mo'jiza kitob. bolalar ensiklopediyasi. 1-jild

PDF 688 стр. 19,5 МБ Бесплатная загрузка

688 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 19,5 МБ

Тип файла PDF

Страницы 688

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 688

mo''jiza kitob bolalar uchun universal entsiklopediya uch jildlik i jild toshkent « o' z b e k i s t o n * 1998 www.ziyouz.com kutubxonasi tuzuvchi n. nikolaeva mu'jiza kitob: bolalar uchun universal entsik- lopediya. uch jildlik (tuzuvchi n. nikolaeva. i jild. t., 1998 y. 688 bet.) «mu'jiza kitob» o'ta nosb nashr hisoblanib, u bolalar uchun chiqarilgan anvalgi entsiklopediyalardan keskin farq qiladi. kitobdagi barcha materiallar sodda na ommabop tilda ifodalan- gan bulib, mavau jihatidan turli bo'limlarga ajratilgan. shu- nisi e'tiborliki, kitobdagi ma'lumotlar muayyan tizim asosi- da bolaning dunyoni idrok qilish qobiliyatiga, yosh xususiyatla- riga munofiq tarzda tartiblangan. undan maktabgacha yoshdagi bol;|lardan tortib o'rta maktab o'quvchilarigacha bemalol foydala- nishlari mumkin. mazkur uch jildlik qomus bol;sharning maktab dasturlarini o'zlashtirnshlari hamda o'z bilimlarini har tomonlama oshirish- lari uchun eng samarali omil bo'lishi shubhasiz. © «iqtisod. kitob» ishlab chiqarish — tijorat firmasi 1998 y. © arab-turk markazi: ma'naviyat. ma- 15 v14!-5-8398-0020-4 daniyat. iqtisodiyot. …

2 / 688

ada kichik bo'lsa-da, yadro va elektronlar o'rtasida sezilarli bo'shlih mavjud. ushbu bo'shlih atom tashkil topgan zar- ralarning umumiy hajmidan ancha kattadir. demak, materiya, asosan, bo'shliqdan tashkil top- gan! u odammi yoki g'ishtli devormi, buning ahamiyati yo'h. agar sizning tanangizdan barcha bo'shlihlar chiqarib tashlanib, faqat hattiq asosgina holdirilsa, siz ushoqdekkina tablet- ka darajasida kichrayib qolasiz. agar barcha atomlar bir xil bo'lganida edi, materiya butun dunyoda faqat bir xil ko'rinishga ega bo'lar edi. biroh ular yuzdan oshih ko'rinish- ga egadir, ularning har biri alohida holda mate- riyaning eng oddiy ko'rinishi — elementni tash- 3 www.ziyouz.com kutubxonasi kil etadi. oltin, temir, yod, kislorod, mis sof ko'rinishda alohida elementlardan iboratdir. turli atomlarning kombinatsiyasidan tashkil topgan va bir-biri bilan mustahkam bog'langan materiya modda deb ataladi. moddaning eng ki- chik zarrasi molekula deb ataladi. atom va mo- lekulalar bir-biriga hanchalik yahin joylash- sa, materiya shunchalik «zich» bo'ladi. materiya hanchalik zich bo'lsa, shunchalik og'ir bo'ladi. shuning uchun …

3 / 688

kalar, yulduzlar va huyosh siste- malari o'z o'rnini o'zgartirib, barcha yo'nalish- lar bo'yicha markazdan uzohlashib bormohda. hat- to eng zamonaviy astronomik vositalarning ham butun koinotni hamrab olishga kuchi etmaydi. vaholonki, ular bizdan 2 milliard yorug'lik yili 4 www.ziyouz.com kutubxonasi uzoqligida bo'lgan yulduzlar nurini ham ilgash huvvatiga ega. balkim, o'sha yulduzlar so'nib ket- gan bo'lishi mumkin, lekin teleskop ularni ko'ra- di (sababi, ularning shu'lasi erga etib kelgun- ga hadar milliardlab yillar o'tadi). koinotning kattaligi hancha? u shu daraja- da kattaki, munajjimlar uning ko'lamini yorug'- lik yillari bilan o'lchashga majbur bo'lishadi. yoruglik yili yorug'lik bir yil davomida bosib o'tadigan masofani anglatadi. yorug'lik sekun- diga 300 000 (186 000 mil) kilometr tezlik bilan harakat hiladi. shunga asosan, bir yorug'- lik yili 9 500 000 mln. km.ga teng. koinot cheksizmi? odamzot koinotning hahihiy o'lchamlarini tasavvo'r hilishi qiyin. biz uning nechog'li katta ekanini bilmaymiz, binobarin, hanchalik masofaga cho'zilib ketganini tasavvur hilishi- miz ham hiyin. agar …

