markaziy_osiyoda_bo'lishi_mumkin_bo'lgan_tabiiy_xavflar+

DOCX 13 pages 47.2 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 47.2 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

@dars_ishlanma_yangi markaziy osiyoda bo'lishi mumkin bo'lgan tabiiy xavflar reja: 1. tabiiy tusdagi favfqulotda vaziyatlarning turlari. 2. zilzilaning kelib chiqishi sabablari, tarqalishi va halokatli oqibatlari. 3. zilzilaning inshootlarga ko’rsatgan kuchini o’rganish va baholash. 4. inshootlarni zilzilaga nisbatan zilzila bardoshligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar. 5. ko’chkilar. umumiy tushunchalar, kelib chiqishi sabablari, tarqalishi va holokatli oqibatlar 6. sellarning sabablari oldini olish choralari tabiiy tusdagi favqulodda vaziyatlarga 3 xil turdagi xavfli hodisalar kiradi: 1) geologik xavfli hodisalar: zilzilalar, er ko`chishlari, tog` o`pirilishlari va boshqalar 2) gidrometrologik xavfli hodisalar: suv toshqinlari, sellar, qor ko`chkilari, kuchli shamollar (dovullar), jala va boshqalar 3) favqulodda epidemiologik, epizootik va epifitotik vaziyatlar; alohida xavfli infektsiyalar (o`lat, vabo. sarg`ayma, isitma) yuqumli kasalliklar, terlama, bril kasalligi, zoonoz tinfektsiyalar- sibir yarasi, quturish, virusli infektsiyalar- spid; xavfli geologik favqulodda vaziyatlar vazirlar mahkamasining 455-sonli qaroriga ko’ra quyidagilardan iborat: - zilzila, kuchki, tog’ o’pirilishi, yer sathining cho’kishi . tabiiy ofatlar, favqulotda vaziyatlarning sodir bo’lishida xavfli geologik jarayon …

2 / 13

vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi majburiyatlari 16 – moddasida qayd etilgan holda mahalliy davlat rahbar organlarining fuqaro muhofazasi borasidagi majburiyatlari 10 – moddasida bayon etilgan. yer yuzasida sodir bo’ladigan xavfli geologik jarayonlar asosan yerning ichki kuchlari va tashqi tabiiy omillar ta’sirida bo’ladi. bundan tashqari ilmiy- texnik va maxsus adabiyotlarda bayon etilgan ma’lumotlarga ko’ra geologik muhitga insonning xo’jalik, qurilish hamda harbiy holatlarda olib boriladigan harakatlar ham ta’sir etadi. natijada ko’lami katta yoki kichik bo’lgan turli xildagi ofatlar vujudga keladi. shahar qurulishi, turar joy binolari, inshootlar qurilishida amaldagi me’yorlar va qoidalarga rioya qilish, zilzila oqibatlarini kamaytirish muammosiga yetarli ahamiyat berish maqsadida birlashgan millatlar tashkiloti 1990-2000 yillar oralig’ini tabiiy favqulodda vaziyatlar bo’yicha xavf – xatarni kamaytirish xalqaro 10 yilligi deb elon qilingan. shu davr ichida bir qator mamlakatlarning markaziy shaharlari “tender” asosida xalqaro “radius” loyihasini amalga oshirish huquqiga ega bo’ldilar. ”radius”ni dastur bo’yicha to’la joriy etish imkoniyati berilgan beshta – mamlakat: addis-abeba (efiopiya), guayakliem …

3 / 13

agi va boshqalar ajralib turadi. 1948 - yilgi ashxabot (100 ming odam halok bo’lgan, 8-9 ball) zilzilasidan keyingi eng dahshatli fojeya spitak zilzilasi nomini (unda 30 ming odam halok bo’lgan) oldi. u 1988 - yili 7 dekabr kuni sodir bo’ldi. dastlabki kuchli silkinishning o’zida 20 mingli spitak shahri va uning atrofidagi bir necha qishloqlar butunlay yakson bo’ldi. 200 mingli leninakan shahri zamonaviy binolarning yarimidan ko’pi quladi yoki tiklab bo’lmaydigan ahvolga keldi. 120 mingli sanoat markazi bo’lgan kirovakan shahri va katta qishloqlar talofat topdi.san-fransiskoda 1906 - yil 18 - apreldagi yer qimirlashida 700 aholi halok bo’lgan. moddiy ziyon 1,5 mlrd. dollorni tashkil qilgan. ikki kun yong’in mobaynida 500 ga yaqin kvartallar yonib hech narsa qolmagan hammasi bo’lib 350 ming kishi halokatga uchragan. yaponiyada 1995 - yil 17 - yanvarda kuchli yer qimirlashi ro’y bergan. uning episentiri yirik koba portining markazida joylashgan bo’lib juda katta ko’lamda muhandislik va kommunal inshootlarning vayron bo’lishiga, …

