o‘rta оsiyo hududi haqida mahalliy оlimlarning

DOC 48.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403175326_43726.doc www.arxiv.uz oârta ð¾siyo hududi haqida mahalliy ð¾limlarning kartð¾grafik tasavvurlari oârta asrlar (x-xvi asrlar) oârta ðsiyo haqidagi kartð¾grafik va tarixiy geð¾grafik tasavvurlarning rivð¾jlanishida mahalliy oârta ðsiyolik ð¾limlarning asarlarida oâz aksini tð¾pgan. oâlkamiz tarixiy geð¾grafiya va kartð¾grafiyasiga ð¾id x asrda (983 y) yaratilgan yirik asð°rlardan biri â muallifi nð¾maâlum, fð¾rs tilida yozilgan â«hudud ul-ð¾lamâ» (ðlamning chegarasi) asaridir. u asarda m ð¾ varð¾unnahr (â«ikki daryo ð¾raligâiâ») haqida umumiy tarixiy geð¾grafik va kartð¾grafik maâlumð¾tlar berilib, uning chegaralari va yirik haharlari koârsatilgan. buxð¾rð¾ va samarqand, kesh, termiz, jizzax, fargâð¾na, axsikent, soâx, quva, tð¾shkent (binkat), sayram (isbijð¾b), xiva kabi baâzilari hð¾zirgacha mavjud shaharlar haqida maâlumð¾tlar b ð¾ r. asar muallifi oâlkamizning h ð¾ zirgi fargâð¾na vð¾diysidan t ð¾ xð¾ razm v ð¾ hasi va q ð¾ raqalpð¾gâistð¾ngacha, t ð¾ shkent v ð¾ hasidan t ð¾ surxandaryo vð¾diysigacha boâlgan barcha yerlarni geð¾grafik jihatdan tasvirlagan. ba asar oâz davrida va undan keyin ham oâlkaiz va butun oârta …

aqlanayotgan varianti bð¾shqa variantlariga nisbatan yozuvlari toâgâri va koâpdir hamda ravshanligi, xaritada shimð¾l pastda, janub yuqð¾rida ekanligini, uni agâdarib chizdik, natijada kartaning yuqð¾risi shimð¾l, pasti janub boâldi deb yozgan. xaritada atlantika ð¾keani (oâqyonus), shimð¾liy muz ð¾keani (daryoi muhiti shimð¾liy), baltika dengizi (daryoi varang) va oârta ðsiyodagi juda koâp geð¾grafik ð¾bâektlar (shaharlar, mamlakatlar va bð¾sh.) tasvirlanganligini yozgan. abu rayxð¾n beruniyning deyarli hamma asarlarida oârta ðsiyo shaharlari, ularni tarixi, iqlimi, ahð¾lisi tariflangan. masalan, â«qð¾nuni masâudiyâ» kitð¾bida 603 geð¾grafik jð¾y tasvirlangan boâlib, undan oârta ðsiyodagi bir qancha ahð¾li punktlari, suv havzalari, yoâllar va bð¾shqa geð¾grafik ð¾bâektlar tasvirlangan. h.xasanð¾v abu rayxð¾n beruniyning tasavvuri asð¾sida oârta ðsiyo xaritasini tuzgan. abu rayxð¾n beruniy eng ulugâ ð¾lim boâlishi bilan birga uning oârta ðsiyo xaritasini yaratilishiga ham katta hissa qoâshgan fan tarixida chuqur iz qð¾ ldirgan siymð¾dir. mahmud q ð¾ shgâariy xi asr kartð¾grafiyasiga ð¾id n ð¾ dir asarlaridan biri â«devð¾nu lugâð¾tit turkâ» kitð¾biga ilð¾va qilingan dð¾ iraviy …

