idrok va xayol

PPT 46 pages 19.6 MB Free download

46 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.6 MB

File type PPT

Pages 46

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 46

slayd 1 reja: idrok haqida tushuncha. idrokning nerv-fiziologik asoslari idrok turlari , xususiyatlari va qonuniyatlari. xayol haqida tushuncha. xayol jarayonlari. xayol turlari va sifatlari mavzu: idrok va xayol idrok – deb sezgi a’zolariga bevosita ta’sir etib turgan narsa hodisalar obrazlarini kishi ongida bir butun holda aks ettirilishiga aytiladi. idrokning o'ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat: idrokning muhim tomonlaridan biri – uning xususiyatlarini turli jabhalar, vaziyatlar, sharoitlarda namoyon bo'lishidir. idrokning muhim xususiyatlaridan biri – bu faol ravishda bevosita aks ettirish imkoniyatining mavjudligidir. idrokning yana bir muhim xususiyati, uning narsa va hodisalarni umumlashgan holda aks ettirilishdir. idrokning navbatdagi xususiyati uning harakatchanligi va boshqaruvchanligidir. idrokning murakkabligi quyidagilarda ifodalanadi: har bir idrok tarkibiga ayni vaqtda bir necha sezgi kiradi. har bir idrok tarkibiga kishining o‘tmishda hosil qilingan bilim va tajribalari kiradi. kuzatishning muvaffaqiyati oldindan qo‘yiladigan tayyorgarlikka, kishining bilim va tajribalariga, diqqatining kuchiga va fikrlash faolligiga bog‘liq. kishining rejali, tizimli va davomli ixtiyoriy idrok qilish qobiliyatini …

2 / 46

ari, qiziqishlari, motivatsiyasi, ehtiyojlari va odatlari, umuman ruhiy hayotining barcha mazmuni bilan belgilanishidir. idrokning konstantligi deganda, biz idrok qilishdan ongimizda hosil bo‘lgan obrazning real voqelikdagi bizga ta’sir etib turgan narsaning tabiiy holatiga har jihatdan mos bo‘lishini tushunamiz. illyuziya – bizga ta’sir qilayotgan narsalarni yanglish idrok qilish demakdir. odatda ikki xil illyuziya farqlanadi: a) ob’ektiv illyuziya; b) sub’ektiv illyuziya. ob’ektiv illyuziya – hamma odamlar uchun umumiy xarakterga ega bo‘lib, uni geometrik illyuziya deb ham yuritiladi. ob’ektiv illyuziya biz idrok qilayotgan narsalarning o‘zaro bir-biriga ta’siri tufayli yuz beradi. illyuziyaning bu turi har xil geometrik shakllarni idrok qilishda juda yaqqol ko‘rinadi. sub’ektiv illyuziyalar odamning ayni chog‘dagi hissiy holati bilan bog‘liq bo‘ladi. boshqacha qilib aytganda, odamning hissiy holatida ro‘y beradigan o‘zgarishlar idrok jarayoniga ta’sir qiladi. go‘yo aylanayotgandek tuyuladi. gallyutsinatsiya voqelikdagi narsa va hodisalarning tana a’zolarini qabul qilish analizatorlarga bevosita ta’sir etmasdan inson ongida turli obrazlarning (ovozlarning eshitilishi, sharpalarning sezilishi) xayolan, fikran paydo bo‘lishidan iborat …

3 / 46

jmi katta, kichik, o‘rtacha, yirik, mayda va boshqalar. narsalarning bir-biriga va idrok qiluvchiga munosabati: o‘ngda, chapda, yuqorida, pastda, uzoqda va hokazo. vaqtni idrok qilish inson tomonidan aks ettirilayotgan vaqt birligining obyektiv (haqqoniy, xolis) mazmuniga, shaxsning o‘ziga nisbatan munosabatiga bog‘liq bo‘lib, shu mezon orqali uning mahsuldorligi o‘lchanadi. vaqtni idrok qilishda turli analizatorlar qatnashadi, biroq vaqtlar oralig‘inining bir muncha aniq farqini kinestezik va eshitish sezgilari beradi. odam narsalarni harakati haqida ikki yo‘l bilan ma’lumot olishi mumkin. harakatni bevosita idrok qilish; harakat haqida xulosa chiqarish. harakatni bevosita ko‘rish orqali idrok qilish ikki xildir. a) ko‘zni harakatdagi narsa bilan birga yuritish b) ko‘zni bir nuqtaga qaratib turish. xayol haqida tushuncha xayol jarayonlarining nerv- fiziologik asoslari xayol turlari xayol deb odamning ongida ilgaridan bor bo‘lgan vaqtli aloqalarning (assotsiatsiyalarni) qaytadan tiklanishi va bir-biri bilan yangicha qo‘shilishi orqali narsa va hodisalarning yangi obrazlarini hosil qilishga aytiladi. xayolning nerv fiziologik asosida ham miyaning po‘stida ilgari hosil qilingan vaqtli …

