mahsulot, ish va xizmat tannarxini shakillantirishda ustama harajatlar hisobi

DOCX 23 pages 262.1 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 262.1 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

ijtimoyi- iqtisodiy fanlar fakulteti .buxgalteriya va audit yo’nalishi talabasi 224-guruh paratova madinabonu mavzu: mahsulot ,ish va xizmat tannarxini shakillantirishda ustama harajatlar hisobi reja: 1-. xarajatlarni taqsimlash tartibi va usuli 2-. tannarxni kalkulyatsiya qilishning buyurtmali usuli 3-. tannarxni kalkulyatsiya qilishning jarayonli usuli 1-. xarajatlarni taqsimlash tartibi va usuli xo’jalik yurituvchi subyektlarda boshqaruv hisobini tashkil qilish va yuritish juda ko’p jihatdan xarajatlar hisobi qanday olib borilishiga bog’liq bo’ladi. xarajatlar hisobining to’g’ri va o’z vaqtida tashkil qilinishini xo’jalik yurituvchi subyektning moliyaviy-xo’jalik faoliyati bo’yicha to’g’ri hamda samarali boshqaruv qarorlari qabul qilinishiga asos bo’ladi. sababi, mahsulot ishlab chiqarish bilan bog’liq barcha moddiy xarakatlarni xarajatlar deb hisobga olishimizdan qat’iy nazar, xuddi ana shu xarajatlar tabiati tannarxga kiritilishi, hisobga olinishi bilan bir-biridan farq qiladi. masalan, faraz qilaylik, kichik xo’jalik yurituvchi subyekt bir sexda bir vaqtning o’zida stollar, stullar va kreslolar ishlab chiqaradi. bevosita stolni ishlab chiqarishga sarflanayotgan to’g’ri xarajatlarni (asosiy materiallar, yordamchi materiallar, ishchining ish haqi xarajatlari …

2 / 23

ishlab chiqarilayapti, stollar, stullar, kreslolar. shu joyda xarajatlarni aynan ana shu obyektlar bo’yicha to’g’ri hisoblash va taqsimlash juda muhim. xarajatlar obyekti – bu tashkiliy tuzilma, shartnoma yoki boshqa hisob birligi hisoblanib, undan xarajatlar to’g’risida ma’lumot olinadi va u orqali jarayonlar, mahsulotlar, ishlar va kapital qo’yilmalar loyihalarining tannarxi (qiymatlari) o’lchanadi. xarajatlarni taqsimlashning jarayoni uchun zarur bo’lgan yana bir tushuncha xarajatlar markazi tushunchasi hisoblanadi. xarajatlar markazi – bu tashkiliy birlik yoki faoliyat doirasi bo’lib, aynan shu yerda mahsulotni ishlab chiqarish bilan bog’liq barcha xarajatlar to’g’risidagi ma’lumotlarni to’plash maqsadga muvofiqdir. ko’p hollarda bu nisbatan mustaqil bo’lmagan kichik darajadagi tarkibiy tuzilma bo’lib, u ishlab chiqarish uchastkasi, brigada, sex bo’lishi mumkin. rivojlangan bozor iqtisodiga ega bo’lgan mamlakatlar amaliyotida, xo’jalik yurituvchi subyektlarda ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligi tannarxini hisoblashning uchta usulidan foydalanishadi: mahsulot birligi tannarxini barcha xarajatlarni hisobga olib hisoblash usuli; faqat o’zgaruvchan xarajatlarni hisobga olib hisoblash usuli, shuningdek normativ xarajatlarni kiritgan holda tannarxni hisoblash usuli. xarajatlarni …

