кўктепа мудофааси

DOCX 18,3 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1509450255_69567.docx кўктепа мудофааси қўқон хонлиги тугатилиб, давлат вилоятга айлантирилгач, фарғонадан хотиржам бўлган урушқоқ рус генералларининг нигоҳи каспий ортига қаратилди. 1877 йили ахалтака воҳаси-даги йирик манзилгоҳ қизил арват рус қўшинлари томонидан эгалланди. 1879 йили эса генерал лазарев қўмондонлигидаги қисмлар кўктепага ҳужум қилдилар. аммо мард ва эрксевар туркманлар босқинчиларга шиддатли зарба бердилар. руслар катта талафот кўриб, орқага чекинишга мажбур бўлдилар. генерал лазарев экспедициясининг мағлубияти босқинчиларга қарши курашаётган халқнинг руҳини кўтарди. рус қўмондон-лиги эса бу мағлубият сабабларини қўшинлар таъминотини яхшилаш учун зарур бўлган темир йўл йўқлигидан кўрдилар. шу баҳонада, россия бу ерда темир йўл қуришга қарор қилди. «саҳродаги мўъжиза» деб ном олган каспийорти темир йўли қурилишига генерал анненков раҳбарлик қилди. ҳарбий-стра-тегик мақсадда бошланган бу темир йўл қисқа муддатда қуриб битирилиши ва марв воҳасини эгалаш учун тайёрланаётган янги экспедицияни ўқдори, аскар ва озиқ-овқат билан таъмин-лашга хизмат қилиши керак эди. босқинчиларнинг янги кучларига 1877—1878 йиллардаги россия-туркия урушида «миллий қаҳрамон», «болгария халос-кори» деб улуғланган генерал-лейтенант м.д.скобелев …

хтиёрида 70 дан ортиқ замбарак бор эди. иигирма кунлик қамалдан сўнг, 1881 йилнинг 12 (24) январида кўктепа қалъаси штурм билан ишғол қилинди, сўнг талон-торож қилиш учун аскарлар ихтиёрига тўрт кун мухдат берил-ди. қалъани қамал қилиш ва забт этиш чоғида 6000—8000 киши ҳалок бўлди. буни ўрта осиёдаги бошқа жангларга қиёс-ласак, руслар катта қурбонлар эвазига ғалаба қозонганини кўрамиз. улар ўлган ва ярадорларни бирга ҳисоблаганда, 10000 дан ортиқ одамини йўқотди. бундан ташқари, кўктепа жангида туркистонда биринчи марта русларнинг байроғи ва замбараги ўлжа олинди»1. ахалтакада бўлган урушнинг бевосита қатнашчиси, рус зо-бити к. гейне кўктепадаги даҳшатли манзарани кўз ўнгимизда янада ёрқинроқ гавдалантиради: «қирғин бошланди. чарчаш нималигини билмайдиган драгунлар биринчи узун ҳовлини туркманлар қонига ғарқ қилдилар. олишув узоққа чўзилмади. душман қаттиқ курашеа-да, охири дош беролмади: қарама-қарши томонга, баланд девор ёқалаб ички қалъага қараб че-кинди. аммо фурсат бой берилганди. отрядимизда мардлиги билан ном чиқарган княз голициннинг казаклари ва поручик нахичеванскийнинг 1-эскадрони драгунлари жарликдан чиқиб, уларнинг йўлини тўсдилар. …

алик ўрнатиш масаласи тўғридан-тўғри одамларнинг қан-ча кўп қирилишига боғлиқ. зарба қанчалик кучли бўлса, душман шунчалик тез бўйсунади. биз кўктепада 20000 туркманни ўлдирдик. тирик қолганлар бу сабоқни бир умр унутмайдиган бўлади». сўнг икки ўртада бошқача суҳбат бўлди. марвин: «умид қиламанки, бу ақидаларингизнинг босиб чиқарилишига рухсат берасиз. расмий ахборотингизда сиз ҳужум ва таъқиб пайтида ҳар икки жинсга мансуб 8000 душман ўлдирилди, деб ёзгансиз. lily тўғрими?» генерал скобелев: «тўппа-тўғри. уларни санашганда роп-па-роса 8000 одам чиқди». марвин: «бу маълумот англияда жуда кўп шов-шувга сабаб бўлди, сабаби, сизнинг аскарларингиз эркаклар билан бир қаторда аёлларни ҳам ўлдиришган экан». генерал скобелев: «бу ҳам мутлақо тўғри, ўлганлар орасида кўплаб аёллар бор эди. ёлғон гапириш табиатимга тўғри келмайди. шунинг учун ахборотимда ҳар икки жинсга мансуб деб очиқ ёзганман». марвин сўзида давом этиб мана буларни ёзади: «бу хусусда шуни айтишим лозимки, скобелев мен билан суҳбат чоғида «кўплаб аёллар ўлдирилди. аскарлар дуч келган одамни қилич билан чопиб ташлайверишди», деб тан олган …