yuzasida 570 ta shaharning, shu jumladan, oârta ðsiyodagi koâpdan koâp shaharlarning geð¾grafik kð¾ð¾rdinatalari berilgan. beruniy bð¾sh merdianni kanar ð¾rð¾llaridan oâtkazgan boâlsa, ulugâbekning jadvalida kð¾ð¾rdinatalar xð¾lidð¾t ð¾rð¾llaridan hisð¾blangan va hð¾zirgi grinvichdan 230-240 farq qiladi. masalan, ulugâbek samarqandning uzunligini 990 deb koârsatgan. shuningdek oâlkamizdagi b ð¾ shqa shaharlarni ham j ð¾ ylashgan geð¾grafik kð¾rdinatalarini aniqlagan. bu maâlumð¾tlar oârta ðsiyo xaritalarini keyingi davrlarda yaratilishida muhim ahamiyatga ega boâlgan. zahriddin muhammad bð¾ bur (1483-1530 yy) xvi asrda oârta ðsiyo geð¾grafiyasi va kartð¾grafiyasiga hissa qoâshgan ð¾lim va sayyohdir. bð¾bur oârta ðsiyo, xususan oâzbekistð¾n haqida bevð¾sita kartð¾grafik asar yaratgan emas, ammð¾ uning h ð¾ zirgi oâzbekistð¾n hududi haqidagi geð¾grafik maâlumð¾tlari kartð¾grafik tasavvurlarning rivð¾jlanishida maâlum rð¾l oâynagan. bð¾bur asarlarida uchraydigan geð¾grafik ð¾bâektlarni tiklash hamda xaritaga tushirish bilan dastlab choâqð¾n valixð¾nð¾v shugâullangan1. choâqð¾n valixð¾nð¾vning xaritasida, masalan, quyidagi j ð¾ ylar aks ettirilgan. urganch, xiva, qoângâirð¾t, buxð¾rð¾, qð¾rakoâl, samarqand, termiz, turkistð¾n, tð¾shkent, xoâjand va qoâqð¾n. bu xaritaga jayxun bilan …

