9-sinf-biologiya-imtihon-javoblari-2023

PDF 38 pages 19.5 MB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.5 MB

File type PDF

Pages 38

Updated Jul 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

9-sinf biologiya 1-bilet 1. biologiyaning ilmiy tadqiqot metodlari haqida ma’lumot bering. biologiyaning ilmiy-tadqigot usullariga kuzatish, taqgoslash, tarixiy, eksperimental usullarikiradi. kuzatish usuli. eng dasuabki usullardan_bo*lib, biologiya fanining ilk rivojlanish davrida keng qo llanilgan. uning yordamida har qanday biologik hodisani tasvirlash, ta‘riflash mumkin. kuzatish usuli bugungi kunda ham o*zining ahamiyatini yo’qotgan emas. bu usuldan tirik organizmlarni miqdor va sifat ko-rsatkichlarini ta*riflashda foydalaniladi. taqqoslash usuli tirik organizmlarning turli sistematik guruhlar, organizmlar, biogeotsenozlarning tarkibiy qismlaridagi o-xshashlik va farqini aniqlash uo`n orgali ularning mohiyatini .ochishga asoslangan. bu usulda olingan ma‘lumotlar bilan hujayra nazariyasi, biogenetik va irsiy o’zgaruvchanlikning gomologik gatorlari qonuni kashf etilgan, tarixiy usulning biologiyada qo*llanishi ch.darvinning nomi bilan bog*liq. bu usul. biologiyada chuqur sifatiy. o°zgarishlarning vujudga kelishiga sabab bo‘lgan omillarni o'rganadi. tarixiy usul hayotiy hodisalarnio*rganishning asosiga aylangan. mazkur usul yordamida organik dunyoning evolutsion ta‘limoti yaratildi. eksperimental yoki tajriba usuli biologiyada orta asrlarda (abu ali ibn sino) boshlangan bo*lsa, pika ua kituo fanlarining ravnaqi tufayli …

2 / 38

muskullari yo°qolib. ketadi, pegu nayi hujayralarga bolinib fagositlarni hosil qiladi. lichinkalarning nerv nayidan pegu tuguni hosil qilishda ishtirok etadigan, faqat_ayrimhujayralar to‘plamigina qoladi. voyaga yetgan assidiyaning tuzilishi umuman xordali hayvonlar tuzilishiga o-xshamaydi. assidiya lichinkasining tuzilishi bu hayvonning kelib chiqishi erkin hayotkechiradigan xordalilar ekanligidan dalolat beradi; assidiyadagi metamorfozni yuzaga kelishining asosiy sababi o°trog holatda hayot kechirishga otish bilan bog liqdir. 3. o‘simliklarda fototropizm, fotonastiya, geotropizm) hodisalarini —_kuzatishlaringiz asosidatushuntiring. o*simlik tropizmlari atrof-muhit o'zgarishiga moslashish mexanizmlaridan | biri — sanaladi. o'simliklarning o'sishiga yorug'lik, yerning tortish kuchi, harorat kabi omillar ta‘sir etadi. ta‘sir etuychi omil turiga ko'ra fototropizm, geotropizm, tigmotropizm va bozbda ko'plab xillari gaga qiladi. fototropizm - (yunoncha fotos - -yorug'likl, tropos - -burilishl) - o'simlik organining yorug'lik tomonga qarab o'sishi geotropizm o'simliklarning yerning tortish kuchiga javoban o'sishidir. geotropizmo'simliklar hayoti uchun juda muhimdir, chunki u ildiz o'sishini yerning tortish kuchiga yo'naltiradi. tigmotropizm o'simlik organining daa jismga tegishi natijasida buralib, ilashib- o'sishi. masalan, ilashuychi poyaga …

