolgani holda, misr qariyb ikki asrga inqirozga uchrab, so`ngra yangi asosda yunon madaniyati ta`sirida rivojlanishga yuz tutdi. gretsiyada e.o. viii asrdan qadim sharq uchun xarakterli bo`lgan markazlashgan quldorchilik monarxiyasi o`rniga yangi xil davlat shaharlar (polis) tashkil topdi. shu davrda kichik osiyoning g`arbiy qirg`og`ida (ioniya) va italiyaning janubida hamda sitsiliyada greklarning mustamlakalari vujudga keldi. …

aga ham tayanmagan holda fazoda muallaq turadi, - deb o`qtiradi efeslik geraklit (540-480 y. e.o.) aslida bevosita astronomik masalalar bilan shug`ullanmasada, biroq olam bitta va doimiy, «u na xudolar va na kishilar tomonidan yaratilmagan»-degan fikrni berdi. dunyoda hamma narsa oqimda, va o`zgarishda, shuning uchun tabiatni, uning uzluksiz rivojlanishda o`rganmoq zarur, degan edi u. e.o. vi asrning ikkinchi yarmida italiyaning shimolida pifagor maktabi tashkil topdi. pifagor maktabining geometriya soxasida katta xizmatlari bo`lib, astronomiyada u yerning sharsimonligini targ`ib qildi. e.o. v asrda o`tgan filolay esa yer «markaziy olov» ning atrofida aylanadi degan fikrni berdi. bu fikr quvvatlanmay tezda unitildi. antik kosmologiyada demokrit (460-370 y.e.o.) alohida o`rin tutadi. u, quyoshning o`lchami yer va oy bilan solishtirilganda, ulkanligini birinchilardan bo`lib qayd etdi. oy o`zidan nur chiqarmay, quyosh nurlarini qaytaradi, somon yo`li esa, zich joylashgan yulduzlardir deb o`qtirgan edi u. osmon jismlari harakatlarini tushuntiruvchi matematik nazariya ham birinchi marta grek olimlari tomonidan yaratildi. yevdoks knidskiy …

lingan hududda yirik imperiya tashkil topib, uning yemirilishi oqibatida, yaqin va ¡rta sharqda grek madaniyati ta`sirida qator yangi mamlakatlar vujudga keldi. grek madaniyatining sharqqa kirib borishi va uning ќindiston va ¡rta osiyo madaniyatlarining uyg`unlashishi bilan xarakterlanadigan ellinistik davr ana shunday boshlandi. aleksandriya kabi yirik shaxarlar tarkib topdi. bu yerda antik dunyoning eng yirik ilmiy markazi – alekandriya kutubxonasi tashkil topdi. uning qoshida muzey va rasadxona ochildi. aleksandriyalik olimlar ishtirokida matematika va astronomiya sohasida katta yutuqlar qo`lga kiritildi. aleksandriyalik erotosfen (275-195 y.e.o.) yer sharining aniq radiusini o`lchash metodini taklif etdi. aleksandriya va siyena orasini 5000 stadiya deb qabul qilib (1 stadiya – 155-180m.), yer shari aylanasi uzunligini, so`ngra radiusini topdi. e.o. iii asrning birinchi yarmida samoslik aristarx, yer, quyosh atrofida aylanadi degan fikrni o`rtaga tashladi. «oy va quyoshning o`lchamlari va o`zaro masofalari» degan asarida quyosh yerdan, oyga nisbatan 18-20 marta marta narida yotadi. oy diametri, yer diametrining 1/3 qismiga to`g`ri keladi, …

r radiusiga teng chiqdi ekliptikal koordinatalar sistemasida bir necha yuzlab yulduzlarning katalogini tuzdi. planetalarning yulduzlar fonidagi sirtmoqsimon xarakatlarini tushuntirish maqsadida epitsikllar nazariyasini yaratdi. yulduzlarni ravshanliklari bo`yicha farqlash maqsadida, yulduz kattaliklari tushunchasini kiritdi. komologiya tarixida muhim hisoblangan yangilik-olam tuzilishining geotsentrik sistemasini aleksandriyalik astronom k. ptolemey (ii asr) tomonidan yaratilishi bo`ldi. ¡ o`zining «megale sintaksis» (buyuk tuzilish) asarida mazkur ta`limotni bayon qiladi. keyinchalik arab xalifatida bu asarning arab tiliga tarjima qilinishi, sharqda astronomiya rivojiga katta hissa b¢lib qo`shildi. garchi unda planetalarning sirtmoqsimon harakatining sababi noto`g`ri asosda tushuntirilsada, biroq birinchi marta ko`rinma bu harakatning ko`rinmaligi aniq tan olinib, haqiqatda qanday ekanligini qidirish yo`lidagi dadil qadam edi. aynan shunisi bilan ptolemey kosmologiyasi alohida ahamiyat kasb etadi. adabiyotlar: 1. a.pannekuk, istroiya astronomii, m., "nauka" 1966. 2. g.matviyevskaya, b.rozenfeld, matematiki i astronomi musulmanskogo srednevekovya i ix trudi (viii-xvii vv), i-iii t., m., "nauka" 1983. 3. p.g.bulgakov, jizn i trudi beruni, t., "fan" 1972. 4. g.mamedbeyli, nasriddin …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "qadim dunyo kosmologiyasi"

1662983387.doc qadim dunyo kosmologiyasi qadim dunyo kosmologiyasi reja: 1. qadim misr, xitoy va vavilonda olam tuzilishi xaqidagi tasavvurlar. 2. gretsiya ilmiy maktablari. astronomiya soxasida fikrlar. 3. ellinistik astronomiya. 4. aristotel kosmologiyasi. 5. gipparx va ptolemeyning geotsentrik nazariyasi. 6. epitsiklik nazariya asosida planetalarning xarakatini tushuntirish. olam tuzilish haqidagi dastlabki tasavvurlar, juda qadim zamonda eramizdan oldin bir necha minginchi yillarda, ham biror bir davlat shakllanmasdan burun vujudga kelgan edi. ¡shanda olam, butun borliq yo`q narsadan yaratilgan degan tushuncha hukmronlik qilardi. kishilar tabiat hodisalari qanday kuzatilsa, shundayligicha haqiqat sifatida qabul qilardilar. jamiyat rivojlanishining dastlabki bosqichlaridayoq ayrim osmon...

DOC format, 47.0 KB. To download "qadim dunyo kosmologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadim dunyo kosmologiyasi DOC Free download Telegram