allalarning pedagogik ahamiyati

DOC 38,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1362664835_41790.doc allalarning pedagogik ahamiyati www.arxiv.uz reja: 1. allalarning vujudga kelishi 2. allalarning aytilishidagi bosqichlar 3. allalarning pedagogik ahamiyati allalarning vujudga kelishi beshikdagi farzandiga muhabbat va umid qo’shig’ini kuylamagan ona olamda bo’lmasa kerak, albatta. bu kushiklar – ona allalari – san‘atning bebaho xazinasiga aylandi. ammo afsuslar bo’lsinki, bu qo’shiq turli nashrlarda sochilib yotibdi va hech kim ularni bir joyga yig’ishni xayoliga ham keltirmayotir. nega bizning bolalar nashriyotimiz barcha xalqlar allalarini to’plab, ularni alohida kitob shaklida nashr etishi mumkin emas?! bunday kitob bizning poeziyamizda ajoyib hodisa bo’lib qolmay, yana ham ma‘rifiy, ham tarbiyaviy qimmat kasb etgan bo’ladi. bu hayratlanarli kitob bo’ladi”. rasul hamzatov allalar – beshik qo’shiqlarining keng tarqalgan an‘anaviy janri hisoblanadi. jahonda biror xalq, elat yoki millat yo’qki, ularning tilida alla kuylanmasa ... ruslarda “bayki” yoki “bayushki” deb yuritiluvchi bunday qo’shiqlar turkmanlarda “huvdilar”, ozarbayjonlarda “lay-lay”, tatarlarda “alli-balli”, qoraqalpoqlarda “heyya-heyya”, turklarda “ninni”, forslarda “lolo”, nemislarda “wiegelied”, , o’zbek va tojiklarda “alla” va …

ligidir. abu ali ibn sino allaning ana shu xususiyatini ming yil ilgariyoq payqab, shunday degan edi: “bolaning mijozini kuchaytirmoq uchun unga ikki narsani qo’llamoq kerak. biri bolani sekin-sekin tebratish, ikkinchisi, uni uxlatish uchun odat bo’lib qolgan musiqa va allalashdir. shu ikkisini qabul qilish miqdoriga qarab bolaning tanasi bilan badantarbiyasiga va ruhi bilan musiqaga bo’lgan iste‘dodi hosil qilinadi”. ulug’ hakim “bolani sekin-sekin tebratish” ning badantarbiya bilan bog’liqligini maxsus ta‘kidlagan ekan, umuman, tebratishni, aytaylik, faqat beshikda tebratishnigina emas, balki belanchakda yoki o’tirib olib, ikkala oyoqni yonma-yon holatda uzala cho’zgancha ustiga qo’yilgan yostiqda bolani tebratib alla aytishni, tikka turgan holda bag’riga bosib tebranishni yoki yelkasiga bir maromda qoqa turib alla aytishni ham ko’zda tutgan. ammo bu jarayonlar allasiz bajarilishi ham mumkin, shunchaki tebratib turilib, bola uxlatiladi. shunisi ham borki, bu jarayonlar har bir xalqning etnografik xususiyatlari bilan chambarchas bog’liq. aytaylik, o’zbek yoki tojiklarda allaning kuylanish ohangi tebratishning muvozanati va ritmiga mos bo’lib, bunda …

rdor, bo’lib har tavri holidin xabardor. beshik davrida chiniyu xitoyi, bo’lib yuz no’sh lab doston saroyi. ko’zining nozi eldin eltib uyqu, anga uyqu keturmakka navogo’. bu dalilning qimmati shundaki, farhod tarbiyasi bilan shug’ullanuvchilar safida maxsus allachi yoki alla aytuvchi enaga ham bo’lganligini tasdiqlaydi. ana shu tasdiq, o’z navbatida, alla ijrochiligining maxsus san‘at – navogo’lik darajasida tadrijiy takomilga erishganligini, shu soha bilan shug’ullanuvchilarning navogo’ sifatida alohida e‘tibor qozonganliklarini yaqqol ko’rsatdi. jahon madaniyati taraqqiyotiga salmoqli hissa qo’shgan ana shu uch buyuk siymo – abu ali ibn sino, mahmud qoshg’ariy va alisher navoiyning bu guvohliklari allaning uzoq zamonlardan beri xalqimiz turmushiga, bolalar tarbiyasiga keng va chuqur singiganligidan dalolat beradi. allalar, odatda, bolalarning emizikli davrida – ular to uch yoshni to’ldirgunlarigacha aytiladi. shu sababli allalarni “sutda qorilgan va mehrga yo’g’rilgan qo’shiq” sifatida baholashlari bejiz emas. allalar onalarning minglab avlodidan bir-biriga o’tib, sayqal topib, onalik mehrini, armonini silsilaviy bog’lab kelayotgan umrboqiy qo’shiqdir. allalarning bu qadar …

