Orqaga

nutq madaniyatiga kirish

DOC 52,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1404453656_53364.doc nutq madaniyatiga kirish madaniyatning bir bo‘lagi sifatida nutq madaniyati ham bir ziyolining ziyolilik darajasini belgilaydigan mezondir. ayniqsa, san’at ahli hamisha elning nazarida bo‘ladi. san’atkor nafaqat o‘zining kuy qo‘shiqlari ijrosi bilan, balki o‘zining sermazmun, ta’sirchan, jozibador nutqi bilan ham tinglovchilarni, suhbatdoshini sehrlab qo‘ya olishi lozim. aslida nutqning sehri kuy, qo‘shiq sehrdan aslo qolishmaydi. xullas, san’atkor oddiy, to‘pori nutqda gaplashmasligi joiz. nutq madaniyatining sir – asrorlaridan voqif bo‘lmog‘i lozim. buning uchun avvalo o‘zbek tilining nufuzi, o‘rni, tavsifi, ahamiyatini bilish taqazo etiladi. qadimiy, nuroniy tillardan biridir mening tilim! olimlarning ta’kidlashlaricha, xi asrda yaratilgan mahmud qoshg‘ariyning “devonu lug‘atit turk” asari, xii asrda yaratilgan yusuf xos xojibning “qutadg‘u bilig” asari, ahmad yugnakiyning “hibat – ul haqoyiq” asarlarida, uchraydigan so‘zlarning 75-80 foizi uchraydi mening tilimda. bu esa o‘sha qadimiy yozma yodgorliklarga vorisligimizdan dalolatdir. ma’lumki, barcha turkiy tillar (qozoq, qirg‘iz, tatar, boshqird, turkman, ozorbayjon, turk, yoqut, chuvash, xakas va boshqalar) uch lahjadan biriga (qarluq – chigil, …
2
ilar ekan, “yig‘lamoq” fe’lini 28 ta so‘z bilan ifodalanganligini e’tirof etadi. bir tushunchani ifodalamoq uchun o‘z bag‘ridan o‘nlab so‘z topa bilgan purma’no tillardan biridir, mening tilim! xalqning turmush tajribalaridan olingan xulosalari bitilgan maqolu matal va hikmatli so‘zlarga boy purhikmat tillardan biridir, mening tilim! qo‘pollikni yoqtirmaydigan nozikta’b, xushxulq tillrdan biridir, mening tilim! xatto so‘zlarni ham o‘ynata oladigan tuyuq askiyalar tilidir, mening tilim! shoir aytganidek, “bulbul kuyin kuyga soladigan” dilrabo tillardan biridir, mening tilim! dunyoda yagona o‘zbekiston davlatining yagona davlat tilidir, mening tilim! nutq madaniyatiga yondashishda tilning ushbu imkoniyatlaridan foydalanish lozimdir. nutq madaniyati va nutq odobi nutq madaniyati avvalo nutq odobiga tayanadi. nutq odobi mezonlari o‘zining qadimiy ildiziga ega. ayniqsa, o‘zbek adabiy tilining asoschisi hazrat mir alisher navoiyning bu boradagi xizmatlari beqiyosdir. u jumladan, nutq odobi, ya’ni nutq madanitining quyidagi talabalarini bayon qiladi: 1. tilni, so‘zni qadrla, uni hurmat qil donau dur so‘zini afsona bil, so‘zni jahon bahridan durdona bil. (“xamsa”) 2. …
3
‘a dalil aning kalomidiru bas. (“nazm ul-javohir”, 35-bet) 6. so‘zlaganda diling birla tiling bir bo‘lsin, chunki dildagi tilga chiqadi. haq seni sevgay el bila bilsang, tilu ko‘nglingni bir qilib birro‘y. nuqta sursang shukuftau xandon, zist qilsang, kushodou xushro‘y. (“arbain”, 59-bet) demonki ko‘ngli poku ham ko‘zi pok, tili poku, so‘zi poku o‘zi pok. (“xamsa”, 175-bet) 7. so‘zlaganda o‘ylab so‘zla, tushunib, bilib gapir: so‘zni ko‘nglingda pishirmaguncha tilingga kelturma. harnakim ko‘nglingda bo‘lsa til surma. (“mahbub ul -qulub”, 83 – bet.) 8. xushmuomala shirinso‘z bo‘l. tiling birla kishilarga ozor berma: har kimki chuchuk so‘z elga izhor aylar, har neki ag‘yor durur yor aylar. so‘z qattig‘i el ko‘ngliga ozor aylar, yumshog‘i ko‘ngliga giriftor aylar. (“nazm ul-javohir”, 43-bet) 9. chin, to‘g‘ri so‘zla, nutqingda halol bo‘l. yolg‘on so‘z baxtsizlik keltiradi. chin so‘z mo‘‘tabar, yaxshi so‘z muxtasar ... (“mahbub ul -qulub”, 63 – bet.) xiradmand chin so‘zidin o‘zga demas, vale bari chin ham deguluk emas. kishi chinda so‘z …
4
n oz yiqilur. (“mahbub ul -qulub”, 82 – bet.) til ilmidin bo‘lur g‘aromat hosil, yuz nav’ nadomatu malomat hosil. oz so‘zlagandin istiqomat hosil, soqitligidin vale salomat hosil. (“nazm ul javohir”, 31 –bet) 13. so‘zlaganda sharoitni, suhbatdoshingni hisobga ol. noo‘rin so‘z aytma 14. bo‘shog‘iz bo‘lma, suhbat sirlarini saqlashga o‘rgan: qaysi majlisda kim eshitsang so‘z, bilgil u so‘z senga omonatdur. gar ani o‘zga erga naql etsang, ul omonatga bu xiyonatdur. (“arbain”, 57-bet) 15. gapirganda qaytariqlardan qoch, chunki ular fikrining ta’sirini susaytiradi: bir deganni ikki demak xush emas, so‘z chu takror topdi dilkash emas. nutq odobiga qo‘yilgan ushbu talablar nutq me’yorlari sifatida asrdan – asrga o‘tib kelayotir. har bir davrning o‘ziga xos xususiyatlarini mujassam etayotir. demak, kishilar azal – azaldan to‘g‘ri ta’sirchan, chiroyli, jozibali, yaxshi gapirishga intilib kelganlar. notiqlik san’atiga nazar tashlar ekanmiz, u eramizdan avvalgi v asrda yunonistonda shakllanganiga shohid bo‘lamiz. notiqlik san’atining etuk namoyondalari etishib chiqdi. davlat ishlarini boshqarishni istagan har …
5
ammad rafi’, voiz kazvaniy, voiz shirvoniy husayn voiz koshnoriy va boshqalar. notiqlik (voizlik) san’ati nutq madaniyatning asosidir. nutq madaniyati avvalo adabiy til va uning me’yorlari bilan bog‘liqdir. adabiy til o‘zaro aloqa vositasi sifatida o‘zi xizmat qilayotgan millatning barcha vakillari uchun umumiydir. kishilardan nutq madaniyatini, ya’ni to‘g‘ri so‘zlash va yozishni talab qilish uchun bunga vosita bo‘ladigan qurolni belgilash lozim. ushbu qurol esa adabiy tildir. adabiy tilning o‘ziga xos xususiyati uning me’yorlariga asoslanishdir. o‘zbek adabiy tili me’yorlari quyidagicha tasnif qilinadi: 1) leksik – semantik me’yorlar (so‘z qo‘llash), 2) talaffuz (orfoepik) me’yorlari, 3) aktsentologik me’yorlar (urg‘uni to‘g‘ri qo‘yish), 4) fonetik me’yorlar, 5) grammatik (morfologik va sintaktik) me’yorlar, 6) so‘z yasash me’yorlari, 7) orfografik me’yorlar (imlo), 8) yozuv me’yorlari, 9) punktuatsion me’yorlar (tinish belgilari), 10) uslubiy me’yorlaryu ushbu me’yor turlarining har biriga o‘nlab qoidalar ishlab chiilgan. jumladan, jarangi undoshlarning so‘z oxiri jarangsizlashuvi, assimilyatsiya va dissimilyatsiya hodisalarining mavjudligi, egalik qo‘shimchalari qo‘shilganda o‘zakda bo‘ladigan o‘zgarishlar va …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"nutq madaniyatiga kirish" haqida

