6. lekciya

PDF 7 стр. 328,1 КБ Бесплатная загрузка

7 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 328,1 КБ

Тип файла PDF

Страницы 7

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 7

1 6-lektsiya radioteleskoplar, olardiң tүrleri xәm tiykarg'i kөrsetkishleri 1. radioteleskop hәm oniң dүzilisi. ðàäèîòåëåñêîï îñìîí ¸ðèòqè÷ëàðèäàí êåëà¸òãàí ðàäèîíóðëàíèøíè éèg'ish, o'lchàsh âà qàéä qèëèø ó÷óí qo'llànilàäi. osmon yoritqichlàriäàn kelàyotgàn ràäiosignàllàr, oäàtäà, tutàsh spektr singàri uzluksiz chàstotàlàr ketmà-ketligiäàn iboràt. shuning uchun osmon yoritqichlàriäàn uzluksiz ràäio chàstotàlàr ketmà-ketligiäà kelàyotgàn ràäio signàllàr ràäionurlànish äeb àtàlàäi. ràäionurlànish hàm yuqoriäà ko'rilgàn optik nurlànish singàri àtom o'tishlàr, zàrràlàrni to'qnàshishi hàmäà ulàrni elektr âà màgnit màyäonäà tormozlànishi nàtijàsiäà àjràlib chiqàäigàn ràäio kâàntlàrning uzluksiz ketmà- ketligiäàn iboràt. ràäio kâàntlàr energiyasi juäà kichik, bir mikro ev äàn birnechà milli ev làrgàchà etàäi. bu ràäio kâàntlàrgà uzunligi birnechà mm äàn birnechà o'n metrgàchà ràäio to'lqinlàr mos kelàäi. ðàäèîòåëåñêîï èêêè qismäàn iboràt bo'làäi: àntennà âà priyomnik. àntennà îñìîí ¸ðèòqichiäàn kelàyotgàn ràäionurlànish (ràäio to'lqinlàr) ni àks qàéòàðàäè âà qàytgàn bu nurlànish àntennàning fokusiäà yig'èëàäè. éèg'ilgàn nurlànish to'lqèí òàøóâ÷èëàð ¸ðäàìèäà ïðèåìíèêkà uzàtilàäi. àmàläàgi ràäiopriemniklàr, shuningäek ràäioteleskopäà qo'llànilàäigàn priemniklàr hàm, mà'lum chàstotàlàräàgi ràäiosignàllàrni qàbul qilàäi. …

2 / 7

u kunäàgi hàyotäà qo'llànilàäigàn ràäiopriemniklàrgà o'xshàb ketàäi âà mà'lum chàstotàlàräà ishlàyäi. ràäioteleskop priemnigi monoxromàtik yoki yakkà to'lqèííè qàéä qèëóâ÷è ïðèåìíèêäèð. ïðèåìíèêíèíã áó õóñóñèÿòè ó áèëàí qo'llànilàyoòãàí àíòåííà qànäày bo'lishini belgilàyäi yoki berilgàn àntennàgà hàðqàíäàé ïðèåìíèê hàm to'g'ðè êåëàâåðìàéäè. øóíèíã ó÷óí ðàäèîòåëåñêîïëàð hàð xil bo'làäi âà mà'lum àstrofizik màsàlàni echishgà mo'ljàllànàäilàr. priemnikäà íóðëàíèøãà èøëîâ áåðèëãàíäàí êåéèí ó qàéä qèëèíàäè. 2. antenna tүrleri hәm tiykarg'i kөrsetkishleri: dipollardan ibarat antenna, parabolaliq antenna. ràäioto'lqèíëàðíè hosil qilish âà efirgà tàrqàòèøäà óìóìèé uzunligi to'lqin uzunligining yarmigà teng bo'lgàn ikkità metàl tàyoq÷àäàí ôîéäàëàíèø ìóìêèí (áó òà¸qchàlàr, yarim to'lqin äipol yoki gerts äipoli äeb àòàëàäè). òà¸qchàlàrning biri yuqori chàstotàli o'zgàruâchàn tok hosil qiluâchi ãåíåðàòîðíèíã áèð qutbigà ikkinchisi esà, ikkinchi qutbigà ulànàäi âà ochiq fàzogà chiqàrib bir to'g'ri chiziq yo'nàlishiäà joylàshtirilàäi. generàtor ishgà tushirilgànäà àntennà tàyoqchàlàri àtrofiäà o'zgàruâchàn elektromàgnit màyäon hosil bo'làäi âà bu màyäonäàn bàrchà tomongà elektromàgnit to'lqèíëàð òàðqàlàboshlàyäi. ràäio àloqàäà bu yuqori chàstotàli to'lqinlàrgà pàst chàstotàli toâush …

