9-ma’ruza: kasbiy shakllanishning bosqichlari va shart-sharoitlari

PPTX 32 pages 2.1 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

prezentatsiya powerpoint o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand davlat universiteti «mutaxassislikka kirish» fanidan 9-ma’ruza: kasbiy shakllanishning bosqichlari va shart-sharoitlari samarqand – 2021 yil 1 reja: shaxs shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar va psixologik shart-sharoitlar temperament va uning kasb tanlashga yo’llashdagi o’rni reoriyentasiya (qayta kasbga yo‘llash) psixologik muammo sifatida kasb tanlashga ta’sir etuvchi asosiy omillar. 2 1. shaxs shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar va psixologik shart-sharoitlar. 3 shaxs shakllanishida u yashayotgan muhit, kishilar, jamiyatning roli juda kattadir. masalan, biron mahallada inson shaxsining tarkib topishiga faol ta’sir ko’rsatuvchi ko’plab o’ziga xos ijtimoiy muhit bor degan ma’noni bildiradi. bu yerda shunday bir savol tug’iladi: «tashqi muhit inson shaxsining tarkib topishiga qanday ta’sir qiladi?» birinchidan, ijtimoiy muhitdagi turli hodisalar odamning ongiga bevosita ta’sir qilib, unda chuqur iz qoldiradi. ikkinchidan, tashqi ijtimoiy muhit ta’sirining chuqurroq va mustahkamroq bo’lishiga odamning o’zi yordam beradi. ma’lumki, bolalar o’z tabiatlariga ko’ra, ilk yoshlik chog’laridan boshlab, nihoyat darajada taqlidchan …

2 / 32

kkinchi omil ta’lim-tarbiyaning ta’siridir. ma’lumki, ta’lim-tarbiya inson ongini shakllantiradi, uning dunyoqarashi, e’tiqodi, hayotga bo’lgan munosabatini tarkib toptiradi. yuqorida aytib o’tilgan ikkita omildan tashqari uchinchi omil ham mavjud - bu nasliy xususiyatlardir. odamga nimalar nasliy beriladi? odamga nasliy yo’l bilan ayrim anatomik va biologik xususiyatlari beriladi. masalan, tana tuzilishi, sochi va ko’zlarining rangi, ovozi, gapirish uslublari, ayrim harakatlari tug’ma berilishi mumkin. lekin shuni hech qachon esdan chiqarmaslik kerakki, odamga hech vaqt uning psixik xususiyatlari, ya’ni uning aqliy tomonlari bilan bog’liq bo’lgan sifatlari nasliy yo’l bilan, ya’ni tug’ma ravishda berilmaydi. nihoyatda nodir hollarda ayrim qobiliyatlar, masalan, musiqiy, matematik qobiliyatlari nasliy yo’l bilan berilishi mumkin. odamning ruhiy taraqqiyoti va shaxsiy xususiyatlarining tarkib topishi haqida gapirar ekanmiz, yana bir muhim narsa ustida to’xtab o’tish kerak. hozirgi kunda tez-tez akselerasiya terminini ishlatayapmiz. 2. temperament va uning kasb tanlashga yo’llashdagi o’rni shaxsning xulq-atvori, temperamenti, salohiyati va boshqa xislatlari kasb tanlashda alohida ahamiyat kasb etadi. temperament shaxsning …

