xor ma’daniyatining kelib chiqish tarixi

DOCX 31 pages 68.1 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 68.1 KB

File type DOCX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi ______________________________________ universiteti _______________________ _________________________ ______________fakulteti _____________ kafedrasi ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu: xor ma’daniyatining kelib chiqish tarixi bajardi:_________________________________ ________________ fakulteti _____________________ guruh talabasi tekshirdi: _____________________________ kurs ishi taqrizga topshirilgan sana “____” _____20 y. kurs ishi taqrizdan qaytarilgan sana “___” ______20 y. kurs ishi himoya qilingan sana “___” ______20 y. baxo “___”_______ ___________ (imzo) ___________ (imzo) ___________ (imzo) komissiya a’zolari; _____________________ _____________________ ______________ - 20 mundarija kirish……………………………………………………………………...…….3 i bob. xor madaniyatining kelib chiqish tarixi, uning jamiyat hayotidagi o’rni va ahamiyati…………………….......6 1.1 xor tushunchasi va uning kelib chiqish tarixi………………………………....6 1.2 o’zbek xor madaniyatining shakllanishi……………………………………...12 ii bob. yurtimizda xo’r madaniyati va san’ati rivojlanishi tarixi……….....16 2.1 o’zbekistonda xor madaniyati va rivojlanishi……………………………......16 2.2 xor musiqasi tarixi: ushbu qadimiy san’at turining rivojlanishi…………...….22 xulosa………………………………………………………………………....28 foydalanilgan adabiyotlar………………………………………....29 kirish mavzuning dolzarbligi. o`zbekiston respublikasi prezidenti shavkat …

2 / 31

yorlash milliy dasturi” yuksak umumiy madaniyatga, kasb–hunar ko`nikmalariga, ijodiy va ijtimoiy faollikka, mantiqiy mushohada qilish hamda ijtimoiy hayotdagi muammolarning oqilona echimlarini topish mahoratiga ega bo`lgan, istiqbol vazifalarini odilona baholay oladigan kadrlar yangi avlodini shakllantirish, shuningdek, har tomonlama barkamol, ta’lim va kasb–hunar dasturlarini ongli ravishda mukammal o`zlashtirgan, mas’uliyatli fuqarolarni tarbiyalashni nazarda tutgan pedagogik g`oyani ilgari suradi.2 istiqlol tufayli o`zining mustaqil taraqqiyot yo`lidan borayotgan jamiyatimiz kun sayin demokratlashib, davlat, jamiyat va shaxs munosabatlari tobora ko`proq mantiqiy mushohada qilish tamoyillariga asoslanmoqda. ta’lim tizimi oldidagi davlat buyurtmasi o`zbekiston respublikasi “kadrlar tayyorlash milliy dasturi”ning asosiy g`oyalarida o`z aksini topgan. o`tmishda so`g`t davlatida professional xor mavjud bo`lgan, keyinchalik arab iste`losidan keyin bu san`at rivojlanmagan. o`zbek musiqasi asosi monodik (bir ovozli) bo`lganligi sababli ko`p asrlar davomida ko`p ovozli xor ijrochiligi amalda qo`llanilmagan va professional yakka ijrochilik formasi saqlanib qolgan. ko`p ovozli xor dastdlab musiqali drama va komediyalarda xalq musiqasini xorga moslab qayta ishlangan holda qo`llanildi. s. vasil’enko …

3 / 31

navro`z bayramlarda yigit va qizlarning qo`shiq aytishi, to`ylarda aytiladgan yor-yor, yallalar xor bo`lib ijro etilgan. shashmaqomning vokal qismidagi taronalar ham jamoa bo`lib aytilgan. katta ashulalar ham 3-4 kishi bo`lib ijro qilingan (bu xam xor ijrosi). yuqridagi aytib o`tilgan asarlar bir ovozda ijro etilgan. folklor qo`shiqlari (yor-yor, yalla, hashar, 5 qarsak, lapar, katta ashula) va maqomdagi (tarona, ufor, naqsh) qismlari jamoa bo`lib aytilgan. uning shogirdi aristotel (aflotun) komil ishonch bilan mazkur fikrni quvvatlaydi. «musiqa kishi ruxining ahloqiy tomoniga ma’lum darajada ta’sir etadi, bas shunday ekan, u yoshlarning tarbiyasiga, ta’sir etadi.» milliy madaniyatimiz bobokaloni abu-nasr al-forobiy esa musiqaning shaxs shakllanishiga aniq ta’sirini quyidagicha bayon etadi: «bu fan (ya’ni musiqa d.o) shu ma’noda foydaliki, kimning fe’l atvori muvozanatni yo’qotgan bo’lsa, tartibga keltiradi, kamol topmaganlarni kamolotga yetkazadi va muvozanatda bo’lganlarning muvozanatini saqlaydi. bu fan tanning sog’ligi uchun ham foydalidir.» musiqa inson ruhi va aqliy rivojiga bebaho ta’sir o’tkazadi. ch.darvin umrining oxirlarida quvvai xofizasi (xotirasi) …