3 / 7

bo'lsà shunäàyligichà qîëàäè. àíòåííàíèíã áó õóñóñèÿòè aëìàsòiðiӯ ïðèíöèïè äåp àòàëàäi. qàáóë qiluâchi àntennà àtrofini o'ràb turuâchi s yuzàgà egà sirtgà tushàyotgàn yassi elektromàgnit to'lqèíëàðíèíã ôàqàò óçóíëèãè òà¸qchàlàr uzunligigà mos êåëàäèãàíëàðèãèíà äèïîëäà âà ó îðqàli priemnikäà o'zgàruâchàn hoñèë qèëàäè. priemnikäà hosil bo'lgàn bu o'zgàruâchàn tok enäi äipol àtrofiäà o'zgàruâchàn ìàéäîí hîñèë qilàäi âà tushàyotgàn elektromàgnit to'lqèí qóââàòèíèíã áèð qèñìè qàéòà ñî÷èëàáîøëàéäè. qàéòà ñî÷èëà¸òãàí qóââàòíèíã qèéìàòè ïðèåìíèêíèíã õóñóñèÿòëàðèãà áîg'ëèq âà ýíã ÿõøè hîëëàðäà òóøà¸òãàí qóââàòíèíã 50 ôîèçèãèíà ïðèåìíèêäà þòèëàäè âà qàéä šèëèíèøè ìóìêèí. øóíèíã ó÷óí àíòåííàíèíã qàáóë qèëóâ÷è ¸êè ýôôåêòèâ þçàñè sà uni o'ràb turuâchi sirtning yuzàsiäàn ànchà kichik bo'làäi âà äipol o'qigà tik yo'nàlishäà u  4/2gsa . (2.9) áó åðäà g -yo'nàltirilish äiàgràmmàsini belgiloâchi ko'rsàtkich. dipol àntennà ó÷óí g =1.64 âà sà  2/8. áó þçà =1 m bo'lgànäà 0.12 m2 äàí îøìàéäè. ìàñàëàí qó¸øäàí =1 m to'lšèíäà êåëà¸òãàí ðàäèîíóðëàíèø îqèìè f=10-11 âò/ ì2 íè òàøêèë ýòàäè âà áèòòà äèïîë …

4 / 7

ennà chetiäà hàm ràäio to'lqèíëàð äèôðàêöèÿëàíàäè âà áó æàðà¸í ðàäèîòåëåñêîïíèíã àjràtàolish kuchini chegàràlàyäi. reley shàrtigà ko'rà d äèàìåòðëè àíòåííàäà èêêèòà áèð-áèðèãà ÿqèí æîéëàøãàí ðàäèîìàíáà àëîhèäà- àëîhiäà ko'rinàäi, àgàr ulàr oràsiäàgi burchàk () ning sinusi sin()1.22/d bo'lsà. 11-sүӯret. pàràbolàliq àntennà. vla niң 27 àntennàlàriäàn biri. ob'ektiâi äiàmetri bir m bo'lgàn optik teleskopäà, yashil nurlàräà sin() = 0.610-6 ràäiàn. to'lqin uzunligi 0.5 m bo'lgàn ràäionurlànishäà bunäày àjràtishgà erishish ó÷óí ïàðàáîëèê àíòåííàíèíã äèàìåòðè d =1000 km bo'lishi keràk!!! bunäàé àíòåííàíè ÿñàø ìóøêóë ìàñàëà. pàràbolik àntennà to'rsimon yoki yaxlit metàläàn yasàlàäi. uning sirtini màtemàtik àniq pàràbolik sirtäàn chetlàshishlàri (notekisliklàri) àntennà ishlàyäigàn to'lqinlàr uzunligini to'rtäàn biriäàn oshmàsligi keràk (màsàlàn, sm äiàpàzonäà bu ikki mm äemàkäir). to'rsimon àntennà engil bo'làäi âà uning to'ri kàtàklàrining kàttàligi qàbul qilish mo'ljàllànàyotgàn to'lqin uzunlikäàn kichik bo'lishi keràk (màsàlàn, bir metr äiàpàzonäà ishlàshgà mo'ljàllàngàn to'rsimon àntennà kàtàklàri kengligi bir meträàn kichik bo'lishi keràk). 3. radiointerferometrler. àãàð áèð-áèðèäàí a ìàñîôàäà æîéëàøãàí âà …

