umumiy kimyo

PDF 160 pages 2.7 MB Free download

160 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.7 MB

File type PDF

Pages 160

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 160

umumiy kimyo o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik 1-nashri o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan g‘afur g‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent – 2018 umumiy kimyo inson faoliyatining eng qadimgi sohasi hisoblanadi. moddaning xossalarini chuqur o‘rganib va undan inson farovonligi yo‘lida foydalanish ushbu kunning asosiy masalalaridan biridir. mazkur kitob sakkizta bobdan tashkil topgan bo‘lib, umumiy kimyoning zarur bo‘lgan barcha asosiy mavzularini qamrab olgan. har bir mavzu masala va mashqlar bilan mustahkamlab borilgan va shu bilan birga qiyinchilik tug‘diradigan masalalarning yechim usuli tushuntirish asosida ko‘rsatib berilgan. respublika maqsadli kitob jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan chop etildi mualliflar: s. masharipov, a. mutalibov, e. murodov, h.islomova taqrizchilar: hakimjonova ibodat – toshkent shahar m.ulug‘bek tumani 112-maktab kimyo fani o‘qituvchisi; baxtiyor usmonov – tdpi qoshidagi akademik litsey kimyo fani o‘qituvchisi; turdiyeva dilfuza – toshkent shahar yunusobod tumani 288-maktab kimyo fani o‘qituvchisi; g‘aniyeva shoira – toshkent shahar sirg‘ali tumani 104-maktab kimyo …

2 / 160

larning xossalari, moddalarning o‘zgarishlari va bu o‘zgarishlarda bo‘ladigan hodisalar haqidagi fandir. kimyo fizika, geologiya va biologiya kabi tabiiy fanlar bilan uzviy bog‘langan. hozirgi kunda kimyo bilan geologiya o‘rtasida geokimyo fani vujudga keldi, kimyo bilan biologiya orasida tirik organizmlarda sodir bo‘ladigan kimyoviy jarayonlarni o‘rganadigan bioanorganik, bioorganik va biologik kimyo fanlari tarkib topdi. kimyoning bo‘limlaridan biri bo‘lgan umumiy kimyo inson faoliyatining eng qadimgi sohasi hisoblanadi. moddaning xossalarini chuqur o‘rganib va undan inson farovonligi yo‘lida foydalanish ushbu kunning asosiy masalalaridan biridir. umumiy kimyo qishloq va xalq xo‘jaligining hamma sohalariga kirib bormoqda, foydali qazilmalar qazib olish, metallar va xalq xo‘jaligida zarur bo‘lgan metallarning qotishmalarini yaratishda kimyo yutuqlaridan keng foydalanilmoqda. qishloq xo‘jaligining mahsuldorligi ham ko‘p jihatdan kimyo sanoatiga bog‘liq. o‘simliklarni zararkunandalardan himoya qilish vositalari kimyo sanoatining mahsulotlaridir. qurilish materiallari, sintetik gazlamalar, plastmassalar, bo‘yoqlar, yuvish vositalari, dori-darmonlar ishlab chiqarishda ham kimyoning roli muhim. kelajakdagi malakali mutaxassis kimyo fanining asoslarini chuqur bilmog‘i lozim. bu fanning asosi maktabdan …

3 / 160

i haqida tushunchalar. davriy qonun 1- § atom tuzilishi mikrodunyo darajasidagi jarayonlar va hodisalarni tushunib yetish uchun insoniyat turli xil modellar va nazariyalarni tuzishga majbur bo‘lgan. bu mo dellarning ba’zi biri amaliy ishlar natijasida o‘z isbotini topgan, ba’zi birlari esa ilmiy taxmin darajasida qolib ketgan. shunday modellardan biri – bu mod- daning atom-molekulyar tuzilishi va shu jumladan atom tuzilishini tasavvur etish uchun yaratilgan nazariyalardir. ilk bor atom tuzilishini 1911-yilda e.rezerford va uning hamkasblari tak- lif etgan va bu nazariya atomning planetar modeli deyiladi. bu nazariyaga ko‘ra atomning markazini musbat zaryadlangan yadro egallaydi. yadro atrofida elek- tronlar orbita bo‘ylab aylanib, atomning o‘lchamlari elektron harakat qilayotgan orbitalarning o‘lchamlariga bog‘liqdir. rezerford modeli atom tuzilishi nazariyasi rivojlanishida muhim o‘rinni egallab, ko‘p tajribalar natijalarini tushunib yetishga yordam bergan. ammo bu modelga ko‘ra elektron tinmay orbita bo‘ylab atom yadrosi atrofida aylanib energiyani ajratib tursa, uning energiyasi yo‘qolib borib, yadroga qulashi kerak bo‘lar edi. lekin amalda bunday …