4 / 13

irinchi navbatdagisining paydo bo’lishidagi yer qobig’idagi ichki kuchlarning ta’siri, ularning yer yuzasidagi inshootlarga ko’rsatgan zarbasining kuchi, ikkinchi navbatda uy–joy binolarini, korxonalarni, inshootlarni ko’rish ishlarining sifatsiz olib borilgani, zilzilaga bardosh beradigan qilib qo’rilmagani, ularni loyihalash va qurishda yo’l qo’yilgan xatoliklar hamda nazoratga kam e’tibor berilgandadir. aholini va xo’jalik inshootlari joylashgan hududlarni zilzila tufayli sodir bo’ladigan halokatdan muhofaza qilishni tashkil qilish uchun zilzila tarqalgan hududlarni, paydo bo’lish sabablarini, genetik turlarini, tasnifini o’rganish, inshootga ko’rsatadigan kuchlarni baholash, bashorat qilish va kompleks chora tadbirlarning tarkibini ko’rib chiqish kerak. zilzila paytida yer qobig’ida seysmik to’lqinlar hosil bo’ladi. to’lqinlarning tarqalish markazi giposentr yoki zilzila o’chog’i deb ataladi. chuqurligi 2 – 70 km ga boradi. yer yuzasidagi markazi –episentr deb ataladi. ma’lumotlarga ko’ra seysmik to’lqinlar uch xil –bo’ylama, ko’ndalang, turlarga bo’linadi. ularning aholi yashaydigan hududlar va inshoatlarga ko’rsatadigan kuchlarining ta’siri yerning geologik, geomorfologik, gidrogeologik va muhandislik geologik sharoitlarga bog’liq bo’lib, ularni o’rganish, baholash, bashorat qilish bilan muhandislik …

5 / 13

aholanib, har bir ballga ega bo’lgan zilzila o’z tafsilotiga ega. bundan tashqari baholashda 8 balli rixter seysmik shkalasidan ham foydalaniladi. bizda asosan 2 turdagi yer qimirlashi kuzatilgan: -uzoq davrli 1,5-2,5 daqiqa davom etadigan; -yuqori chastotali tebranishli 1,5-2,5 soniya davom etadigan. uzoq davrli yer qimirlashda tebranish sekin – asta kuch yig’adi va u ko’p qavatli binolar uchun xavfli hisoblanadi. yuqori chastotali yer qimirlashi energiyasi qisqa davr ichida ajralishi tufayli, oqibatlari ayanchli bo’lishi mumkin, sababi agar sust harakat qilinsa ko’p qurbonlikka olib kelishi mumkin.yer qimirlashning asosiy ko’rsatkichlari – qimirlash markazining chuqurligi va tebranishni qancha muddat davomida takrorlanishidadir . yuqorida aytilganidek yer yuzasidagi uning ta’sir kuchi odatda ballarda baholaniladi. quyida shu nisbiy seysmik shkalani ba’zi o’zgarishlar bilan bayon etamiz : 1 ball-sezilarsiz –faqatgina seysmik asboblardagina qayd qilinadi. 2 ball-juda kuchsiz- uy ichida o’tirgan ba’zi odamlar sezishi mumkin (deraza oynalari titraydi). 3 ball-kuchsiz, ko’pchilik odamlar sezmaydi, ochiq havoda tinch turgan odam sezishi mumkin. osilgan …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy_osiyoda_bo'lishi_mumkin_bo'lgan_tabiiy_xavflar+"

@dars_ishlanma_yangi markaziy osiyoda bo'lishi mumkin bo'lgan tabiiy xavflar reja: 1. tabiiy tusdagi favfqulotda vaziyatlarning turlari. 2. zilzilaning kelib chiqishi sabablari, tarqalishi va halokatli oqibatlari. 3. zilzilaning inshootlarga ko’rsatgan kuchini o’rganish va baholash. 4. inshootlarni zilzilaga nisbatan zilzila bardoshligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar. 5. ko’chkilar. umumiy tushunchalar, kelib chiqishi sabablari, tarqalishi va holokatli oqibatlar 6. sellarning sabablari oldini olish choralari tabiiy tusdagi favqulodda vaziyatlarga 3 xil turdagi xavfli hodisalar kiradi: 1) geologik xavfli hodisalar: zilzilalar, er ko`chishlari, tog` o`pirilishlari va boshqalar 2) gidrometrologik xavfli hodisalar: suv toshqinlari, sellar, qor ko`chkilari, kuchli shamollar (dovullar),...

This file contains 13 pages in DOCX format (47.2 KB). To download "markaziy_osiyoda_bo'lishi_mumkin_bo'lgan_tabiiy_xavflar+", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy_osiyoda_bo'lishi_mumki… DOCX 13 pages Free download Telegram