л скобелев илтимо-сини маъқуллаган1. а.н.куропаткин ёзади: «қалъа ичига назар ташлаш даҳшатли эди. беҳисоб ўликлар бир неча кундан бери уйилиб ётарди. баъзи кулбалар мурдаларга тўлиб кетганди». туркман халқини «ер юзидаги қора доғ» деб ҳисоблаган калондимоғ зобит н.и. гродеков қўшимча қилади: «душман қамал пайтида милтиқ ва замбарак ўкларидан қай даражада даҳшатли талафот кўрганини қалъани эгаллаганимиздан кейин билдик. қалъа ичидаги баъзи уйларда ҳатто ўн бештагача улик ётар эди ...»2. жанг арафасида скобелев: «тўкилган ҳар томчи рус қони учун душман қонини дарёдек оқизаман», — деб мақтанган эди. у кўктепада жон бераётган мулланинг «8000 бегуноҳ одамни ўлдирганинг учун виждон азобида қолмайсанми?!»— деб берган саволига юзсизлик билан, «йўқ! 80000 бўлмаганига ачина-ман!» — деб жавоб берган эди. у ҳатто шундай гапларни ҳам айтган эди: «очиғини айтсам, урушни яхши кўраман. ҳар бир миллат ўз ҳудудини табиий чегараларгача кенгайтириш ҳуқуқига эга ва бу қонунийдир. биз славянлар, албатта, босфор ва дарда-нелни эгаллашимиз зарур, акс ҳолда ҳар қандай «тарихий аҳами-ятимизни» йўқотамиз. …

а, унинг ифлос кирдикорлари жаҳон афкор оммаси орасида шарманда бўлди. қилич ва замбарак билан ўрнатилган ёвузлик империяси чок-чокидан сўкилиб кетди. славянлар германияни ҳам «еб» юбора олмади. бугунги кунда ҳатто немис кухаркалари ҳам қудратли россиянинг ворисларига — москва қашшоқларига хайру са-дақа улашмоқдалар. ҳар бир нарсанинг ўз ибтидоси ва интиҳо-си бор... 1884 йилда рус қўшинлари марв воҳасида ўз ҳукмронлиги-ни ўрнатдилар ва шу билан амалда туркистон ҳудудининг россия томонидан босиб олиниши асосан якунланди. бироқ рус қўшинлари 1895 йилга қадар туркистоннинг жанубий ҳудудла-рида босқинчилик урушларини олиб бордилар. бир неча бор афғонистон қўшинлари билан чегара тўқнашувлари бўлиб ўтди. фақат 1895 йилда тузилган битимлардан сўнггина можа-роларга чек қўйилди. тожиклар яшайдиган ҳудудларнинг панж дарёсининг ўнг қирғоғигача бўлган қисми, туркманистоннинг кушка дарёсигача, ленде воҳасидаги кушка, мурғоб ва та-жаннинг қуйи оқимидаги ерлар россия ихтиёрига ўтди. шундай қилиб, россиянинг 1864—1885 йилларда туркистон ҳудуди-да йигирма йилдан зиёд вақт мобайнида олиб борган даҳшатли, қирғин-барот урушлари натижасида ватанимиз халқлари ўз гарданларига оғир, шармандали …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "кўктепа мудофааси"

1509450255_69567.docx кўктепа мудофааси қўқон хонлиги тугатилиб, давлат вилоятга айлантирилгач, фарғонадан хотиржам бўлган урушқоқ рус генералларининг нигоҳи каспий ортига қаратилди. 1877 йили ахалтака воҳаси-даги йирик манзилгоҳ қизил арват рус қўшинлари томонидан эгалланди. 1879 йили эса генерал лазарев қўмондонлигидаги қисмлар кўктепага ҳужум қилдилар. аммо мард ва эрксевар туркманлар босқинчиларга шиддатли зарба бердилар. руслар катта талафот кўриб, орқага чекинишга мажбур бўлдилар. генерал лазарев экспедициясининг мағлубияти босқинчиларга қарши курашаётган халқнинг руҳини кўтарди. рус қўмондон-лиги эса бу мағлубият сабабларини қўшинлар таъминотини яхшилаш учун зарур бўлган темир йўл йўқлигидан кўрдилар. шу баҳонада, россия бу ерда темир йўл қуришга қарор қилди. «саҳродаги мўъжиза» деб...

Формат DOCX, 18,3 КБ. Чтобы скачать "кўктепа мудофааси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: кўктепа мудофааси DOCX Бесплатная загрузка Telegram