4 / 688

asi erdan 46 000 000 000 000 km uzoqlikda joylashgan. o'z navbatida bizning galaktikamiz ham undan-da kattaroq sistema- ning kichik bir bo'lagidir. bundan boshha yana millionlab galaktikalar mavjud bo'lib, ulardan eng yaqini bilan bizning galaktikamiz o'rtasidagi masofa 2 000 000, eng uzog'i bilan bizning galaktikamiz o'rtasidagi masofa esa trillionlab yoruglik yillariga teng- dir. bularning barchasi bizga ma'lum bo'lgan koi- notning fahat bir bo'lagidir. haqiqatda esa uning o'lchamlari bundan ham katta bo'lishi mumkin! munajjimlarning fikri ham shunday. aso- siy muammo koinotning aynan qanchalik katta ekanini bilishdadir. olimlar bu savolga javob topishga harakat qilganda, fazoning o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olishlariga to'g'ri keladi. zamonaviy nazariyalarga ko'ra, fazo o'z atrofida egila bo- radi. buning ma'nosi shuki, fazoning «tashqa- risi»ga chiqish mumkin emas, chunki siz ma'- lum bir chiziq bo'ylab oldinga qanchalik hara- kat qilmang, u, baribir, egilib, fazo «ichida» qolib ketaveradi. uning qanday yuz berishini quyidagi misol yordamida tushuntirish mumkin. moskvadan vla- divostokka ma'lum …

5 / 688

n, taxminan, yuz ming yil ke- rak bo'ladi. (yorug'lik bir yilda 9 500 000 000 000 kilometr masofani bosib o'tadi!) munajjimlar teleskoplar yordamida bizning galaktikamizdan boshqa yana millionlab galak- tikalar borligini aniqlashgan. bizga ma'lum galaktikalarning 3 turi ma'lum. somon yo'li kabi spiral ko'rinishiga ega bo'lgan galakti- kalar spiralsimon galaktikalar deb ataladi. ularning eng yaqini, taxminan, erdan ikki mil- lion yorug'lik yili uzoqlikda joylashgan. bu andromeda burjidagi katta spiralsimon galak- tikadir. kuzatiladigan eng yorqin galaktika- larning 17 foizga yaqinini ellipssimon galak- tikalar tashkil etadi (ellips cho'zinchoq ay- lanadir, ya'ni tuxumga o'xshaydi). bunday ga- laktikalar, asosan, yulduzlardan tashkil topgandir. ularda gaz va changlar oz miqdorda bo'lishi yoki, umuman, bo'lmasligi ham mumkin. ba'zi galaktikalar noto'g'ri galaktikalar deb ataladi, chunki ularning muayyan shakli yo'q. bunday galaktikalar yulduzlardan, chang va gaz- lardan tashkil topgandir. somon yo'liga eng yaqin ikki galaktika noto'g'ri galaktikalar tur- kumiga mansub. 7 www.ziyouz.com kutubxonasi shu bilan bir qatorda, bir nechta kichik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 688 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "mo'jiza kitob. bolalar ensiklopediyasi. 1-jild"

mo''jiza kitob bolalar uchun universal entsiklopediya uch jildlik i jild toshkent « o' z b e k i s t o n * 1998 www.ziyouz.com kutubxonasi tuzuvchi n. nikolaeva mu'jiza kitob: bolalar uchun universal entsik- lopediya. uch jildlik (tuzuvchi n. nikolaeva. i jild. t., 1998 y. 688 bet.) «mu'jiza kitob» o'ta nosb nashr hisoblanib, u bolalar uchun chiqarilgan anvalgi entsiklopediyalardan keskin farq qiladi. kitobdagi barcha materiallar sodda na ommabop tilda ifodalan- gan bulib, mavau jihatidan turli bo'limlarga ajratilgan. shu- nisi e'tiborliki, kitobdagi ma'lumotlar muayyan tizim asosi- da bolaning dunyoni idrok qilish qobiliyatiga, yosh xususiyatla- riga munofiq tarzda tartiblangan. undan maktabgacha yoshdagi bol;|lardan tortib o'rta maktab o'quvchilarigacha bemalol foydala- nishlari mumkin. ...

Этот файл содержит 688 стр. в формате PDF (19,5 МБ). Чтобы скачать "mo'jiza kitob. bolalar ensiklopediyasi. 1-jild", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: mo'jiza kitob. bolalar ensiklop… PDF 688 стр. Бесплатная загрузка Telegram