3 / 23

‘inlar xarajatlarni hisobga olishning “to’liq xarajatlar” usuli xo’jalik yurituvchi subyektda ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligining to’liq tannarxi qanchani tashkil qilganini ko’rsatadi. bu shu xo’jalik yurituvchi subyektda moliyaviy hisobni yuritish, soliq munosabatlarini tashkil qilish va hisob-kitoblarini olib borish, shuningdek moliyaviy hisobotlarni tuzish imkoniyatini yaratadi. xo’jalik yurituvchi subyektda boshqaruv hisobini tashkil qilish va yuritish uchun, albatta, ana shu xo’jalik yurituvchi subyektda ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligining tannarxini “o’zgaruvchan xarajatlar” usuli orqali hisoblash ham joriy qilinishi lozim bo’ladi. shu bilan birgalikda, bozor va undagi iste’molchilarning manfaatlari nuqtainazaridan kelib chiqib me’yoriy miqdordagi mahsulotlar ishlab chiqarilayotgan xo’jalik yurituvchi subyektlarda ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligining tannarxini hisoblashda ana shu ikki usuldan tashqari “normativ xarajatlar” usulidan ham foydalaniladi. bu usulning afzalligi shundaki, xarid miqdori yoki sotish hajmi aniq bo’lgan vaqtda oldindan qilinadigan barcha xarajatlar miqdorini, belgilangan xarajatlar normasidan foydalangan holda, imkon qadar aniq belgilash mumkin. xo’jalik yurituvchi subyektda boshqaruv hisobi tizimini tashkil qilish va yuritish maqsadida xarajatlarni ikkita asosiy obyekti …

4 / 23

qilishning o’zgaruvchan xarajat “direkt-kosting” usuli turi bo’yicha hisobga (direct costing) olish tannarxni belgilangan tannarxni kalkulyatsiya qilishning xarajatlar normasi “normativ xarajatlar” usuli miqdorida hisobga olish (standard costing) ! bu usullarning har biri turli xil boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun asos bo’ladi. boshqaruv hisobida tannarxni asosiy bo ‘ lgan quyidagi obyektlar bo’yicha taqsimlash lozim: xarajatlarni taqsimlash jarayoni ikki bosqichda amalga oshiriladi alohida mahsulot turlari bo’yicha alohida bo‘g‘inlar ( bo’limlar bo’yicha ) xarajatlarni iloji boricha aniq, aynan mahsulot birligida to‘g‘ri kelgunigacha aniqlash xarajatlarni ana shu xarajatlar vujudga kelgan markazlar bo‘yicha yig‘ish ana shunday mahsulot birligining tannarxini (mbt) quyidagi formula orqali hisoblash mumkin: ishlab chiqarish tannarxi mbt = tayyor mahsulotlar soni mahsulotlar tannarxini hisoblashda vujudga keladigan barcha ! muammolarni tannarxni kalkulyatsiya qilishning buyurtmali va jarayonli usullarini qo’llab echish mumkin 2-. tannarxni kalkulyatsiya qilishning buyurtmali usuli[footnoteref:1] [1: ushbu paragraf katta ilmiy xodim-izlanuvchi f.a.astanova tomonidan yozildi] xo’jalik yurituvchi subyektda ishlab chiqarilayotgan mahsulot (ish, xizmat) birligining tannarxini …

5 / 23

ulda barcha xarajatlar alohida bo’linmalar yoki hisobot davri uchun emas, har bir buyurtma bo’yicha yig’iladi. xo’jalik yurituvchi subyektda asosiy ishlab chiqarish schyoti yuritiladi, bu boradagi analitik ma’lumot buyurtmalar kartochkasida olib boriladi. aynan shu kartochkalarda ma’lum buyurtmani bajarish uchun barcha bo’linmalar bo’yicha xarajatlar yig’iladi. oddiyroq qilib ifoda qilinadigan bo’lsa, kichik xo’jalik yurituvchi subyektlarda ishlab chiqarilayotgan mahsulot birligining (ish, xizmat) aynan mana shu buyurtmali usul orqali tannarxini xisoblash har tomonlama samarali, juda aniq va qulaydir. chunki: · ortiqcha hisob kitoblarni talab qiladigan “asosiy ishlab chiqarish” qoldig’ibo’lmaydi; · odatda buyurtmalar qisqa va aniq muddatlarga qabul qilinadi; · buyurtma vaqti, miqdori, mahsulot bahosi aniq kelishib olingan bo’ladi. · to’g’ri xarajatlar mehnat va moddiy xarajatlar kabi aniq mahsulot yoki xizmatturiga to’g’ridan-to’g’ri olib borilishi mumkin; · umumishlab chiqarish xarajatlari mahsulot turiga qarab faqatgina maxsususlublar yordamida taqsimlanishi mumkin. ya’ni, aynan ana shu buyurtma hajmiga to’g’ri keladigan qo’shimcha xarajatlarni (ma’muriy-boshqaruv apparati xarajatlari va barcha umumishlab chiqarish xarajatlari) hisoblash …