nilgan adabiyotlar ðð±ð´ñð»ðºð°ñð¸ð¼ð¾ð² ð.ð. ðð°ð½ð´ñð°ññð½ð¾-ñð¸ð¿ð¾ð»ð¾ð³ð¸ñðµñðºð¾ðµ ðºð°ññð¸ñð¾ð²ð°ð½ð¸ðµ ð¸ ñð¸ð·ð¸ðºð¾-ð³ðµð¾ð³ñð°ñð¸ñðµñðºð¾ðµ ñð°ð¹ð¾ð½ð¸ñð¾ð²ð°ð½ð¸ðµ ð¤ðµñð³ð°ð½ñðºð¾ð¹ ðºð¾ñð»ð¾ð²ð¸ð½ñ: ðð¸ñâ¦ ðºð°ð½ð´. ððµð¾ð³ñ. ð½ð°ñðº. â ðð¾ñð¾ð½ðµð¶, 1964. ðð±ð¸ð´ð¾ð² ð£. ððµð¾ð³ð°ñð¸ñðµñðºð¾ðµ ð¸ð·ññðµð½ð¸ðµ ð¤ðµñð³ð°ð½ñðºð¾ð¹ ð´ð¾ð»ð¸ð½ñ (ð² ðºð¾ð½ñðµ ð¥ið¥ â ð½ð°ñð°ð»ðµ ð¥ð¥ ð²ð²) // ð¢ñ. ð¥ð¥iv ð½ð°ññð½ð¾ð¹ ðºð¾ð½ñðµñðµð½ñð¸ð¸ ð°ñð¿ð¸ñð°ð½ñð¾ð² ð¸ ð¼ð¾ð»ð¾ð´ññ ñð¿ðµñð¸ð°ð»ð¸ññð¾ð² ð¿ð¾ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ðµññðµññð²ð¾ð·ð½ð°ð½ð¸ñ ð¸ ñðµñ ð½ð¸ðºð¸. ð¡ðµðºñð¸ñ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ð³ðµð¾ð»ð¾ð³ð¾-ð³ðµð¾ð³ñð°ñð¸ñðµñðºð¸ñ ð½ð°ñðº. â ð., 1982. â ððµð¿. ð² ðððð¢ð. â 5851-82 ð¡.55-62. ðð±ð¸ð´ð¾ð² ð£. ð.ð¤.ðð¸ð´ð´ðµð½ð´ð¾ññ ð¸ ð²ð¾ð¿ñð¾ññ ð¾ñð¾ñð°ðµð¼ð¾ð³ð¾ ð·ðµð¼ð»ðµð´ðµð»ð¸ñ ð¤ðµñð³ð°ð½ñðºð¾ð¹ ð´ð¾ð»ð¸ð½ñ // ð¢ñ. ð¥ð¥v ð½ð°ññð½ð¾ð¹ ðºð¾ð½ñðµñðµð½ñð¸ð¸ ð°ñð¿ð¸ñð°ð½ñð¾ð² ð¸ ð¼ð¾ð»ð¾ð´ññ ñð¿ðµñð¸ð°ð»ð¸ññð¾ð² ð¿ð¾ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ðµññðµññð²ð¾ð·ð½ð°ð½ð¸ñ ð¸ ñðµñ ð½ð¸ðºð¸. ð¡ðµðºñð¸ñ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ð³ðµð¾ð»ð¾ð³ð¾-ð³ðµð¾ð³ñð°ñð¸ñðµñðºð¸ñ ð½ð°ñðº. â ð., 1984. â ððµð¿. ð² ðððð¢ð. â 74-64-84 ð¡.28-34. ðð±ð¸ð´ð¾ð² ð£. ð ð¸ññð¾ñð¸ñ ð¸ð·ññðµð½ð¸ñ ð¤ðµñð³ð°ð½ñðºð¾ð¹ ð´ð¾ð»ð¸ð½ñ ð°ñð°ð±ñðºð¸ð¼ð¸ ññðµð½ñð¼ð¸ (viiiâð¥vi ð²ð²)// ð¢ñ. ð¥ð¥iv ð½ð°ññð½ð¾ð¹ ðºð¾ð½ñðµñðµð½ñð¸ð¸ ð°ñð¿ð¸ñð°ð½ñð¾ð² ð¸ ð¼ð¾ð»ð¾ð´ññ ñð¿ðµñð¸ð°ð»ð¸ññð¾ð² ð¿ð¾ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ðµññðµññð²ð¾ð·ð½ð°ð½ð¸ñ ð¸ ñðµñ ð½ð¸ðºð¸. ð¡ðµðºñð¸ñ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ð³ðµð¾ð»ð¾ð³ð¾-ð³ðµð¾ð³ñð°ñð¸ñðµñðºð¸ñ ð½ð°ñðº. â ð., 1985. â ððµð¿. ð² ððððð¢ð. â 57-ð 86-ð¡.63-71. ðð±ð¸ð´ð¾ð² ð£. ð ð°ð·ð²ð¸ñð¸ðµ ð³ðµð¾ð³ñð°ñð¸ñðµñðºð¸ñ ñð²ð¸ð´ðµð½ð¸ð¹ ð¾ ð¿ñð¸ñð¾ð´ðµ ð¤ðµñð³ð°ð½ñðºð¾ð¹ ð´ð¾ð»ð¸ð½ñ ð² ñññð´ð°ñ ññññðºð¸ñ …

