zoologiya_7_uzb

PDF 208 стр. 5,2 МБ Бесплатная загрузка

208 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 5,2 МБ

Тип файла PDF

Страницы 208

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 208

o. mavlonov biologiya (zoologiya) umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik qayta ishlangan va to‘ldirilgan to‘rtinchi nashr o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tomonidan tasdiqlangan «o‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» davlat ilmiy nashriyoti toshkent – 2017 aziz o‘quvchilar siz o‘zbekistonimizning ko‘rar ko‘zlari, yorqin kelajagisiz. biologiya darsligi sizni rang-barang va xilma-xil hayvonot dunyosiga olib kiradi. darslik sizga hayvonlarning tuzilishi, hayot kechirishiga doir bilimlar beradi. sizni faol bilim olish va mustaqil fikrlashga o‘rgatadi. siz uni qunt bilan o‘qisangiz, hayvonlar hayotidan juda ko‘p narsalarni bilib olasiz. bilganlaringiz esa sizga kelgusida kasb tanlashingizda yordam beradi. hayvonot va o‘simliklar dunyosini yaxshi bilgan kishi uni sevadi va ardoqlaydi. ilm cho‘qqilari sari qadam tashlashingizda doimo omad yor bo‘lsin! muallif © mavlonov o., 2005, 2017. © «o‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» davlat ilmiy nashriyoti, 2005, 2017. isbn 978-9943-07-508-5 shartli belgilar: mas’ul muharrir: azimov d. a. – o‘zr fa akademigi, biologiya fanlari doktori, professor. taqrizchilar: xolmatov b. r. – o‘zr fa o‘simlik va hayvonot …

2 / 208

binolar qad ko‘tarib, hayot qaynab turgan shaharlar-u go‘yo hayotsiz ko‘ringan jazirama qumli cho‘llarda ham uchratish mumkin. mamlakatimiz daryo va ko‘llarida baliqlarning 70 ga yaqin turi, bir hujayralilardan tortib hasharotlargacha bo‘lgan xilma-xil guruhlar- dan iborat umurtqasiz hayvonlarning minglab turi uchraydi. be poyon cho‘llar, vodiylar, ulkan tog‘ tizmalari va vohalarda sudralib yuruvchilarning 60 ga yaqin, sutemizuvchilarning 100 ga yaqin va qushlarning 400 dan ortiq turi, 11 000 turdan ortiq hasharotlar, yuzlab o‘rgimchaksimonlar va boshqa hayvonlar tarqalgan. vatanimiz hayvonot dunyosi juda qadimdan shakllanib kelgan. hayvonlarning bir qancha turlari dastlab mana shu o‘lkada paydo bo‘lgan; boshqa turlari qo‘shni hududlardan kelib qolgan. orol bakra balig‘i, soxta kurakburun baliq, turkiston agamasi, turkiston gekkoni, qum bo‘g‘ma iloni, ingichka barmoqli qo‘shoyoq, ko‘k sug‘ur va boshqa ko‘pgina turlar o‘rta osiyo hududida tarqalgan bo‘lib, boshqa o‘lkalarda deyarli uchramaydi. mamlakatimizda hayvonlarni muhofaza qilish, yo‘qolib borayot- gan turlarni saqlab qolish va ko‘paytirishga katta e’tibor berilmoq- da. bu muhim ish o‘zbekiston respublikasi konstitutsiyasida …

3 / 208

im. 1-§. zoologiya fani va uning vazifalari zoologiya – hayvonlarni o‘rganadigan fan. zoologiya (zoon – hayvon, logos – fan) – hayvonlarning tuzilishi, hayot kechiri shi, ko‘payishi va rivojlanishini o‘rganadigan fan. hayvonlarning xilma-xilligi va tarqalishi, tabiatda va inson hayotidagi ahamiyati, kelib chiqishini o‘rganish zoologiyaning vazifasiga kiradi. zoologiya bir qancha fanlardan tarkib topgan. ulardan bir guruhi hayvonlarning tuzilishi, ko‘payishi, rivojlanishi, yer yuzida tarqalishini, boshqalari alohida guruhlarini o‘rganadi. zoologiya – eng qadimiy fan. zoologiyaga oid eng qadimgi asarlarni eramizdan 4 asr oldin buyuk yunon olimi arastu yozgan. uning asarlarida 500 ga yaqin hayvon turiga tavsif berilgan. 16–17-asrlarda yashagan golland olimi anton levenguk mikroskop- da ko‘rinadigan hayvonlarni kashf etgan. shved olimi karl linney 18-asrda hayvonlarni tur, urug‘, turkum va sinflarga ajratib o‘rga nishni taklif etgan. ingliz olimi ch. darvin 19-asr o‘rtalarida hay- vonlarni o‘rganish orqali o‘zining olamshumul evolyutsion ta’limo- tini yaratdi. zoologiya tibbiyot, chorvachilik va xalq xo‘jaligining boshqa sohalari bilan bog‘liq. zoologiya fanining rivojlanishiga …

