ishqoriy metallar va ularning amaliyotda qo’llanilishi

DOCX 22 pages 49.8 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 49.8 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti ,,tabiy fanlar’’ fakulteti ,,kimyo o’qitish metodikasi’’ yo’nalishi. -guruh talabasi ishlab chiqarish amaliyoti hisobotining loyiha ishi mavzu: ishqoriy metallar va ularning amaliyotda qo’llanilishi amaliyot rahbari: toshkent 2021 ishqoriy metallar va ularning amaliyotda qo’llanilishi reja: 1.kirish 2.ishqoriy metallar haqida umumiy ma’lumot 3. ishqoriy metallarning kimyoviy xossalarieklama 4. tuzlari 5. xulosa ishqoriy metallar haqida umumiy ma’lumot - mendeleyev davriy sistemasining birinchi guruhi asosiy guruhchasini tashkil etadigan elementlar: litiy, natriy, kaliy, rubidiy, seziy va fransiy. ular s-elementlardir. atomlarining tashki energetik pogonasida bittadan elektron boʻladi. kimyoviy birikmalarda oksidlanish darajasi +1 ga teng . barcha i.m. — asl metallar, kuchli qaytaruvchilar. ular kimyoviy jihatdan faol boʻlib, deyarli barcha metallmaslar bilan bevosita birikadi. birikmalarda, asosan, ionli bogʻlanish hosil boʻladi. tartib raqamining ortishi va ionlanish energiyasining kamayib borishi bilan i.m.ning metallik xossalari maʼlum qonuniyat asosida kuchayadi. davriy sistemaning har qaysi davri (birinchidan tashkari) shu elementlardan boshlanadi. bu elementlar kislorod bilan birikib, r2o …

2 / 22

lektronni o’z ichiga oladi: ularning elektron konfiguratsiyasi ns1. shubhasiz, ishqoriy metallar valent elektronlarini osongina berishi mumkin, chunki atom elektronni berib va inert gaz konfiguratsiyasiga o’tib olish ular uchun energiya jihatidan osondir. shuning uchun, barcha ishqoriy metallar qaytaruvchi xususiyatlarga ega. bu ularning ionlanish potentsialining past qiymatlari bilan bog’liqdir (seziy atomining ionlanish potentsiali eng past) va ular eng kichik elektrmanfiylikga ega. ishqoriy metallar ko’plab birikmalarda bitta zaryadli kationlar shaklida mavjud. shu bilan birga, ishqoriy metallar anionlar bilan ifodalangan birikmalar mavjud. ushbu kichik guruhdagi barcha metallar kumush-oq rangga ega (seziydan tashqari —u sariq kumush rangda), ular juda yumshoq va skalpel bilan kesilishi mumkin. litiy , natriy va kaliy suvdan engilroq va uning yuzasida suzib yurib, u bilan reaksiyaga kirishadi. ishqoriy metallarning kimyoviy xossalarieklama|16+ suvga, kislorodga va ba’zan azot (li) ga nisbatan ishqoriy metallarning yuqori kimyoviy faolligi tufayli ular kerosin ostida saqlanadi. ishqoriy metall bilan reaktsiyani amalga oshirish uchun kerakli o’lchamdagi bir parcha ishqoriy …

3 / 22

dlar: 3k + p → k3p kremniy bilan — silikidlar: 4cs + si → cs4si uglerod bilan karbidlar, litiy va natriy hosil qiladi: 2li + 2c → li2c2 kaliy, rubidiy va seziy karbid hosil qilmaydi; ular grafit bilan inklyuziya birikmalarini hosil qilishi mumkin. faqat litiy azot bilan osonlikcha reaksiyaga kirishadi, reaksiya xona haroratida litiy nitrid hosil bo’lishi bilan davom etadi: 6li + n2 → 2li3n suv bilan o’zaro ta’sirlashishi barcha gidroksidi metallar suv bilan reaksiyaga kirishadi, litiy ohista, suv yuzasida qoladi, natriy tez-tez yonadi va kaliy, rubidiy va seziy portlab ta’sir qiladi: 2m + 2h2o → 2moh + h2 ammiak bilan o’zaro ta’sir ishqoriy metallar ammiak bilan reaksiyaga kirishib natriy amid hosil qiladi: 2li + 2nh3 → 2linh2 + h2 organik moddalar bilan o’zaro ta’sir ishqoriy metallar alkogol va fenollar bilan reaksiyaga kirishadi: 2na + 2c2h5oh → 2c2h5ona + h2 2k + 2c6h5oh → 2c6h5ok + h2 ishqoriy metallar olinishi …

4 / 22

qoriy metallni o’z ichiga olgan muhim mahsulot na2co3 soda hisoblanadi. butun dunyodagi soda asosiy miqdori xx asrning boshlarida tavsiya etilgan solve usuli bilan ishlab chiqariladi nacl, kcl ham tabiatda keng tarqalgan. ishqoriy metallarning biologik ahamiyati ishqoriy metallar biokimyoviy va agrokimyoviy jarayonlarda muhim rol o’ynaydi. tabiatda bu metallar erkin shaklda topilmaydi, ular turli xil birikmalarning bir qismidir. eng muhimi, natriyning xlorli nacl birikmasidir, bu tosh tuzi konlarini hosil qiladi (donbass, solikamsk, sol-iletsk va boshqalar). odatda konlarning yuqori qatlamlarida kaliy tuzlari mavjud. biroq ular dengiz suvida, natriy tuzlariga qaraganda ancha kam miqdorda bo’ladi. kaliy tuzlarining dunyodagi eng katta zaxiralari solikamsk viloyatidagi uralda joylashgan(nas1 ∙ ksl ∙mgsl ∙6n2o shaklida). inson tanasida natriy me’da shirasining hosil bo’lishida ishtirok etadi, ko’plab metabolik mahsulotlarning buyraklar orqali chiqarilishini tartibga soladi, buyrak usti bezlari va oshqozon osti bezining bir qator fermentlarini faollashtiradi, shuningdek qon plazmasining 30% dan ortiq ishqoriy zaxirasini ta’minlaydi. bundan tashqari, natriy ionlari tanadagi suvni ushlab …