3 / 32

xolerik (qiziqqon). sangvinik - juda faol, har bir narsaga ham qattiq kulaveradi; yolg’on dalillarga jahli chiqadi. obyektlar, ma’ruzalar diqqatini tez jalb etadi. imo-ishorani ko’p ishlatadi, chehrasiga qarab kayfiyatini anglab olish qiyin emas. juda sezgir bo’lishiga qaramay, kuchsiz ta’sir (qo’zg’atuvchilar)ni seza olmaydi, serg’ayrat, ishchan, toliqmas. faollik bilan reaktivlik munosabati muvozanatda, intizomli, o’zini tiya biladi, boshqara oladi. xatti-harakati jo’shqin, nutq sur’ati tez, yangilikni tez payqaydi, aql-idroqi tiyrak, topqir, qiziqishlari, kayfiyati, intilishlari o’zgaruvchan. ko’nikma va malakalarni tez egallaydi. ko’ngli ochiq, dilkash, muloqotga (muomalaga) tez kirishadi. xayoloti (fantaziyasi) yuksak darajada rivojlangan; tashqi ta’sirlarga hozir javob va hokazo. xolerik - sust senzitivlik xususiyatga ega. juda faol va reaktiv. ko’pincha reaktivligi faolligidan ustun keladi. betoqat, serzarda, tinimsiz. sangvinikka qaraganda silliqroq, ammo ko’proq qotib qolgan (rigidroq). qiziqishlari, intilishlari barqaror, xatti-harakatida qat’iylik mavjud. biroq diqqatini bir obyektga to’plashda qiynaladi. nutq sur’ati tez va hokazo. flegmatik - senzitivligi sust. his-tuyg’usi (emotsiyasi) ham o’zgaruvchan, shunga ko’ra bunday shaxsni kuldirish, jahlini …

4 / 32

’zgaradi. qotib qolgan (rigid). intravertlashgan. temperament tiplari xususiyatlarini faoliyat talablariga moslashtirish mumkin, buning uchun: 1) kasb-hunarning talabalar temperamentiga mos keladigan turini tanlash kerak. shaxsning psixik xususiyatlariga mos tushadigan kasbni tanlash kasbiy saralash deb yuritiladi; 2) talabalarning individual xususiyatlarini hisobga olish lozim; 4) individual uslubni shakllantirish zarur. talabaning faoliyatga ongli, faol va ijodiy munosabatda bo’lishi buning uchun eng zarur shartdir. 3) temperamentga xos kamchiliklarini (illatlarni) bartaraf etish kerak. demak, shaxsni qaytadan shakllantirish yo’li bilan temperamentini faoliyat talablariga qisman moslash mumkin; shaxsning xulq-atvor xususiyatlari uni faoliyatga undovchi asosiy omil hisoblanadi. psixologiya fani shaxsning fe’l-atvori xususiyatlarini to’rt guruhga ajratib o’rganadi: 1) jamoa va alohida shaxsga nisbatan munosabatlarni ifodalovchi fazilatlar: yaxshilik, mehribonlik, talabchanlik, faxrlanish va boshqalar; 2) mehnatga nisbatan munosabatni bildiruvchi xususiyatlar: mehnatsevarlik, yalqovlik, vijdonlilik, mas’uliyatlilik va hokazo; 4) o’z-o’ziga nisbatan munosabatni ifodalovchi xususiyatlar: izzat nafslilik, kerilmachoqlik, dimog’dorlik, kamtarinlik va hokazo. 3) narsalarga nisbatan munosabatni anglatuvchi sifatlar: ozodalik, sarishtalik, avaylash va shu kabilar; xulq-atvor …