5 / 7

äioteleskopning yo'nàltirilish äiàgràmmàsi ko'p “yaproqli” bo'làäi âà o'rtàsiäàgisi (=0) ìàêñèìàë êó÷àéòèðèøãà ýãà. ìàðêàçèé qóââàòíèíã ÿðìèãà ìîñ êåëàäèãàí ñàòhäà ÿïðîq÷àíèíã êåíãëèãè èíòåðôåðîìåòðíè àæðàòàîëèø êó÷èíè áåëãèëàéäè âà ó 1/2= 60/a ãà òåíã. ßïðîq÷àëàð áèòòà àíòåííàãà ìîñ êåëàäèãàí äèàãðàììà è÷èãà æîéëàøàäèëàð. àíòåííàëàð îðàñèäàãè ìàñîôà a qàí÷à kàttà bo'lsà, yaproqchàlàrning soni shunchà ko'p âà kengligi shunchà kichik bo'làäi, ya'ni qo'sh àntennàli ràäioteleskopning àjràtàolish kuchi shunchà yuqori bo'làäi. 12-sүӯret. ràäiointerferometräiң sxemàsi hәm bàg'itlandiriӯshi äiàgràmmàsi. ri kuzàtishlàräà äipollàr emàs bàlki ikkità pàràbolik àntennà birgàlikäà qo'llànilàäi, ya'ni ulàr bittà priemnikkà ulànàäi âà ulàräàn kelàyotgàn to'lqèíëàð interferentsiyalànàäi. àntennàlàr bir-birlàriäàn o'nlàb (hàòòî ìèíãëàá) êì óçîqëèêäà æîéëàøòèðèëàäè. áóíäàé ðîäèîòåëåñêîï ðàäèîèíòåðôåðîìåòð äåá àòàëàäè âà óíèíã àæðàòàîëèø êó÷è áèðíå÷à áóð÷àêèé ¸é ñåêóíäèíè òàøêèë ýòàäè. àíòåííàëàð îðàñèäàãè ìàñîôà èíòåðôåðîìåòðíèíã áàçèñè äåá àòàëàäè. ìàñàëàí bàzisi 10 km bo'lgàn interferometr =1 ì äà 1/2 =21.6 , 100 km bo'lgàni esà, 1/2=2.1 àjràtàolish kuchigà egà. bu ràäioàstronomik kuzàtishlàrning àjràtàolish êó÷èíè îïòèê òåëåñêîïëàðäàãèãà ÿqèíëàøòèðàäè. hîçèðãè çàìîí ràäioàstronomiyasiäà …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 7 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "6. lekciya"

1 6-lektsiya radioteleskoplar, olardiң tүrleri xәm tiykarg'i kөrsetkishleri 1. radioteleskop hәm oniң dүzilisi. ðàäèîòåëåñêîï îñìîí ¸ðèòqè÷ëàðèäàí êåëà¸òãàí ðàäèîíóðëàíèøíè éèg'ish, o'lchàsh âà qàéä qèëèø ó÷óí qo'llànilàäi. osmon yoritqichlàriäàn kelàyotgàn ràäiosignàllàr, oäàtäà, tutàsh spektr singàri uzluksiz chàstotàlàr ketmà-ketligiäàn iboràt. shuning uchun osmon yoritqichlàriäàn uzluksiz ràäio chàstotàlàr ketmà-ketligiäà kelàyotgàn ràäio signàllàr ràäionurlànish äeb àtàlàäi. ràäionurlànish hàm yuqoriäà ko'rilgàn optik nurlànish singàri àtom o'tishlàr, zàrràlàrni to'qnàshishi hàmäà ulàrni elektr âà màgnit màyäonäà tormozlànishi nàtijàsiäà àjràlib chiqàäigàn ràäio kâàntlàrning uzluksiz ketmà- ketligiäàn iboràt. ràäio kâàntlàr energiyasi juäà kichik, bir mikro ev äàn birnechà milli ev là...

Этот файл содержит 7 стр. в формате PDF (328,1 КБ). Чтобы скачать "6. lekciya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: 6. lekciya PDF 7 стр. Бесплатная загрузка Telegram

6. lekciya

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "6. lekciya"

Похожие файлы