daryoning to’g’ri va egri uchastkalarida o’zanning shakllanishi

DOC 3,8 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1559637103_74399.doc daryoning toâgâri va egri uchastkalarida oâzanning shakllanishi reja: 1. daryoning toâgâri va egri uchastkalarida oâzanning shakllanishi 2. daryo oâzanlarini hisoblashda qoâllaniladigan asosiy formulalar daryoning toâgâri va egri uchastkalarida oâzanning shakllanishi har bir kðµsim chuqurligi va kðµngligi boâylab tðµzlikning notðµkis taqsimlanishi, koândalang sirkulyatsiya, oâzan kðµngayishi va torayishi qismlarida oqimning yoyilishi va toâplanishi, hamda turbulðµnt aralashish daryo tuzilishini aniqlab bðµruvchi ichki oqimlarining asosiy shakllari hisoblanadi. bularning barchasi daryolardagi oâzan jarayonlariga katta ta'sir koârsatadi. daryo oqimining ilxarilovchi harakati bilan birga uning tirik kðµsim tðµkisligida aylanishi ham kuzatiladi. harakatning bu turini oqimning koândalang sikulyatsiyasi dðµb nomlanadi va bu harakatlanuvchi suyuqlik zarrachalari yoânalishi gorizontal tðµkislikda oqimning ilxarilovchi harakati yoânalishiga normal boâlgan tðµzlanishga ega boâladigan joyda sodir boâladi. daryolarda sirkulyatsiya, birinchidan oâzan burilishidagi markazdan qochma kuchlar ta'sirida hosil boâladi: satxdagi qatlamlarda suv botiq qirgâoqqa qarab, tub yaqinida esa qavariq qirgâoqqa qarab harakatlanadi; ikkinchidan, er sharining oâz oâqi atrofida aylanishi natijasi boâlgan koriolis tðµzlanishi ta'sirida hosil …

ular quyidagiga tðµng: [image: image1.wmf]r mv f 2 = , (1.40) bu yðµrda ï - zarrachaning traðµktoriyasi boâyicha boâylama tðµzligi; r -traðµktoriya egriligi radiusi. bu kuchlar ta'sirida suv erkin sathining koândalang kðµsimidagi kðµsishuvi sodir boâladi. satxdagi qiyalik burchagi ï quyidagi nisbatdan aniqlanadi (1.23-rasm): [image: image2.wmf]rg v mg r mv p f tg 2 2 : = = = j , (1.41) bu formulaga vðµrtikal boâyicha tðµzliklarning notðµkis taqsimlanishini hisobga oluvchi î± koeffitsiðµnt kiritiladi va quyidagi formula hosil boâladi: [image: image3.wmf]rg v tg 2 a j = , (1.42) masalan, agar ï = 2m/sðµk va r=100 m boâlsa, unda tg ï = 0,004 boâladi; daryo kðµngligi 50 m boâlganda suv gorizonti botiq (tashqi) qirgâoqda qavariq qirgâoqqa nisbatan îh = 50 â¢ 0,004 = 0,2 ð¼ ga balandroq boâladi. [image: image4.png] 1.23-rasm. daryoning egri uchastkasida oqim sxðµmasi. a - plan, b â koândalang profil, c â boâylama tðµzlik epyurasi, d â koândalang …

tnashib murakkab vintsimon traðµktoriyalardan harakatlanadi. suv satxidagi qatlam oqimning umumiy yoânalishidan qiyasiga botiq qirgâoq tomon buriladi, daydi oqim dðµb ataluvchi xodisa sodir boâladi, uning ta'sirida muz, yogâoch va boshqa jismlarning, kðµma va plotlarning botiq qirgâoqqa chiqishi kuzatiladi. suv tubidagi qatlam botiq qirgâoqdan qavariq qirgâoqqa buriladi, tub oqimi dðµb ataladigan xodisa sodir boâladi, uning ta'sirida tub oqiziqlari oâzanning qayirilgan qismlarida qiyasiga botiq qirgâoqdan qavariq qirgâoq tomon harakatlanadi. [image: image5.jpg] 1.24-rasm. daryo egri uchastkasida tub oqiziqlar harakati. 1-tub oqiziqlar harakati, 2-oqim oâqi. tub oqimlari zonasida, yani botiq qirgâoq yonida (1.24-rasmdagi v zona), tubdagi boâylama tðµzliklar kðµsimdagi oârtacha tðµzliklarga nisbatan kattaroq boâladi, chunki bu yðµrga ilxari satxda boâlgan va katta boâylama tðµzlikka ega boâlgan zarrachalar ðµtib kðµladi. shu sababli a va d zonalarda (qavariq qirgâoqlar yonida) boâylama tub tðµzliklari oqimning oârtacha tðµzligidan kichikroq boâladi, shu sababli botiq qirgâoqlarda yuvilish sodir boâladi, qavariq qirgâoqlarda esa oqiziqlar choâkishi sodir boâladi. botiq qirgâoq yonidan yuvilgan va …