3 / 38

yalari. fototropizm, geotropizm, tigmotropizm o'simliklarning yo'naltirilgan harakat reaksiyalaridir. o'simliklarning ma'lum yo'nalishga ega bo'lmagan. harakat reaksiyalari esa nastiya hisoblanadi. 2-bilet 1. hujayraning kashf etilishi, tarixi, hujayrani o‘rganish usullari hagida ma’lumot bering. tirik_ organizmlarning ichki tuzilishini organish mikroskopning kashf etili shi bilan bog*liq. 1665- yilda ingliz olimi robert guk daraxt po’stlogidagi ro`kak to-qimadan yupqa kesmalar tayyorlab mikroskop yordamida kuzatganda ajoyib yangilikni kashf etdi. u daraxtning po*stlogyi bir xil massadan iborat bo`ppau, balki juda mayda bo*shliqlardan ya‘ni, katakchalardan iborat ekanligini aniqladi. bu mayda bo’shliglarni v. guk «sellula» (katakcha, uyacha, pita) deb atadi. «nuauga» atamasi ham shu ma‘noga ega. keyinchalik bir gator olimlar har xil o’simlik va hayvonlarning to’qimalarini mikroskop yordamida tekshirib, ularning hammasi ham hujayralardan tashkil topganini aniqladilar..masalan, gollandiyalik olim a. levenguk 1680- yilda qondagi qizil dop tanachalari — eritrositlarni organadi. tirik organizmlarning hujayraviy tuzilishini organishda keng qo*llaniladigan usullarga yorug lik va elektron mikroskoplar kiradi. elektron mikroskop yordamida hujayraning ota nozik tuzilmalarini aniqlash …

4 / 38

m holda (ua@go, xloroplast, mitoxondriya, ribosoma) ajratib olinadi va ularning xususiyatlari o’rganiladi. 2. odam va umurtgali hayvonlarning ayirish sistemasini tushuntiring. umurtgali hayvonlarning siydik ayirish organlariga bir juft buyrak, bir day siydik uo’ va qovugq kiradi. van agaa siydik ayirish sistemasi bir juft tana buyraklar, ulardan —boshlanuvehi _siydik yo'llari, qovuq hamda siydik chiqarish kanalidan iborat. qondagi moddalar almashinuvi qoldiqlari buyraklarda filtrlanadi va siydik yo'llari orgali o'tib, qovuqda to'planadi. so'ng siydik chigarish kanalidan o'tib, maxsus teshik orgali tashqariga chigariladi. amfibiyalardaysiydik ayirish sistemasi _baliqlarnikiga” o'xshaydi, lekin siydik chigarish kanalining kloakaga ochilishi bilan gaga qiladi. reptiliyalar sinfi vakillarida siydik ayirish sistemasi bir ay chanoq buyraklar, ulardan boshlanuvehi siydik yo'llari, qovuq hamda kloakaga ochiladigan siydik chiqarish. kanalidan iborat. qushlarning siydik ayirish sistemasi reptiliyalarnikiga o'xshaydi, lekin qovuq.yo'golib ketgani bilan ulardan farg giladi, sutemizuvehilarning siydik ayirish sistemasi bir juft chanog buyraklar, ulardan boshlanuvchi siydik. -yo'llari, qgovuq hamda_ maxsus teshik (tuxum go'yuvchi sutemizuvchilarda. kloakaga ochiladi) orqali tashqariga ochiladigan …

