tasavvuf tushunchasi va uning mohiyati

DOCX 20 pages 38.5 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 38.5 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

tasavvuf tushunchasi va uning mohiyati. tasavvufning kelib chiqishi, mazmuni va rivoji. reja: 1. tasavvuf ilmi mumtoz adabiyotshunoslikning tarkibiy qismi sifatida. 1. tasavvufshunoslik fan sifatida. 2. o‘zbyek tasavvufshunosligi va uning taraqqiyot omillari. 3. sharq mumtoz poetikasining shakllanishi. tasavvuf ijtimoiy hodisalardan biri bo‘lib, u o‘rta va yaqin sharq mamlakatlaridagi boshqa diniy-mazhabiy jarayonlar qatorida muayyan moddiy va ma’naviy zamin hamda unga muvofiq tarixiy sharoit natijasi sifatida vujudga keldi. u islom diniga zuhdu taqvo tarzidagi oppozitsion bir ko‘rinishda paydo bo‘ldi, bir guruh insonlarning mavjud davlat boshqaruviga nisbatan e’tirozlarini ifoda etti va sharq ma’naviy tafakkuri zanjirida shu tariqa amaliy va nazariy munosabatlar majmuidan iborat bo‘lgan tasavvuf ta’limoti yuzaga keldi. islom dini e’tiqod sifatida yoyilguniga qadar ham sharqda, ham g‘arbda irfoniy ta’limotlar va maktablar mavjud edi. ayrim g‘arb olimlari tasavvufning yunon va hind irfoniy-falsafiy ta’limotlaridan ta’sirlanib yuzaga kelganligini qayd etadilar. sharq musulmon ulamolari esa ularning bu fikrlarini rad etib, o‘zlarining bu mavzudagi nuqtai nazarlarini aniq ilmiy …

2 / 20

intuitsiyasi (hissiy-sezish) qobiliyati rivojlanganligini anglatar ekan. sezgi orqali erishilgan irfon haq taolo va uning sifatlari haqida bevosita ma’lumot beradi. aql va diniy hujjatlar esa bilvosita ma’lumot beradi. insonning o‘zi his qilib topgan ma’naviy mushohadasiga asoslangan bevosita ma’lumot – irfon, albatta diniy rivoyatlar, dalillangan aqliy bilimlardan muhimroq va qadrliroq sanaladi. “tasavvuf” so‘zi esa inson badanining huzur-halovatga bo‘lgan talablarini cheklash maqsadida tanga qishin-yozin noqulaylik tug‘diruvchi jun matodan kiyim kiyib, qol (dunyoviy) va hol (ma’rifiy) ilmlarni egallab, ichki dunyosini poklashi, go‘zal qilishi natijasida yaratguchi - haq taolo roziligini topish yo‘lidan yurish ma’nolarini bildirar ekan. tushunchalar ma’nolarini muqoyasa qiladigan bo‘lsak, irfon egasi ham, tasavvuf vakili – sufiy ham ruhiy-ma’naviy kamolotga erishgan zotlar bo‘lib, dunyo hayotlarida haqni tanish, unga intilish yo‘lidan yuruvchilardir. shu jihatdan bu ikki tushunchani ba’zi olimlar bir ma’noda ishlatadilar. abdulhakim juzjoniy bu masalaga shunday aniqlik kiritadi: “ba’zilarning fikricha, tasavvuf irfonning bir bo‘limi va uning ko‘rinishlaridan biridir, ya’ni tasavvuf bir yo‘l-yo‘riq va tariqat …