4 / 160

ega bo‘lib, uning fazoda mavjud bo‘lish ehtimolligi atom tuzilishining zamonaviy kvant nazariyasi bilan tushuntiriladi. bu nazariyaga ko‘ra elektron fazoning ma’lum kichik bir qismi- da joylashadi. fazoning elektron mavjud bo‘lishi mumkinligi 90% ni tashkil qil- gan qismi atom orbitali deb nomlanadi. demak, elektron yadro atrofidagi orbita bo‘ylab aylanmay, yadro atrofidagi fazoning uch o‘lchamli qismi – atom orbital- da joylashadi (orbitalni orbita tushunchasidan farqlash zarur). atomni tasavvur qilganda elektron bulutlar bilan o‘ralgan yadro sifatida tasavvur qilish kerak. bu bulutlar shakli turlicha: sfera (shar) shaklidagisi s-orbital, gantel shaklidagisi – p-orbital, ikkita tutashgan gantel – d-orbital, uchta tutashgan gantel – f-orbital deyiladi. 5 atomda orbitallar energiyasiga mos ravishda energetik qavatlarni tashkil qilib joylashadi. kvant nazariyasiga ko‘ra elektronning energiyasi ma’lum kichik va aniq qiymatlarga ega bo‘ladi. atomda elektronning energiyasini va uni harakatlani- shini ta’riflash uchun kvant sonlari kiritilgan, ularning soni to‘rtta: bosh kvant soni n, orbital kvant soni l, magnit kvant soni ml, spin kvant …

5 / 160

i kattaroq bo‘lgan pog‘onalar- ga (atomning qo‘zg‘algan holatiga) o‘tkazish mumkin. energiya miqdori katta bo‘lsa, elektron atomdan chiqib ketadi va ionlangan holatga o‘tadi. orbital kvant son l — atom orbitalining shaklini ko‘rsatadi. u 0 dan to n – 1 ga qadar bo‘lgan barcha butun sonlar [l = 0, 1, 2 ... (n – 1)] ga ega bo‘la oladi. l = 0 bo‘lsa, atom orbital shar shakliga ega bo‘ladi (s- orbital) agar l = 1 bo‘lsa, atom orbital gantel shaklini oladi (p- orbital). l ning qiymati yuqoriroq (2, 3 va 4) bo‘lsa, ancha murakkab orbitallarga ega bo‘lamiz (ular d, f, g – or- bitallar, deb yuritiladi). pog‘onachadagi maksimal elektronlar soni 2 (2 l+1) formula bilan aniqlanadi. har bir energetik pog‘onada bittadan s-pog‘onacha bo‘ladi. birinchi pog‘onada fa- qat bitta s- pog‘onacha bor. ikkinchi pog‘ona bitta s - va uchta p- orbitallardan tashkil topadi. uchinchi energetik pog‘ona bitta s-, uchta p - va beshta …

Want to read more?

Download all 160 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umumiy kimyo"

umumiy kimyo o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik 1-nashri o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan g‘afur g‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent – 2018 umumiy kimyo inson faoliyatining eng qadimgi sohasi hisoblanadi. moddaning xossalarini chuqur o‘rganib va undan inson farovonligi yo‘lida foydalanish ushbu kunning asosiy masalalaridan biridir. mazkur kitob sakkizta bobdan tashkil topgan bo‘lib, umumiy kimyoning zarur bo‘lgan barcha asosiy mavzularini qamrab olgan. har bir mavzu masala va mashqlar bilan mustahkamlab borilgan va shu bilan birga qiyinchilik tug‘diradigan masalalarning yechim usuli tushuntirish asosida ko‘rsatib berilgan. respublika maqsadli kitob jamg‘armasi mab...

This file contains 160 pages in PDF format (2.7 MB). To download "umumiy kimyo", click the Telegram button on the left.

Tags: umumiy kimyo PDF 160 pages Free download Telegram