4 / 31

qali o’zbek xor san’ati tarixi, uning unikal jihatlarini ko’rsatish va milliy-madaniy taraqqiyotini ta’kidlash maqsadini o’z ichiga oladi. kurs ishining vazifasi. ushbu kurs ishida quyidagi vazifalarni belgilab oldim; · xor tushunchasi va uning kelib chiqish tarixi; · o’zbek xor madaniyatining shakllanishi; · o’zbekistonda xor madaniyati va rivojlanishi; · xor musiqasi tarixi: ushbu qadimiy san’at turining rivojlanishi. kurs ishining predmeti. xor madaniyati rivojlanishi va tarixini bosqichma bosqich o’rganib tahlil qilish. kurs ishining obyekti. tarixiy yodgorliklar va joriy madaniy fazilatlarini o’rganishga qaratilgan adabiyotlar. i bob. xor madaniyatining kelib chiqish tarixi, uning jamiyat hayotidagi o’rni va ahamiyati. 1.1 xor tushunchasi va uning kelib chiqish tarixi. xor grekcha “xoros” – “yig’ilish” ma’nosini bildiradi. qadimiy grek teatr spektakllarida qatnashuvchi ashulachilar “xorvetlar” nomi bilan yuritilgan. xor ijodiy uyushgan jamoa bo’lib, u ma’lum ovozga ega bo’lgan ijrochi xonandalardan tashkil topadi. uning xarakterli belgilaridan biri – bu xordan yakka tembrlarning qo’shilishidan hosil bo’ladigan o’ziga hos tembrdir. demak, xor deb …

5 / 31

iyev. xorshunoslik. toshkent 1987. ] xiqildoq – ovoz paydo qilish apparati vazifasini bajaradi. xiqildoq uzuksimon, halqonsimon va ikkita shoxsimon (uch burchak) to’qaylar iborat bo’ladi. ular muayyan muskullar yordamida oldinda va orqada harakat qiladi. odam ovozi juft va ti’q xiqildoq to’g’aylari pardalari muskullari yordamida bir-biri bilan birikishidan hosil bo’ladi. nafas orqali chiqayotgan havo xiqildodagi to’g’aylar orasida tortilgan ovoz pardalariga urilib tebratadi va ovoz chiqaradi. tovushning baland – pastligi, yo’g’on – ingichkaligi xiqildoq bo’shliqining katta – kichikligiga pardalarning tarangligiga, ularning uzunligi va qalinligiga, til, xalhum – xiqildoq muskullarining qisqarishiga bog’liqdir. ovoz pardalari lotincha “kid vocal” deyiladi. bu pardalar yukori va pastda joylashgan bo’lib, yuqoridagisi soxta, pastdagisi esa chin ovoz pardasi deyiladi. inson erkin nafas olib, nafas chiqarayotganda ovoz chiqmaydi, chunki bunday vaqtda ovoz ravon erkin holda bo’lib, ovoz pardalari taranglashmagan, deyarli harakatda bo’lmaydi. ovoz ravonligini to’g’ri boshlashi bilan tovush chiqa boshlaydi. xorda qo’shiq aytishga moyil va qo’shiq aytish qobiliyatiga, ya’ni ma’lum ovoz …

6 / 31

larda mayin harakterga ega ham bo’ladi. al’t tovushining diapazoni kichik oktava “sol-lya”dan ikkinchi oktava “re-mi”gacha. musiqa janrlari ichida eng demokratik va ommaviy hususiyatga ega bo’lgan tur - bu xor san’atidir. u kishilarimizning kundalik hayoti bilan chambarchas bog’liq bo’lib, ularni g’oyaviy – estetik jihatdan tarbiyalaydi. mashxur musiqa nazariyotchisi, faylasuf, bastakor va davrning asoschilaridan biri b.asafev fikricha, xor san’ati musiqani tushuna bilish vositasidir. xor san’ati ommani milliy ruxda tarbiyalash bilan birga kishilarni xalq qo’shiqlari ijodiyoti durdonalari, o’zbek, rus va chet el klassik vokal – xor asarlari namunalari bilan tanishtiradi, ularning ma’naviy dun’yosini boyitadi. xor san’ati ommani musiqaviy tarbiyalashda kishilarni loqayd eshituvchi emas, balki faol qatnashchilarga aylantiradi. ba’zi bir sotsiologik kuzatishlarga qaraganda, havaskorlik xor kollektivlarida astoydil qatnashgan kishilar hayotda ham, ishlab chiqarishda ham serg’ayrat bo’ladilar. xor shunday bir san’atki, unda adabiy va musiqiy ijodiyot o’zaro uyg’unlashib, yaxlit badiiy obraz yaratiladi. bu san’at doimo xalq qo’shiqchilik ijodiyoti bilan bog’liq bo’lib, xususan milliy musiqa madaniyatining …

