klassikaliq mexanika lektsiyalar 2020-2021 2 kurslarga

PDF 133 стр. 1,1 МБ Бесплатная загрузка

133 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,1 МБ

Тип файла PDF

Страницы 133

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 133

samarqand dalat universiteti fizika fakulteti nazariy fizika va kvant elektronikasi kafedrasi saydullayev usmonali jurayevich «nazariy mexanika» ma’ruza matni («5140200-fizika » ta’lim yo’nalishi talabalari uchun) samarqand - 2013 saydullayev u. «nazariy mexanika» fanidan ma’ruza matni (barcha bakalavriat yo'nalishlari uchun). o'quv-uslubiy majmua. – samarqand: 2013 yil. «nazariy mexanika» fanidan ushbu ma’ruza matni samarqand davlat unversiteti fizika fakultetining «nazariy fizika va kvant elektronikasi» kafedrasida tayyorlangan. majmua « nazariy mexanika» fanini o’rganish jarayonida talabalarning mustaqil ishlashini ta’minlovchi o’quv-uslubiy materiallarni o’z ichiga oladi hamda olgan bilimining sifatini doimo nazorat qilishni ta’minlaydi. ushbu o’quv-uslubiy majmua « nazariy mexanika» fani o’quv rejaga kiritilgan barcha bakalavriat yo’nalishlari uchun mo’ljallangan. taqrizchilar: xaydarov x. – samdu, nazariy fizika va kvant elektronikasi kafedrasi dosenti, f.-m.f.n. xolyarov e.ch. – samdaqi, fizika va matematika kafedrasi dosenti, f.-m.f.n  samarqand davlat unversiteti, 2013. 1-ma’ruva: kirish. nazariy mexanikasi fanining predmeti. reja:  nazariy mexanika fanining tadqiqot obyektlari  fanning rivojlanish tarixi  fazo va vaqt …

2 / 133

ka jismlarning nisbatan kichik tezliklardagi mexanik harakatlarini o’rganadi. nazariy mexanika fanini rivojlanish tarixini uch davrga bo’lishimiz mumkin. 1-qadimiy davr mexanikasi – aristotel’ davridan xvi asrgacha bo’lgan davr. 2- uyg’onish davri xvi asrdan xx boshigacha bo’lgan davr. 3 – xx asr mexanikasi –hozirgi davrgacha bo’lgan davr. statiskani fan sifatida asoslagan olim arximed hisoblanadi. arximed richagni muvozanati to’g’risidagi masalani yechib og’irlik markazi to’g’risidagi ta’limotni yaratdi. o’rta asrlarda arab mamlakatlarida va o’rta osiyoda yashagan beruniy, al-xorazmiy, ibn kubro va ulug’bek kabi asosan matematika, astronomiya va qisman mexkanika sohasida tadqiqotlar olib borgan. 15 asrning 2- yarmini boshlarida hunarmandchilik dengizida suzish rivojlanish bilan bir qatorda mexakanika tez suratlar bilan taraqqiyot etgan. bu suratda l. davinchi mexkanika masalalarini yechishga, matematikani tadbiq qilishga tajribaga katta ahamiyat bergan. u jismlarning tekislik bo’ylab harakatini va sirpanib ishqalanishni tadbiq etdi. shuningdek, kuch momenti tushunchasini birinchi bo’lib fanga kiritdi. italyan olimi galiley dinamikaning moddiy jismlar harakati haqidagi bilimning asoschisidir. to’g’ri chiziq …

3 / 133

nikaning asosini tashkil etadi. bizga ma’lumki, mexanikaviy harakat har qanday fizik jarayon va hodisaga ma’lum darajada tegishli “bunday harakatning” umumiy qonunlarini o’rganuvchi klassik mexanika, nazariy fizikaning boshqa bo’limlari elektrodinamika kvant mexanika, statistik fizika, fizik nazariya, avto-jism fizikasi, yarim o’tkazgichlar fizikasi, plazma fizikasi va hokazo fanlar bilan uzviy bog’lanishdadir. klassik mexanika masalalarini hal etishdan iborat va sinab ko’rilgan ko’plab matematik metodlar. hozirgi kunda nazariy fizikaning barcha sohalarida keng qo’llanilmoqda. nyuton nazariyasiga ko’ra tabiatdagi har qanday o’zaro ta’sir bir onda uzatiladi, boshqacha aytganda jismlar orasidagi o’zaro ta’sir chegaralanmagan yoki cheksiz tezlik bilan tarqaladi. bir-biridan ma’lum r12 masofada turib ta’sirlashayotgan jismni ko’z oldimizga keltiraylik. faraz qilaylik 1-jism o’z vaziyatini o’zgartirib yangi vaziyatga o’tdi. agar bu jism o’zgarmas tezlik bilan harakatlanganda uning vaziyatini o’zgartirish uchun ketgan vaqt quyidagicha topiladi: v rrt || 122'1  − =∆ (1) c rrt ur || 122'1  − =∆ (2) c -o’zaro ta’sirning tarqalish tezligi. xuddi shu vaziyat …