5 / 32

ida va mehnat faoliyatida tobora rivojlanadi. qobiliyat taraqqiyotining yuksak bosqichiga talant, iste’dod deyiladi. iste’dod murakkab ishni (faoliyatni) muvaffaqiyatli, mustaqil va mohirona bajarishga (amalga oshirishga) imkon beradigan qobiliyatlar tizimidir. shunday qilib, kasbga yo’llash jarayonida shaxsning individual-tipologik xususiyatlari va his-tuyg’ularini, layoqat, iste’dod xislatlarini hisobga olish, shuningdek, yoshlarni fan asoslari va psixologik bilimlar bilan qurollantirish ularning kasb-hunar, ixtisoslik, mutaxassislik oldiga qo’yiladigan psixografik, professiogrammaviy talablarga moslashishiga imkon beradi. 3. reoriyentasiya (qayta kasbga yo’llash) psixologik muammo sifatida psixologiya fanida kasb tanlashga yo’llash (proforiyentasiya) atamasi qadim zamondan qo’llanilib kelinadi. lekin ijtimoiy hayotning keyingi davrlarida boshqa bir atama fanimizga kirib keldi, u reoriyentasiya (qayta yo’llash) deb atalib, insonni yangi moslashmaga (ko’nikmaga) kasbga yo’lnaltirishni bildirib keladi. qayta kasbga yo’llash (reoriyentasiya) o’ta insonparvarlik (gumanistik) g’oyasini kasbini o’zgartiruvchi yoki ishsiz qolgan shaxs ruhiyatiga singdirishni anglatadi. ishlab chiqarishga avtomat qurilmalarning (elektron moslamalarning, robotlarning) kirib kelishi ish o’rinlarining qisqarishiga olib keladi. hozirgi zamon mehnat birjalarida reoriyentasiya (qayta kasbga yo’llash) ishlari olib borilishi …

6 / 32

2. hissiy jabhalari va irodaviy sifatlari. 3. insonning kognitiv va regulyativ imkoniyatlari. 4. ehtiyoji, motivi, motivasiyasi, motivirovkasi. 5. kasbiy mayli, qiziqishi, layoqati. 6. professiogramma talablariga mosligi, kasbiy yaroqligi. 7. iqtidori (iste’dodi), qobiliyati, salohiyati. 8. kasbiy bilimlari, ko’nikmalari, malakalari, mahorati. 9. umumiy saviyasi, dunyoqarashi, maslagi (e’tiqodi). 10. salomatligi, jinsiy xususiyatlari, yoshi. 11. izlanuvchanligi, ijodiy imkoniyatlari, innovatsiyaga nisbatan munosabati. 12. ijtimoiy yetukligi, tashkilotchilik qobiliyati. 13. ekstrovertligi va introvertligi. 14. yuksak insoniy tuyg’ularga (axloqiy, aqliy, nafosat, praksik) egaligi. 15. fidoyilik, altruistik, vatanparvarlik fazilatlari ustuvorligi va boshqalar. reoriyentasiya (qayta kasbga yo’llash) gumanistik psixologiya tamoyillarini turmushga tatbiq etishga zarur shart-sharoit yaratadi. inson omilini qadrlashga, butun imkoniyatlarini ruyobga chiqarishga, ezgu niyat, orzu havas, istak-xohish ushalishga negiz vujudga keltiradi. ko’p profilli kasb-hunar egalari safini kengaytirishga xizmat qiladi, komillikka intilish tuyg’usini jonlantiradi, zarur bilimlar, malakalar bilan qurollantirishga turtki beradi. reoriyentasiya inson imkoniyatini qaytatdan sinashning manbai hisoblanib, o’zini-o’zi kashf qilishi, o’zini-o’zi boshqarishi, o’zini-o’zi tashkillashtirish, o’zini-o’zi baholash, o’zini-o’zi refleksiyalash, o’zini-o’zi …

7 / 32

i hisobga olish darkor. aks holda umumiy xususiyatli yo’llanma, ko’rsatma ijobiy natijaga olib kelmaydi, chunki individuallik o’ziga xos talablarni taqozo etadi. hatto oddiy kasb maorifi ham turlicha yondashuvni talab qiladi, binobarin, uni qondirmasdan turib tub maqsadga erishib bo’lmaydi. kasb maorifi – o’quvchilarni kasbning mohiyati bilan, har bir kasbning shaxs oldiga qo’yadigan talablari bilan tanishtirishdan iborat ta’sirchan axborotlar majmuasidir. ma’lumotlarning aniqligi to’liqligi, xususiy va ijtimoiy ahamiyati ifodalanganligi bilan boshqa tarkiblardan ajralib turadi. kasb maorifi insonning yoshi, jinsi, saviyasiga ko’ra xilma-xil tarzda amalga oshiriladi, shakllari esa verbal va noverbal, kuzatuv va tanishuv, ko’rgazmali va grafik, uchrashuv kabi ko’rinishlarga ega. kasbiy maslahat – kasbga yo’llashning inson ongiga chuqurroq singdirish uchun, shaxsning ishtiyoqi va qobiliyatlariga xos kasb-hunar (ixtisos) tanlashi uchun muhim obyektiv va subyektiv shart-sharoit yaratish jarayonidir. kasb egallovchi (tanlovchi) ehtiyoji, o’qituvchi (murabbiy)ning kasbiy mas’uliyatidan kelib chiqqan holda ilmiy-amaliy xususiyatli yo’llanmalar berish jarayonidir. maslahat o’zining maqsadga yo’nalganligi, izchilligi, obyektivligi, axborotlar bilan to’yinganligi bilan boshqa …