5 / 38

natijasida hosil bo'lgan-mochevina. kabi qoldiq moddalar ma‘lum miqdorda suv bilan. siydik yo'li orqali buyrakdan, chiqib, qovuqga yig'iladi va siydik chiqarish kanali orqali chiqarib yuboriladi. 3. katta yoshdagi odam organizmi tomirlarida 5 1 dop bo‘ladi. erkaklarda qgonning 14%i, ayollarda 1391 gemoglobinga to‘g‘ri keladi. agar 1 2 gemoglobin 1,3 ml kislorodni tutsa, erkaklar va ayollar qonida qanchadan kislorod bo‘ladi? javoblar: yechilishi: erkakda ham ayolda ham 5 1 gon bor. shunga ko`ga oddiy proporsiya’ tuzish orqaligemoglobin miqdorini aniqlaymiz. erkak ayol 5000 ml 100 % 5000 ml 100 %x 14 4 x 13 % x = 700 g x =650 9 so’ngra, erkaklar va auonag qonida qanchadan kislorod mayjudligini aniqlaymiz. | gr 13 p! 02 l gr 1,3 ml o2 700 gr x 650 gr x x=910 t x = 845.ml javob: erkaklar qonida 910 ml kislorod va auopag qonida esa 845 ml kislorod bor bo`1aa1. 3-bilet 1, ogsillarning muhim xossalari nima bilan bog‘liqligi, …

6 / 38

lar ham uchraydi.oddiy ogsillarsuvda yoki boshga eritmalarda erish xususiyatiga qarab bir-biridan gaga” qiladi. toza distillangam suvda eriydigan ogsillar albuminlardeb. ataladi. tuxum ogsili, bug*doy va no‘xat ogsillari albuminlarga misol bo‘ladi. osh tuzining kuchsiz eritmasida eriydigan ogsillar globulinlar deyiladi. qon tarkibidagi ogsillar va ko" pehilik o` simlik oqsillari globu linlarning vakillaridir. tirik organizmlarning hujayralarida yana spirtlarda, kuchsiz ishgoriy eritmalarda eriydigan oddiy oqsillar ham mavjud.murakkab ogsillar tarkibidagi boshqa oqsil bo“ imagan birik malarning xarakteriga qarab, nukleoprotein, xromoprotein, lipoprotein va boshqalarga bo‘linadi. xromoproteinlarrangli ogsillar bo lib, tirik organizmlarda ko`r tarqalgan. qondagi gemoglobin. ogsili xromo proteinlarga kiradi, uning tarkibida temir atomi mayjud. nukleoproteinlar ogsil va nuklein kislotalarning birikishidan hosil bo-lgan murakkab birikmalardir. ular barcha tirik organizmlarning tarkibidauchraydi va yadro hamda sitoplazmaning ajralmas qismi hisoblanadi. 2. o‘simliklar va hayvonlar seleksiyasi ishlari natijalarining inson hayotidagi o‘rnini qanday baholaysiz? o’zbekiston g’o°za seleksiyasida dunyo miqyosida.salmoqli o*rinlardan birini egallaydi. shuning uchun ham mamlakatimizda g’o°za navlarini yara-tishga kaya ahamiyat berib kelinmoqda. …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "9-sinf-biologiya-imtihon-javoblari-2023"

9-sinf biologiya 1-bilet 1. biologiyaning ilmiy tadqiqot metodlari haqida ma’lumot bering. biologiyaning ilmiy-tadqigot usullariga kuzatish, taqgoslash, tarixiy, eksperimental usullarikiradi. kuzatish usuli. eng dasuabki usullardan_bo*lib, biologiya fanining ilk rivojlanish davrida keng qo llanilgan. uning yordamida har qanday biologik hodisani tasvirlash, ta‘riflash mumkin. kuzatish usuli bugungi kunda ham o*zining ahamiyatini yo’qotgan emas. bu usuldan tirik organizmlarni miqdor va sifat ko-rsatkichlarini ta*riflashda foydalaniladi. taqqoslash usuli tirik organizmlarning turli sistematik guruhlar, organizmlar, biogeotsenozlarning tarkibiy qismlaridagi o-xshashlik va farqini aniqlash uo`n orgali ularning mohiyatini .ochishga asoslangan. bu usulda olingan ma‘lumotlar bilan hujayra nazariya...

This file contains 38 pages in PDF format (19.5 MB). To download "9-sinf-biologiya-imtihon-javoblari-2023", click the Telegram button on the left.

Tags: 9-sinf-biologiya-imtihon-javobl… PDF 38 pages Free download Telegram