4 / 133

muhit orasidagi qarshilikni inobatga oladi. qarshilik kuchi doimo tezlikka qarama-qarshi yo’naladi. bu holda xarakat tenglamasi quyidagi ko’rinishni oladi: 0=++ xrkxxm  (b) bu tenglama so’nuvchi tebranishlarni ifodalaydi, ya’ni vaqt o’tishi bilan so’nuvchi erkin tebranishlarni tavsiflaydi. 3. tfxrkxtxxf ωcos),,( 0+−−=  bu munosabatda tenglikning o’ng tomonidagi uchinchi had davriy ravishda ta’sir etuvchi majburiy kuch ifodasidir. bu yerda dastlabki ikki had 0,0 == rk bo’lsa jism bu kuch ta’sirida quyidagi qonunniyat bo’yicha o’zgaruvchi tezlanishga yega bo’ladi: t m fx ωcos0= shunday qilib, oxirgi holda tenglama quyidagi ko’rinishga yega bo’ladi tfxrkxxm ωcos0=++  (c) yuqorida ko’rib o’tilgan uchala holda bir o’lchovli harakat tenglamalarini aniq yechish mumkin. markaziy maydondagi harakat. markaziy kuch maydoni zarra potensial energiyasi bu zarraga ta’sir etuvchi biror kuch markazi joylashgan nuqtagacha bulgan r masofaning radiusi bo’lganda bunday kuch yaratgan maydonni markaziy kuch deb yttgan edik. bunday kuch r r r u r ruf    ⋅ ∂ ∂ −= …

5 / 133

inishlari quyidagicha bo’ladi: ( ) )( 2 222 rurrml −+= ϕ ( ) )( 2 222 rurrme ++= ϕ (16) (16) ga ϕ ni (15)dan qo’ysak )( 22 2 2 0 2 ru mr mrme ++=  (17) bu yerda 2 2 0 2mr m markazdan qochma energiya deyiladi. agar 2 2 0 2 )()( mr m ruru eff += (18) belgilash kiritsak, )( 2 2 rurme eff+=  (19) xulosa 2. markaziy kuch maydonida finitli va infinitli xarakat uchun trayektoriya tenglamasi. markaziy maydonda harakat «effektiv» potensial energiyalik bir o’lchamli harakatga keltiradi. endi zarra trayektoriya tenglamasini aniqlaymiz. aytganimizdan, berilgan holda harakat integrallari hisoblangan e , 0m kattaliklar hisoblangan tenglamasini yechmasdan trayektoriya tenglamasini topish imkonini beradi. buning uchun (17) dan r ni topamiz: [ ] 22 2 0)(2 rm m rue mdt drr −−== (20) bundan [ ] 22 2 0)(2 rm m rue m drdt −− = (21) ekanligini topamiz …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 133 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "klassikaliq mexanika lektsiyalar 2020-2021 2 kurslarga"

samarqand dalat universiteti fizika fakulteti nazariy fizika va kvant elektronikasi kafedrasi saydullayev usmonali jurayevich «nazariy mexanika» ma’ruza matni («5140200-fizika » ta’lim yo’nalishi talabalari uchun) samarqand - 2013 saydullayev u. «nazariy mexanika» fanidan ma’ruza matni (barcha bakalavriat yo'nalishlari uchun). o'quv-uslubiy majmua. – samarqand: 2013 yil. «nazariy mexanika» fanidan ushbu ma’ruza matni samarqand davlat unversiteti fizika fakultetining «nazariy fizika va kvant elektronikasi» kafedrasida tayyorlangan. majmua « nazariy mexanika» fanini o’rganish jarayonida talabalarning mustaqil ishlashini ta’minlovchi o’quv-uslubiy materiallarni o’z ichiga oladi hamda olgan bilimining sifatini doimo nazorat qilishni ta’minlaydi. ushbu o’quv-uslubiy majmua « nazariy mexanika» f...

Этот файл содержит 133 стр. в формате PDF (1,1 МБ). Чтобы скачать "klassikaliq mexanika lektsiyalar 2020-2021 2 kurslarga", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: klassikaliq mexanika lektsiyala… PDF 133 стр. Бесплатная загрузка Telegram