8 / 32

bilan tanishish, ularni egallash uchun oqilona usullar tanlash, ulardan amaliyotda unumli foydalanish, shart-sharoitlarga odatlanish, mahorat qirralarini o’zlashtirish kabi muhim qismlar moslashish tarkiblarini tashkil qiladi. kasb tanlashga ta’sir etuvchi asosiy omillar mohiyati quyidagilarda o’z ifodasini topadi: 4. kasb tanlashda yoshlar tashkilotining ishtiroki. 3. sinf rahbarining ota-onalar bilan hamkorligi ongli kasb tanlash negizi ekanligi. 2. o’quvchilarni kasb tanlashga o’rgatishda o’qituvchilar jamoasi faoliyati hamkorligi va samaradorligi. 1. ta’lim-tarbiya tizimida kasbga yo’llash faoliyatining (tadbir va choralarining) mazmuni va metodikalari majmuasi mukammal ravishda mujassamlashganligi. 5. sinfdan va maktabdan tashqari olib boriladigan ishlar mazmunida kasb tanlashning alohida ajratib ko’rsatilishi. kasb tanlashga ta’sir etuvchi asosiy omillar mohiyati quyidagilarda o’z ifodasini topadi: 9. ijodkor, nufuzli, mahoratli kishilar bilan uchrashuvlar o’tkazilishi. 8. kasbga oid ko’rgazmalar, sayohatlar uyushtirilishi. 7. maxsus muassasalar faoliyati. 6. maktablarda ishlab chiqarish kombinatlarning ommaviy va keng ko’lamda yo’lga qo’yilishi. 10. kasb tanlashda mahalliy matbuot, radio va televideniye ishtiroki. kasbga yo’llash umumdavlat ahamiyatiga ega muammo hisoblanib, uni …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "9-ma’ruza: kasbiy shakllanishning bosqichlari va shart-sharoitlari"

prezentatsiya powerpoint o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand davlat universiteti «mutaxassislikka kirish» fanidan 9-ma’ruza: kasbiy shakllanishning bosqichlari va shart-sharoitlari samarqand – 2021 yil 1 reja: shaxs shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar va psixologik shart-sharoitlar temperament va uning kasb tanlashga yo’llashdagi o’rni reoriyentasiya (qayta kasbga yo‘llash) psixologik muammo sifatida kasb tanlashga ta’sir etuvchi asosiy omillar. 2 1. shaxs shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar va psixologik shart-sharoitlar. 3 shaxs shakllanishida u yashayotgan muhit, kishilar, jamiyatning roli juda kattadir. masalan, biron mahallada inson shaxsining tarkib topishiga faol ta’sir ko’rsatuvchi ko’plab o’ziga xos ijtimoiy muhit bor degan ma’noni bildirad...

This file contains 32 pages in PPTX format (2.1 MB). To download "9-ma’ruza: kasbiy shakllanishning bosqichlari va shart-sharoitlari", click the Telegram button on the left.

Tags: 9-ma’ruza: kasbiy shakllanishni… PPTX 32 pages Free download Telegram