6 / 23

rajatlar tegishli – mas’ul bo’limlar bo‘yicha yig’iladi qo‘shimcha analitik ma’lumotlarni yig’ib borish uchun buyurtmalar kartochkasidan foydalanish mumkin bu usulda barcha to’g’ri xarajatlar ishlab chiqarilgan yoki bajarilgan buyurtma birligiga olib boriladi. lekin umumishlab ! chiqarish xarajatlari maxsus usullar bo’yicha aniqlanadi va tannarxga olib boriladi. bu usullardan ko’p qo’llaniladigani – umumishlab chiqarish xarajatlarini taqsimlashning normativ koeffitsientlar usulidir. bu koeffitsent uch bosqichda hisoblanadi: 1. umumishlab chiqarish xarajatlarining yillik byudjeti, ya’ni rejasini tuzish. kutilayotgan umumishlab chiqarish xarajatlari hajmini hisoblash xarajatlar dinamikasi va rejadagi ishlab chiqarish hajmi asosida amalga oshiriladi. bu jarayonni kelgusi hisobot davriga har bir ishlab chiqarish bo’linmasi uchun alohida bajarish lozim. aynan mana shu bosqichda amalga oshirilgan hisob-kitoblar kelgusida samarali boshqaruv qarorlari qabul qilish uchun asos bo’ladi. 2. umumishlab chiqarish xarajatlarini taqsimlash bazasini tanlash. buning uchun ishlab chiqarish faoliyatini o’lchaydigan ma’lum ko’rsatkichdan foydalanilib, umumishlab chiqarish xarajatlari va tayyor mahsulot hajmi o’rtasidagi bog’liqlik aniqlanadi. masalan, bajarilgan ishlarning kishi-soat ko’rsatkichidagi soni, ishlab chiqarish ishchilari …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mahsulot, ish va xizmat tannarxini shakillantirishda ustama harajatlar hisobi"

ijtimoyi- iqtisodiy fanlar fakulteti .buxgalteriya va audit yo’nalishi talabasi 224-guruh paratova madinabonu mavzu: mahsulot ,ish va xizmat tannarxini shakillantirishda ustama harajatlar hisobi reja: 1-. xarajatlarni taqsimlash tartibi va usuli 2-. tannarxni kalkulyatsiya qilishning buyurtmali usuli 3-. tannarxni kalkulyatsiya qilishning jarayonli usuli 1-. xarajatlarni taqsimlash tartibi va usuli xo’jalik yurituvchi subyektlarda boshqaruv hisobini tashkil qilish va yuritish juda ko’p jihatdan xarajatlar hisobi qanday olib borilishiga bog’liq bo’ladi. xarajatlar hisobining to’g’ri va o’z vaqtida tashkil qilinishini xo’jalik yurituvchi subyektning moliyaviy-xo’jalik faoliyati bo’yicha to’g’ri hamda samarali boshqaruv qarorlari qabul qilinishiga asos bo’ladi. sababi, mahsulot ishlab chiqari...

This file contains 23 pages in DOCX format (262.1 KB). To download "mahsulot, ish va xizmat tannarxini shakillantirishda ustama harajatlar hisobi", click the Telegram button on the left.

Tags: mahsulot, ish va xizmat tannarx… DOCX 23 pages Free download Telegram