1404453656_53364.doc nutq madaniyatiga kirish madaniyatning bir bo‘lagi sifatida nutq madaniyati ham bir ziyolining ziyolilik darajasini belgilaydigan mezondir. ayniqsa, san’at ahli hamisha elning nazarida bo‘ladi. san’atkor nafaqat o‘zining kuy qo‘shiqlari ijrosi bilan, balki o‘zining sermazmun, ta’sirchan, jozibador nutqi bilan ham tinglovchilarni, suhbatdoshini sehrlab qo‘ya olishi lozim. aslida nutqning sehri kuy, qo‘shiq sehrdan aslo qolishmaydi. xullas, san’atkor oddiy, to‘pori nutqda gaplashmasligi joiz. nutq madaniyatining sir – asrorlaridan voqif bo‘lmog‘i lozim. buning uchun avvalo o‘zbek tilining nufuzi, o‘rni, tavsifi, ahamiyatini bilish taqazo etiladi. qadimiy, nuroniy tillardan biridir mening tilim! olimlarning ta’kidlashlaricha, xi asrda y...

DOC format, 52,5 KB. "nutq madaniyatiga kirish"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: nutq madaniyatiga kirish DOC Bepul yuklash Telegram

O'xshash fayllar

Bularni ham yoqtirishi mumkin

Hammasini ko'rsatish
nutq madaniyatiga kirish — DOC DOC
nutq madaniyatiga kirish
— 57,5 KB
sharq mutafakkirlarining nutq madaniyatiga oid qarashlari — PPTX PPTX
sharq mutafakkirlarining nutq madaniyatiga oid qarashlari
12 sahifa 687,6 KB
sharq mutafakkirlarining asarlarida nutq madaniyatiga doir o'rinlar — PPTX PPTX
sharq mutafakkirlarining asarlarida nutq madaniyatiga doir o'rinlar
22 sahifa 2,3 MB
sheʼriy nutq va uslubshunoslikka kirish — PPTX PPTX
sheʼriy nutq va uslubshunoslikka kirish
11 sahifa 79,1 KB
nutq faoliyatining rivojlanishi va o'sishi: kirish — PPTX PPTX
nutq faoliyatining rivojlanishi va o'sishi: kirish
21 sahifa 1,1 MB
zardushtiylikning fors madaniyatiga ta'siri — PPTX PPTX
zardushtiylikning fors madaniyatiga ta'siri
11 sahifa 395,1 KB
globallashuvning inson madaniyatiga ta'siri — PPTX PPTX
globallashuvning inson madaniyatiga ta'siri
12 sahifa 6,9 MB
nutq — PPTX PPTX
nutq
17 sahifa 3,6 MB
nutq — PPT PPT
nutq
71 sahifa 10,9 MB
nutq — PPTX PPTX
nutq
18 sahifa 392,2 KB
nutq — PPTX PPTX
nutq
31 sahifa 699,1 KB
kirish — PPTX PPTX
kirish
21 sahifa 1,9 MB