4 / 46

ni bildirib, unda turli qismlarni bitta qilib yangi obraz yaratiladi. masalan: yalmog‘iz kampir, suv parisi, kentavr, ssfinks obrazlari va boshqalar giperbolizatsiya – obrazlarni kattalashtirish yoki kichiklashtirish shuningdek, alohida qismlarni o‘zgartirishdir. masalan: gulliver, liliput, alpomish, rustam pahlavon obrazlari kabilar tizimlashtirish – o‘xshatish orqali ayrim tasavvurlarni ular orasidagi farqlarni silliqlash; tipiklashtirish-bir xil obrazlarni qaytarilishi bo‘lib, har bir davr uchun tipik bo‘lgan obrazlarni yaratish masalan: a.kahhor hikoyalari («o‘g‘ri», «bemor») a.qodiriy («o‘tgan kunlar») romani kabilar. aksentlashtirish – ayrim belgilarni ta’kidlash orqali obrazlar yaratish masalan: o‘rtoqlik hazillari. aksentlashtirish badiiy adabiyotlarda juda ko‘p qo‘llaniladi xayol jarayonida xayol tasavvurlarining xotira tasavvuridan farqi muhim ahamiyatga ega. xayol tasavvurlari ongda paydo bo‘ladi va barqaror bo‘ladi. xotira tasavvuridagi narsa doimo tanish narsadek his qilinadi. xayol tasavvurlari esa yangilikni his qilish tuyg‘ularini beradi. xayol tasavvurlari insonning qiziqish va ideallari bilan bog‘liq bo‘lgani sababli yangilikni his qilish tuyg‘ulari oqibatida vujudga keladi. xayolning quyidagi turlari ajratib ko‘rsatiladi: tasavvur xayoli deb o‘tmishda bo‘lib o‘tgan …

5 / 46

i. fantastik xayol – amalga oshmaydigan xayol turidir. xayol sifatlariga quyidagilar kiradi: xayoli kengligi, mazmundorligi, kuchi realligi, fantaziya boyligi xayol kengligi voqelikning kishilar faoliyati uchun bo‘ladigan doirasi bilan belgilanadi. xayolning unumdorligi biror narsaga nisbatan xayolning boyligi, xilma-xilligi bilan belgilanadi. kuchli xayolda odam juda tez ta’sirlanadi . xayol kuchi quyidagilarga bog‘liq bo‘ladi: xayol kuchi ehtiyoj, qiziqish, istaklarning kuchiga bog‘liq bo‘ladi. xayol kuchi hissiyotga bog‘liq bo‘ladi, hissiyot qanchalik kuchli bo‘lsa, xayol shunchalik erkin bo‘ladi. xayol kuchi idrokka bog‘liq bo‘ladi. biz idrok qilganimizda diqqat bilan idrok qilsak, xayol kuchayib, kengayadi, agar diqqatimiz xayolga qaratilsa, unda idrok qilsak, xayol kuchayib kengayadi, agar diqqatimiz xayolga qaratilsa unda idrok susayadi. xayol kuchi kishining ahvoliga, asab tizimiga bog‘liq bo‘ladi, ya’ni asab tizimining tetikligiga, charchab qolganligiga, sog‘ligiga va betobligiga bog‘liq bo‘ladi. xayolning realligi – voqelikni to‘g‘ri aks ettiruvchi xayoliy obrazlarning yaratilishi, geniylarni xayolining kuchi real xayoldir. bolalar ertaklarni tinglashni, voqealarni eshitishni yoqtirishlarining asosiy sabablari: kattalarning fikrlarini eshitish natijasida …

6 / 46

rlarini analiz va sintez qismidan iboratdir. xayolning o‘ziga xos xususiyatlaridan yana biri shundaki, agar idrok obrazlari ayni hozirgi paytdagi narsalar bilan bog‘liq bo‘lsa, xotira obrazlari o‘tgan zamondagi narsalarning obrazlarini tiklash bilan bog‘liq bo‘lsa, xayoliy yo‘l bilan yaratilgan obrazlar esa hozirgi va o‘tgan zamongagina emas, balki kelajak zamonga, odam kelajakda nima ishlar qilishini xayolan tasavvur qilib ko‘rish bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

7 / 46

8 / 46

9 / 46

10 / 46

Want to read more?

Download all 46 pages for free via Telegram.

Download full file

About "idrok va xayol"

slayd 1 reja: idrok haqida tushuncha. idrokning nerv-fiziologik asoslari idrok turlari , xususiyatlari va qonuniyatlari. xayol haqida tushuncha. xayol jarayonlari. xayol turlari va sifatlari mavzu: idrok va xayol idrok – deb sezgi a’zolariga bevosita ta’sir etib turgan narsa hodisalar obrazlarini kishi ongida bir butun holda aks ettirilishiga aytiladi. idrokning o'ziga xos xususiyatlari quyidagilardan iborat: idrokning muhim tomonlaridan biri – uning xususiyatlarini turli jabhalar, vaziyatlar, sharoitlarda namoyon bo'lishidir. idrokning muhim xususiyatlaridan biri – bu faol ravishda bevosita aks ettirish imkoniyatining mavjudligidir. idrokning yana bir muhim xususiyati, uning narsa va hodisalarni umumlashgan holda aks ettirilishdir. idrokning navbatdagi xususiyati uning harakatchanligi va ...

This file contains 46 pages in PPT format (19.6 MB). To download "idrok va xayol", click the Telegram button on the left.

Tags: idrok va xayol PPT 46 pages Free download Telegram