5 / 22

a k birga kam uchraydi. ishqoriy metallarning ayrim birikmalari 1.suvsiz soda 2.silvinit 3.glauber tuzi 4.karnolit 5.koinit 6.dala shpatlari 7.kriolit 8.kristal soda 9.kaustik soda 10.ichimlik sodasi 11.chili selitrasi 12.hint selitrasi 13.bure 14.silvin na2co3 nacl*kcl na2so4*10h2o kcl*mgcl*6h2o kcl*mgso4*3h2o k2o*al2o3*sio2 na3alf6 na2co3*10h2o naoh nahco3 nano3 kno3 na2b4o7*10h2o kcl olinishi. na, li va k elektroliz . tuzlar yoki gidroksidlar . rb va cs xloridlaridan kalsiy metali bilan . xossalari. kub krislall panjara. metallik yaltiroqlik. metallar kerosin (tseziy havoda portlaydi) ostida yoki inert gaz muhitida saqlanadi. engil metallar, pichoq bilan oson kesiladi. li kerosindan engil, parafin ostida berk idishga. eng qattiq’ k u yuqori issiq va elektr o’tkazuvcanlikka ega. litiy. oq, yaltiroq , yumshoq va engil metall. licl va kcl suyuqlanmadan elektroliz . 4li+o2=2li2o l2o kul rangli, suvda yaxshi eriydi. 6li+n2=2li3n cl2, br2 va i2 kuchli alanga berib licl, libr va lii . lif, li2co3 va li3po4 kam eriydi. peroksidlari li2o2, persulfidlari li2s2, perkarbidlari li2c2 …

6 / 22

idlari: 2me+s = me2s me2s ni s bilan suyuqlantirilsa persulfidlar: na2s, na2s2, na2s4 , na2sn n=1-:- 6; gidridlar. meh, bog’lanishi ion tabiatli. suyuq ammiak bilan amidlar, imidlar va nitridlar: 2na+2nh3=2nanh2+h2 2na+nh3=na2 nh+h2 6na+2nh3=2na3n+3h2 ishqoriy metallar hg amalgamalar. li – alangani qizil-binafsha . na alanga sariq-g’isht . k alangani binafsha-siyoh , rb qizil, cs binafsha tusga bo’yaydi. metallar borligi? kislotalar bilan tuzlari . kalsinirlangan soda (na2co3), kristall soda (na2co3*10h2o), ichimlik sodasi (nahco3). naoh sovun t, to’qimachilik va ko’nchikida naoh 328os suyq 20os da suvda 109 g naoh eriydi. u kuchli ishqor, o’yuvchi natriy . teriga tushsa kuydiradi. naoh ko’zga sachra ko’zni ko’r qiladi. osh tuzi nacl- na metali, xlor, naoh, hcl ishlab chiqarishda . mirabilit na2so4*10h2o tibbiyotda va shisha . kcl, kno3, k2so4 kaliyli o’g’itlardir. kaliy nitrat qora porox: kno3-68%; c-17%;s-15%. cs va rb fotoelementlar tayyorlashda . rb va cs valent e oson ajralishi yorug’lik energiyasini elektr energiyasiga aylantitirishda. tibbiyotda .li …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ishqoriy metallar va ularning amaliyotda qo’llanilishi"

nizomiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti ,,tabiy fanlar’’ fakulteti ,,kimyo o’qitish metodikasi’’ yo’nalishi. -guruh talabasi ishlab chiqarish amaliyoti hisobotining loyiha ishi mavzu: ishqoriy metallar va ularning amaliyotda qo’llanilishi amaliyot rahbari: toshkent 2021 ishqoriy metallar va ularning amaliyotda qo’llanilishi reja: 1.kirish 2.ishqoriy metallar haqida umumiy ma’lumot 3. ishqoriy metallarning kimyoviy xossalarieklama 4. tuzlari 5. xulosa ishqoriy metallar haqida umumiy ma’lumot - mendeleyev davriy sistemasining birinchi guruhi asosiy guruhchasini tashkil etadigan elementlar: litiy, natriy, kaliy, rubidiy, seziy va fransiy. ular s-elementlardir. atomlarining tashki energetik pogonasida bittadan elektron boʻladi. kimyoviy birikmalarda oksidlanish darajasi +1 ga ...

This file contains 22 pages in DOCX format (49.8 KB). To download "ishqoriy metallar va ularning amaliyotda qo’llanilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: ishqoriy metallar va ularning a… DOCX 22 pages Free download Telegram

ishqoriy metallar va ularning amaliyotda qo’llanilishi

Page preview (6 pages)

Want to read more?

About "ishqoriy metallar va ularning amaliyotda qo’llanilishi"

Similar files