3 / 20

har bir daqiqasida muayyan maqsad bilan (pok va ezgu maqsad bilan) harakat qilishi, haq roziligini istashidir. imon ham faqat shu orqali kamol topadi. “tasavvufiy imon – amaliy imondir”, - deb yozadilar turk olimlari.[footnoteref:2] demak, irfon alohida olingan bir shaxs ruhoniyati yoki falsafiy maktab ilmiy-ruhoniy takomili darajalari haqida tasavvur tug‘dirsa, tasavvuf imonni axloqiy turmush tarzi, o‘zaro hamjihatlik, mehr-muhabbat; inson, jamiyat va jamiki maxluqot uyg‘unligida namoyon bo‘ladigan fayzi ilohiy bir hol sifatida tushuntiradi. [2: qarang: usmon turar. tasavvuf tarixi. – toshkent: “istiqlol”, 1999. 27-b. ] ko‘rinadiki, irfon va tasavvuf bir maqsadni ko‘zlagan insonlarning irodasini ifoda etuvchi ta’limot, ammo bu maqsadga etish yo‘llari va natijalari turli mazmunda bo‘lishi mumkin. ya’ni, irfoniy ta’limot va maktablar islomgacha bor edi va ularda ifoda etilgan irfoniy g‘oyalar tasavvuf ta’limoti g‘oyalariga hamohang bo‘lgan. bu g‘oyalar qadimgi yunon va hind falsafalarida ham ishlab chiqilgan. ammo bu g‘oyalarning asosiy manbalari islomgacha bo‘lgan dinlar edi. shu boisdan islom dini asosida shakllangan …

4 / 20

lgi v asr (427-347 yillar)da yashagan, “faylasuflar otasi” deb nom olgan aflotun - platon - bu dunyo, butun borliq yagona bir haqiqiy borliqning, ya’ni haq taoloning aksi, tajalliysi (nurining jilolanishi) deb aytadi. u haq taolo barcha sifatlari bilan butun olamga, tabiatga yoyilib, singib ketgan, deydi va keyinchalik sharqda ham keng tarqalib ketgan panteizm ta’limotiga asos soladi.[footnoteref:4] [4: tasavvufga tashqi ta'sir masalalari xususida bildirilgan fikrlar, ularning tahlili va muallifning ilmiy munosabati usmon turarning “tasavvuf tarixi” kitobida ancha mufassal keltirilgan. (qarang: adabiyotlar ro'yxati, usmon turar.) ] xullas, hind, yunon falsafasi, xristian ruhoniylari ta’limotlari irfoniy mazmun kasb etsa-da, bu ta’limotlar mukammal bir ilohiy dasturga ehtiyoj sezganlar, shuning uchun ularda inson va dunyo hayoti ehtiyojlariga nisbatan ba’zan keskin munosabat, masalan, asketizm (tarkidunyochilik) kabi nokomil e’tiqod ham paydo bo‘lgan. tarkidunyochilik islom dini tarixida ham bor hodisa, ammo bu hodisa islomiy tafakkur tarzidan kelib chiqib, o‘ziga xos jihatlariga ega bo‘lgan. payg‘ambar muhammad alayhissalom o‘z hadislaridan birida …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf tushunchasi va uning mohiyati"

tasavvuf tushunchasi va uning mohiyati. tasavvufning kelib chiqishi, mazmuni va rivoji. reja: 1. tasavvuf ilmi mumtoz adabiyotshunoslikning tarkibiy qismi sifatida. 1. tasavvufshunoslik fan sifatida. 2. o‘zbyek tasavvufshunosligi va uning taraqqiyot omillari. 3. sharq mumtoz poetikasining shakllanishi. tasavvuf ijtimoiy hodisalardan biri bo‘lib, u o‘rta va yaqin sharq mamlakatlaridagi boshqa diniy-mazhabiy jarayonlar qatorida muayyan moddiy va ma’naviy zamin hamda unga muvofiq tarixiy sharoit natijasi sifatida vujudga keldi. u islom diniga zuhdu taqvo tarzidagi oppozitsion bir ko‘rinishda paydo bo‘ldi, bir guruh insonlarning mavjud davlat boshqaruviga nisbatan e’tirozlarini ifoda etti va sharq ma’naviy tafakkuri zanjirida shu tariqa amaliy va nazariy munosabatlar majmuidan iborat bo‘lgan t...

This file contains 20 pages in DOCX format (38.5 KB). To download "tasavvuf tushunchasi va uning mohiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf tushunchasi va uning m… DOCX 20 pages Free download Telegram