koâp yuvilish egri chiziq choâqqisidan pastroqda sodir boâladi va qirgâoqning har bir yangi yuvilishi natijasida ilmoq oqim boâylab pastga qarab harakatlanadi. oâzanning koândalang kðµsimi turli shaklda boâlishi mumkin. toâgâri chiziqli (pðµrðµkatli) maydonda u parabolik yoki dðµyarli toâgâri burchakli shaklga ega boâladi. burilishda (plðµsda) oâzanning koândalang kðµsimi koâproq oâtmas burchakli uchburchakka toâgâri kðµladi. botiq egri chiziq choâqqisida va pastroqda (odatda eng katta maxalliy chuqurliklar hosil boâladigan joyda) yuvilmaydigan va kam yuviladigan qirgâoqda hamda yuvilmaydigan tubda koândalang kðµsim toâgâri burchakli uchburchak shakliga ega. oâzanning egri chiziqli qismlari, toâgâri chiziqli qismlariga nisbatan mustahkamroq. bu qavariq qirgâoq yaqinrogida tor tasma shaklida choâkadigan tub boâylab harakatlanuvchi oqiziqlarning notðµkis taqsimlanganligi bilan tushuntiriladi. botiq qirgâoqdan qavariq qirgâoqqa yoânaltirilgan tub koândalang sirkulyatsiya ta'siri natijasida oqimning egri chiziqli qismlaridagi yuvishga qodirligi, toâgâri chiziqli qismlaridagidan koâproqdir. [image: image6.jpg] 1.25-rasm. mðµandralar koâchish sxðµmasi 1.25-rasmda mðµandrlar shakllanish va harakatlanish sxðµmasi kðµltirilgan. dastlab daryo sust ab ilon izi koârinishiga ega boâlgan. qirgâoq yuvilib …

sh jarayonlari yana kuchga kiradi; daryoga tutashib turgan eski ilmoqning uchlari toâlib holadi, u daryodan uzoqlashib boradi va eski oâzan hosil boâladi. bu narsa tðµkislikdagi daryolar qayirida tðµz-tðµz kuzatiladi. [image: image7.jpg] 1.26-rasm. yoysimon koâl hosil boâlishi yuqorida aytib oâtilganidðµk, yirik daryo oâzanlari shakllanishida yðµr sharining aylanishi ma'lum miqdorda ta'sir qiladi; î© = 2ï/86400 = 0,000073 rð°d/sðµðº burchak tðµzligi bilan oqib oâtadi, shu sababli oâzandagi ï tðµzlikdagi oqim qoâshimcha (koriolis) tðµzlanishga duch kðµladi. bu tðµzlanishning kattaligi va yoânalishi nazariy mðµxanikadan ma'lum boâlgan vðµktor formulasidan aniqlanadi: [image: image8.wmf][ ] u w = 2 w . (1.43) bu tðµzlanishning mavjudligi natijasida moddiy nuqtaga ta'sir etuvchi kuchlar soniga inðµrtsion kuch, ya'ni tðµskari yoânalishda ta'sir etuvchi kuch (-rasm) qoâshiladi. 1.43-formuladan shu kðµlib chiqadiki, agar suv zarrachasi oâzanda ï tðµzlik bilan mðµridian yoânalishda harakatlansa, koriolis kuchining gorizontal toâldiruvchisi quyidagiga tðµng boâladi: [image: image9.wmf]j u sin 2 w = k f , (1.44) bu yðµrda ï - …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "daryoning to’g’ri va egri uchastkalarida o’zanning shakllanishi"

1559637103_74399.doc daryoning toâgâri va egri uchastkalarida oâzanning shakllanishi reja: 1. daryoning toâgâri va egri uchastkalarida oâzanning shakllanishi 2. daryo oâzanlarini hisoblashda qoâllaniladigan asosiy formulalar daryoning toâgâri va egri uchastkalarida oâzanning shakllanishi har bir kðµsim chuqurligi va kðµngligi boâylab tðµzlikning notðµkis taqsimlanishi, koândalang sirkulyatsiya, oâzan kðµngayishi va torayishi qismlarida oqimning yoyilishi va toâplanishi, hamda turbulðµnt aralashish daryo tuzilishini aniqlab bðµruvchi ichki oqimlarining asosiy shakllari hisoblanadi. bularning barchasi daryolardagi oâzan jarayonlariga katta ta'sir koârsatadi. daryo oqimining ilxarilovchi harakati bilan birga uning tirik kðµsim tðµkisligida aylanishi ham kuzat...

Формат DOC, 3,8 МБ. Чтобы скачать "daryoning to’g’ri va egri uchastkalarida o’zanning shakllanishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: daryoning to’g’ri va egri uchas… DOC Бесплатная загрузка Telegram