ning uch boskichi ajratib kursatiladi: birinchi bosqich- allalarda bolani o’rab olgan muhit ifodasi bo’rtib turadi, aniqrog’i, bola bilan bog’liq predmetlar: beshik, belanchak va boshqalar ta‘riflanadi. ammo bu poetik ta‘rif onaning shaxsiy kechinmalaridan, onalik tuyg’ularidan holi bo’ladi. bu turdagi rus allalarida bolani uni o’rab olgan muhit bilan tanishtirishga alohida e‘tibor berilgan. shu maqsadda turli-tuman qushlar va hayvonlar poetik maqtovida ularning ham salbiy, ham ijobiy xususiyatlarini ko’rsatishgan. o’zbek allalarida esa, asosan, beshik yoki belanchakning maqtovi bilan cheklaniladi. xayvonlar, qushlar va hashoratlar poetik ta‘rifidan tarkib topgan allalar yo’q hisobi. ammo, o’zbek allalarida hayvonlarning bolalari va qushlar nomi bilan aloqador erkalash ohangi bor: bolalar qo’zichoqqa, toychoqqa, toyloq yoki bo’taloqqa, bulbulga, suqsurga, lochinga qiyoslanib e‘zozlanadi. bunday qiyoslash aslida o’sha jonivorlarga bo’lgan samimiy munosabatlar zamirida tabiiylik kasb etgan. ikkinchi bosqich- allalarda bola taqdiri asosiy o’rinda turadi. lekin endi ona bola taqdiriga befarq qaray olmaydi. bola taqdiriga bog’liq o’y-kechinmalar onaning shaxsiy kechinmalari fonida chuqurlasha boradi: fikr bola …

iqqan mayin, lekin bir qadar horg’inroq monoton ohangda kuylab yoradi, shu monoton ohangdan taskin topganday bo’ladi. o’zbek allachiligida bu xildagi allalar ancha. buning sababini o’zbek onalari repertuarining qashshoqligi, binobarin, og’ziga qay bir qo’shiq tushsa, unga alla naqoratini qo’shib kuylagani bilan izohlash to’g’ri emas. bu o’rinda folklorshunoslarning onalar repertuari boyigach, undagi allalar soni 3-7 tagacha yetgach, ixtisoslashgan allachilik bosqichi shakllanadi va xuddi shu davrda ona o’z tuyg’ulari asirasiga aylanadi, degan xulosasi asoslidir. o’zbek allachiligida bu xildagi allalarning xiyla ko’pligiga extimol, ulug’ navoiy e‘tirof etgan usha davrning ixtisoslashgan navogo’ lari bo’lganligi ta‘sir ko’rsatgandirlar?! allalar faqat kuylanadi. ularni shunchaki aytish mumkin emas. monoton (bir xil) ohang barcha o’zbek allalari uchun mushtarak xususiyatdir. ammo, monoton ohang onaning ijro paytidagi holati va kayfiyati bilan bog’liq. ona kayfiyati chog’ kezlarda allaning monoton ohangida xush yoquvchi mayin yumshoqlik mayli sezilib tursa, xafa, iztirob chekayotganida ma‘yus tortuvchi hazinlikka moyil bo’ladi. har ikkala holatda ham shu monoton ohang bola …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "allalarning pedagogik ahamiyati"

1362664835_41790.doc allalarning pedagogik ahamiyati www.arxiv.uz reja: 1. allalarning vujudga kelishi 2. allalarning aytilishidagi bosqichlar 3. allalarning pedagogik ahamiyati allalarning vujudga kelishi beshikdagi farzandiga muhabbat va umid qo’shig’ini kuylamagan ona olamda bo’lmasa kerak, albatta. bu kushiklar – ona allalari – san‘atning bebaho xazinasiga aylandi. ammo afsuslar bo’lsinki, bu qo’shiq turli nashrlarda sochilib yotibdi va hech kim ularni bir joyga yig’ishni xayoliga ham keltirmayotir. nega bizning bolalar nashriyotimiz barcha xalqlar allalarini to’plab, ularni alohida kitob shaklida nashr etishi mumkin emas?! bunday kitob bizning poeziyamizda ajoyib hodisa bo’lib qolmay, yana ham ma‘rifiy, ham tarbiyaviy qimmat kasb etgan bo’ladi. bu hayratlanarli kitob bo’ladi”. rasul h...

Формат DOC, 38,0 КБ. Чтобы скачать "allalarning pedagogik ahamiyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: allalarning pedagogik ahamiyati DOC Бесплатная загрузка Telegram