umumiy biologiya 10-11sinf [@kitob_pdf_yuklabot]

PDF 272 стр. 7,7 МБ Бесплатная загрузка

272 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 7,7 МБ

Тип файла PDF

Страницы 272

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 272

umumiy biologiya o'rta maktabning 10— 11-sinflari uchun darslik sssr fanlar akademiyasining muxbir a'zosi yu. i. polyanskiy taxriri ostida sssr x alk ta'limi davlat komiteti kayta ishlangan o'n sakkizinchi nashridan tarjima to sh ke n t «o'ki tu v ch i » 1990 www.ziyouz.com kutubxonasi yu . i . p o l ya n s k i y , a. d . b r a u n , n. m . v e r z i l i n , a . s. d a n i l e v s k i y , l . n. j i n k i n , v. m k o r s u n s k a ya , k . m . s u x a n o v a bu darslik kollektiv avtorlar tomonidan yoeilgan bo'lib, «evolyutsion ta'limot» temasn pedagogika fanlari kandidvti v. m . korsunskayaga; «tsitolognya asoslari», «organiemlarning kupayish …

2 / 272

ha organizmlar uchun asosiy va umumiy bo'lgan konuniyatlarini o'rga- nadigan fan — umumiy biologiyaning vazifalaridan biridir. olimlar ko'p asrlar davomida «hayot jumbog'i»ni hal eta olmasdan, uning sifat jihatdan o'ziga xosligi organizmlarda moddiy bo'lmagan al- lakanday ilohiy negie borligiga bog'lik deb hisobladilar va uni «xayo- tiy kuch» (latincha ukaiz) deb atadilar. x ix asrda biologiya fani erishgan muvaffakiyatlar va ch. darvin to- monidan organik olamning tarixny rivojlannshn konunining kashf etnli- shi biologlarning ko'pchiligini idealiemdan voz kechishga ve hayotning mod diy asoslarini bilgan holda asosiy biologik muammolarni hal kilish yo'llarini izlashga majbur etdi. ushbu kitobda xayotning moddiy konunlarinn bilnb olishda umumiy biologiyada erishilgan asosiy muvaffakiyatlar bayon etilgan. organik olam o'egarmay kolmaydi. erda hayot paydo bo'lgandan beri tabiiy moddiy sabablarga ko'ra organik olam to'xtovsiz rivojlanib ke- ladi. organnk olamning tarixiy rivojlanishi (evolyutsiyasi) konunlari- ni bilish umumiy biologiyaning asosiy vazifalaridan biridir. biologiya erdagi hayotning nihoyatda xilma-xil barcha ko'rinishlarini, uning turli darajadagi: organizm, populyatsiya, tur, …

3 / 272

biridir. xujayraning strukturasi va funktsiyasini o'rganish umumiy biologiyaning muxim vazifasidir. hu- jayrani o'rganishda uning ko'payishi, ya'ni xayotning moddiy izchilligini davomiyliginn ta'minlaydigan xodisa alohida kizikish va ahamiyat kasb etadi. har bir organizm tevarak-atrofidagi muhit bilan chambarchas bog'lan- gan. organizm bilan muhit o'rtasida hamma vakt uzluksiz ravishda mod dalar va energiya almashinib turadi. bunda organizmlar o'z-o'zini boshka rishdek ajoyib kobiliyatini namoyon etadi bu narsa shunda ifodalanadi ki, organizm hayot ekan, o'e tueilishini, ximiyaviy tarkibini, fizik xossa- larini saklaydi. masalan, issikkonli hayvonlar tanasining temperatu- rasi, tevarak-atrof muhit temperaturasining o'zgarishiga karamay, do- imo bir xil darajada saqlanishi yaxshi ma'lum. chuchuk suvda yashaydigan amyobalar xujayrasi ichidagi tsitoplazmaning fizik xossalarini, tuzlar- tarkibini, osmotik bosimni doim bir xil saklab turadi ular moddalar va energiya almashinuvini boshkarib, o'zining bir butunligini saklab tu radi. organizmlarning o'z-o'eini boshkarish mexanizmlari to'g'risidagi ma sala umumiy biologiyaning asosiy masalalaridan biridir keyingi yillarda biologiya, ximiya, fieikaga yakin bo'lgan va moleku lyar biologiya deb ataladigan …