7 / 31

havaskor xonandalarning ijrochilik mahoratlarini chuqurlashtirishga, repertuarning boyishiga, umuman, xorning madaniy saviyasini oshirishga yordam beradi. o’z navbatida, havaskorlik xorlari professional kollektivlarga xushovoz iqtidorli yoshlarni yetishtirib beradi. san’at bayramlarida, ijodiy kechalarda professional xorlar bilan havaskorlik xorlarining qo’shilib ishtirok etishi bugungi kunda an’anaga aylanib qolgan. mana shunday ijodiy hamkorlik professional va havaskorlik kollektivlarini bir – birlariga yaqinlashtiradi. hozirgi kunda ko’pgina havaskorlik xorlari o’z ijro mahoratlari, repertuari bilan professional kollektivlarga yaqin turadi. shunday qilib, xor san’ati keng tarqalgan va ko’p turlarga ega bo’lgan janr.ta’kidlaganimizdek, musiqiy tarbiya xisoblanadi, xor san’ati esa musiqa madaniyatining tarkibiy va eng xalqchil qismini tashkil qiladi. shuning uchun ham, xor san’atini rivojlantirishga katta e’tibor berilmoqda. xor madaniyatining rivojlanishi. [footnoteref:2] [2: . b.shaxnazarova. xonandalik uslubiyoti. toshkent. 2017. ] xor san’ati uzoq tarixga egadir. qadim zamonlardan beri xalqlar orzu – umidlari, xis - tuyg’ularini qo’shiq aytish, pantomima (badan harakati) qilish kabi vositalar bilan ifodalab kelganlar. ko’pchilik bo’lib qo’shiq aytish deyarli hamma xalqlarning mexnat …

8 / 31

n davrda xor san’atining akapella ijrochilik uslubi yanada ravnaq topdi. professional xor qo’shiqchiligi vaqt o’tishi bilan cherkovdan tashqari podshox, knyaz, pomeshiklar saroylarida ham keng tarqaldi. saroylardagi professional xorlar o’yin – kulgi tomoshalarida hizmat qilish uchun saqlangan. bu esa yuqorida qayd qilingan ba’zi xalqlar xor san’atining rivojlanishiga keyinchalik ijobiy ta’sir ko’rsatadi. keyinchalik bax, gendel, betxoven, glyuk, motsart, verdi, bize, romantik kompozitorlardan shubert, shuman, mendelson, rus kompozitorlaridan glinka, rimskiy – korsakov, musorgskiy, chaykovskiy, borodin, kyui, taneev va boshqalar o’z ijodlari bilan xor san’atini yuqori pog’onalarga ko’tardilar. xor bu vokal musiqani cholg’u asboblar jo’rligida yoki jo’rsiz (akopella) ijro etuvchi xonandalar kollektivi. “xor” atamasi yunoncha “xoros” so’zidan olinib “to’da, yig’in” ma’nosini bildiradi. ko’p vaqt xor opera, oratoriya, kontata ba’zan simfoniyada qo’llanilgan. musiqa amaliyoti davomida xorning har xil turlari va ko’rinishlari paydo bo’lgan. xor turi xorning tuzilishiga qarab aniqlanadi. turiga qarab bir yoki aralash bo’lishi mumkin, bir xildagi xorlarga alohida erkaklar xori, ayollar xor, bolalar …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xor ma’daniyatining kelib chiqish tarixi"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi ______________________________________ universiteti _______________________ _________________________ ______________fakulteti _____________ kafedrasi ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu: xor ma’daniyatining kelib chiqish tarixi bajardi:_________________________________ ________________ fakulteti _____________________ guruh talabasi tekshirdi: _____________________________ kurs ishi taqrizga topshirilgan sana “____” _____20 y. kurs ishi taqrizdan qaytarilgan sana “___” ______20 y. kurs ishi himoya qilingan sana “___” ______20 y. baxo “___”_______ ___________ (...

This file contains 31 pages in DOCX format (68.1 KB). To download "xor ma’daniyatining kelib chiqish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: xor ma’daniyatining kelib chiqi… DOCX 31 pages Free download Telegram