4 / 208

di. parazit hayvonlar uchun esa odam, hayvon va o‘simlik organizmi yashash muhiti bo‘ladi. hayvonlarning tuzilishi va hayot kechirishi xususiyatlari muayyan muhitga moslashgan. masalan, suv hayvonla rining gavdasi suyri shaklda, oyoqlari eshkakka aylangan. quruqlikda yashovchi hayvonlarning tanasi yapaloq, oyoqlari yaxshi rivojlangan bo‘ladi. yashash muhiti tarkibiy qismlarini tashkil etuvchi namlik, harorat, yorug‘lik va boshqalar ekologik omillar deyiladi. hayvonlarning gavda o‘lchami har xil bo‘ladi (1-rasm). ular qatorida og‘irligi 150 tonnaga yetadigan gigant kitlardan tortib faqat mikroskopda ko‘rinadigan, uzunligi millimetrning o‘ndan bir, hatto yuzdan bir ulushiga teng keladigan turlari ham bor. hayvonlarning ahamiyati. hayvonlar tabiatda va inson faoliyatida katta ahamiyatga ega. ko‘pchilik hayvonlar yashil o‘simliklar bilan oziqlanadi. ular o‘txo‘r hayvonlar deyiladi. boshqa hayvonlarni yey- digan hayvonlar yirtqich; odam, boshqa hayvon va o‘simlik to‘qima- larida yashaydigan hayvonlar esa parazit hisoblanadi. o‘txo‘r hayvonlar o‘simliklar va ularning qoldiqlarini maydalab, chirishini tezlashtiradi. ular faoliyati tufayli o‘simlik uchun zarur bo‘lgan mineral moddalar to‘planadi; tuproq unumdorligi oshadi. hayvonlar orasida hayvonlar …

5 / 208

o‘rmon va qishloq xo‘jalik zararkunandalarini qirib, foyda keltiradi. hayvonlar orasida odamlar, chorva mollari va o‘simliklarga ziyon keltiradigan turlari ham ko‘p uchraydi. qon so‘ruvchi hasharotlar va kanalar parazitlik qilish bilan birga, o‘lat, terlama, bezgak ka- salliklarini tarqatadi. atoqli vatandoshimiz abu ali ibn sino o‘zi ning «tib qonunlari» asarida kasallik paydo qiladigan hayvonlardan saqlanish haqida yozib qoldirgan. hayvonlarni muhofaza qilish. odamlar qadimdan yovvoyi hay- vonlarni ovlashgan; ularning go‘shti, terisi va boshqa mahsulot- laridan foydalanishgan; hayvonlarni qo‘lga o‘rgatishgan; ulardan uy qo‘riqchisi va ishchi kuchi sifatida foydalanishgan. keyinchalik aholi sonining ortib borishi, ov qurollarining tobora takomillashuvi, hayvonlar uchun zarur bo‘lgan tabiiy sharoitning buzilishi ta’sirida yevropa turi (qoramollar nasl boshi), tarpan (otlar nasl boshi), stellerov sigiri (dengiz hayvoni) yo‘q bo‘lib ketdi; prjevalskiy oti, zubr, bizon, jayron, xongul kabi hayvonlar uchun qirilib ketish xav- fi tug‘ildi. bu hol hayvonlar va ular yashaydigan muhitni muhofaza qilishni talab etadi. respublikamiz hududida noyob va soni kamayib borayotgan hayvonlarni asrab …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 208 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "zoologiya_7_uzb"

o. mavlonov biologiya (zoologiya) umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik qayta ishlangan va to‘ldirilgan to‘rtinchi nashr o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tomonidan tasdiqlangan «o‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» davlat ilmiy nashriyoti toshkent – 2017 aziz o‘quvchilar siz o‘zbekistonimizning ko‘rar ko‘zlari, yorqin kelajagisiz. biologiya darsligi sizni rang-barang va xilma-xil hayvonot dunyosiga olib kiradi. darslik sizga hayvonlarning tuzilishi, hayot kechirishiga doir bilimlar beradi. sizni faol bilim olish va mustaqil fikrlashga o‘rgatadi. siz uni qunt bilan o‘qisangiz, hayvonlar hayotidan juda ko‘p narsalarni bilib olasiz. bilganlaringiz esa sizga kelgusida kasb tanlashingizda yordam beradi. hayvonot va o‘simliklar dunyosini yaxshi bilgan kishi uni s...

Этот файл содержит 208 стр. в формате PDF (5,2 МБ). Чтобы скачать "zoologiya_7_uzb", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: zoologiya_7_uzb PDF 208 стр. Бесплатная загрузка Telegram