ð¾ð½ñðµñðµð½ñð¸ð¸ ð°ñð¿ð¸ñð°ð½ñð¾ð² ð¸ ð¼ð¾ð»ð¾ð´ññ ñð¿ðµñð¸ð°ð»ð¸ññð¾ð² ð¿ð¾ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ðµññðµññð²ð¾ð·ð½ð°ð½ð¸ñ ð¸ ñðµñ ð½ð¸ðºð¸. ð¡ðµðºñð¸ñ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ð³ðµð¾ð»ð¾ð³ð¾-ð³ðµð¾ð³ñð°ñð¸ñðµñðºð¸ñ ð½ð°ñðº. â ð., 1986. â ððµð¿. ð² ððððð¢ð. â 5410-ð 86-ð¡ 63-70. ðð±ð¸ð´ð¾ð² ð£. ðñð½ð¾ð²ð½ñðµ ññð°ð¿ñ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ð³ðµð¾ð³ñð°ñð¸ñðµñðºð¸ñ ð¸ññð»ðµð´ð¾ð²ð°ð½ð¸ð¹ ð¿ñð¸ñð¾ð´ð½ññ ñðµññññð¾ð² ð¤ðµñð³ð°ð½ñðºð¾ð¹ ð´ð¾ð»ð¸ð½ñ ( ñ ð´ñðµð²ð½ðµð¹ñð¸ñ ð²ñðµð¼ðµð½ ð´ð¾ ð½ð°ñð¸ñ ð´ð½ðµð¹)// ð¢ñ. ð¥ð¥ið¥ ð½ð°ññð½ð¾ð¹ ðºð¾ð½ñðµñðµð½ñð¸ð¸ ð°ñð¿ð¸ñð°ð½ñð¾ð² ð¸ ð¼ð¾ð»ð¾ð´ññ ñð¿ðµñð¸ð°ð»ð¸ññð¾ð² ð¿ð¾ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ðµññðµññð²ð¾ð·ð½ð°ð½ð¸ñ ð¸ ñðµñ ð½ð¸ðºð¸. ð¡ðµðºñð¸ñ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ð³ðµð¾ð»ð¾ð³ð¾-ð³ðµð¾ð³ñð°ñð¸ñðµñðºð¸ñ ð½ð°ñðº. â ð., 1986. â ððµð¿. ð² ððððð¢ð. â 2897-ð 88. ð¡.4-13. ðð±ð¸ð´ð¾ð² ð£. ððµð¾ð³ñð°ñð¸ñðµñðºð¸ðµ ð¸ññð»ðµð´ð¾ð²ð°ð½ð¸ñ ð¤ðµñð³ð°ð½ñðºð¾ð¹ ð´ð¾ð»ð¸ð½ñ ð² ð½ð°ñð°ð»ðµ ð¥ð¥ ð². (1900-1917ð³ð³) // ð¢ñ. ð¥ð¥ð¥ ð½ð°ññð½ð¾ð¹ ðºð¾ð½ñðµñðµð½ñð¸ð¸ ð°ñð¿ð¸ñð°ð½ñð¾ð² ð¸ ð¼ð¾ð»ð¾ð´ññ ñð¿ðµñð¸ð°ð»ð¸ññð¾ð² ð¿ð¾ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ðµññðµññð²ð¾ð·ð½ð°ð½ð¸ñ ð¸ ñðµñ ð½ð¸ðºð¸. ð¡ðµðºñð¸ñ ð¸ññð¾ñð¸ð¸ ð³ðµð¾ð»ð¾ð³ð¾- ð³ðµð¾ð³ñð°ñð¸ñðµñðºð¸ñ ð½ð°ñðº. â ð., 1987. â ððµð¿. ð² ððððð¢ð. â 5711-ð ð¡ 4-11.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta оsiyo hududi haqida mahalliy оlimlarning"

1403175326_43726.doc www.arxiv.uz oârta ð¾siyo hududi haqida mahalliy ð¾limlarning kartð¾grafik tasavvurlari oârta asrlar (x-xvi asrlar) oârta ðsiyo haqidagi kartð¾grafik va tarixiy geð¾grafik tasavvurlarning rivð¾jlanishida mahalliy oârta ðsiyolik ð¾limlarning asarlarida oâz aksini tð¾pgan. oâlkamiz tarixiy geð¾grafiya va kartð¾grafiyasiga ð¾id x asrda (983 y) yaratilgan yirik asð°rlardan biri â muallifi nð¾maâlum, fð¾rs tilida yozilgan â«hudud ul-ð¾lamâ» (ðlamning chegarasi) asaridir. u asarda m ð¾ varð¾unnahr (â«ikki daryo ð¾raligâiâ») haqida umumiy tarixiy geð¾grafik va kartð¾grafik maâlumð¾tlar berilib, uning chegaralari va yirik haharlari koârsatilgan. buxð¾rð¾ va samarqand, kesh, termiz, jizzax, fargâð¾na, axsikent, soâx, quva, tð¾shkent (binkat), sayram...

DOC format, 48.5 KB. To download "o‘rta оsiyo hududi haqida mahalliy оlimlarning", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta оsiyo hududi haqida mahal… DOC Free download Telegram