4 / 272

gida foydalaniladigan turli organizm lar — mikroorganizmlar, o'simliklar, hayvonlarning irsiy tabiatini in son foydasiga o'egartirish yo'lida genetika oldida keng istikbollar ochil- mokda. erda o'simliklar, xayvonlar, zamburug'larning 2 mlndan ortik turi www.ziyouz.com kutubxonasi kirish 5 topilgan. biologiya turlarning tarkalish konuniyatlarini, yashash muhi tiga moslashganligini, ular o'rtasidagi har hil bog'lanishlarni o'rgana- di. u turning struktura birligini — populyatsiyani: uning soni, yosh tarkibi- ni, populyatsiyalar o'rtasidagi bog'lanishlarni ham o'rganadi xar xil turlar populyatsiyasi doimo tashki muxit faktorlari bilan bog'lik bo'lib, tabiiy komplekslar (hoauz, o'rmon, o'tloq va shu kabilar) tarkibiga kiradi va shu tabiiy kompleksdan tashkarida yashay olmaydi. viogeotsenoe deb ataladigan ana shunday komplekslarning xar kaysisi o'simliklar, hayvonlar va mikroorganizmlarning muayyan turidan tarkib topadi. boshka biologiya fand,ari katori umumiy biologiyaning bir bo'li mi bo'lgan ekologiya ham ana shunday komllekslarni o'rganish bilan shu- rullanadi. butun bioreotsenozlar sistemasi organizmlar yashaydigan o'enga xos bir makots — biosferani hosil kiladi. bnosfera er yuznning shakllannshi da, tog' jinslari, atmosfera …

5 / 272

digan biologik konunlarni bilishga asoslanish kerak. biologiya yan- gi madaniy biogeotsenozlar yaratish yo'llarini ko'rsatib beradi. biologiya konunlarini bilmasdan turib, o'simliklar va hayvonlarni iklimlashtirish, dengiz va chuchuk suvlarning balik boyligini ko'payti- rits) mumkin emas. tabiatni muhofaza qilish insoniyat va uning kelajagi uchun ayniksa katta ahamiyatga ega. mamlakatimieda tabiatni muxofaea kilish va ta- biny boyliklardan oqilona foydalanish eng muxim umumdavlat masala- siga aylanib bormokla, xalk farovonligi esa ana shu masalalarning hal etilishiga bog'lik. sovet sotsialistik respublikalar ittifokining konstitutsiyasida tabnat muhofazasi 18-moddada ko'zda tutilgan. bu moddada shunday de- yiladi: «sssrda hozirgi va kelajak avlodlarning manfaatlarini ko'e lab, er va er osti boyliklarini, suv resurslariii, o'simliklar va hayvo- not olamini ko'riqlash va ulardan ilmiy asosda, oqilona foydalanish, havo va suvni toza saqlash, tabiiy boyliklarni uzluksiz ko'paytirib bo www.ziyouz.com kutubxonasi 6 kirish rishni ta'minlash va insonning atrof-muqitini yaxshilash uchun zarur cho- ralar ko'riladi». asosiy konunning ushbu moddasiga amal qilib, mamlakatimizda ta- biat muxofazasiga doir katta …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 272 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "umumiy biologiya 10-11sinf [@kitob_pdf_yuklabot]"

umumiy biologiya o'rta maktabning 10— 11-sinflari uchun darslik sssr fanlar akademiyasining muxbir a'zosi yu. i. polyanskiy taxriri ostida sssr x alk ta'limi davlat komiteti kayta ishlangan o'n sakkizinchi nashridan tarjima to sh ke n t «o'ki tu v ch i » 1990 www.ziyouz.com kutubxonasi yu . i . p o l ya n s k i y , a. d . b r a u n , n. m . v e r z i l i n , a . s. d a n i l e v s k i y , l . n. j i n k i n , v. m k o r s u n s k a ya , k . m …

Этот файл содержит 272 стр. в формате PDF (7,7 МБ). Чтобы скачать "umumiy biologiya 10-11sinf [@kitob_pdf_yuklabot]", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: umumiy biologiya 10-11sinf [@ki… PDF 272 стр. Бесплатная загрузка Telegram