mirzo ulugʻbekning ilmiy merosi

DOCX 13 pages 39.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 39.0 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

mirzo ulug’bek buyuk alloma va davlat arbobi mirzo ulugʻbek-davlat arbobi va buyuk olim reja: 1. mirzo ulug’bekning ilmiy merosi 2. mirzo ulug’bekning qomusiy olim sifatida ilm-fan rivojiga qo’shgan bebaho hissasi mirzo ulug’bekning ilmiy merosi mirzo muhammad ibn shohruh ibn temur ulug’bek qo’rag’oniy (1394-1449) - buyuk astronom va matematik, o’z davrining atoqli allomasi, davlat arbobi, movaraunnahrni 1441-1449 yillar boshqargan, mashhur hukmdor va sohibqiron amir temurning nabirasi.ulug’bek (muhammad tarag’ay)[footnoteref:1] 1394 yil 22 mart kuni hozirgi ozarbayjon hududidagi sultoniya shahrida tavallud topgan.1405 yil, markaziy osiyodan tashqari, yaqin va o’rta sharqning barcha hududi, o’rtayer dengizidan shimoiy hindistongacha bo’lgan katta yerni o’z ichiga olgan ulkan saltanatni yaratgan buyuk sohibqironning o’limidan so’ng, butun merosiy mulki uning o’g’il va nabiralariga o’tadi. temuriylar saltanatining tepasiga hirot qarorgohida saylangan temurning o’g’li - shohruh o’tiradi. [1: ulugbek muxammad taragay. ziji jadidi guragoni.«zidj» novie guraganovi astronomicheskie tablitsi //vstupitelna statya, perevod, kommentarii i ukazatelia.a.axmedova. tashkent: fan, 1994. – 457s] movaraunnahr boshqaruvi shohruhning …

2 / 13

va astronom qozizoda rumiy bo’lgan. u to’qqiz yasharli ulug’bekka marog’adagi mashhur rasadxona xarobalarini ko’rsatgan. yoshlikdagi aynan shu xotiralari bo’lajak astronom kelajagini belgilagan bo’lishi mumkin. ulug’bek davrida samarqand o’rta asrlar davridagi ilm-fan o’choqlaridan biriga aylangan. samarqandda, xv asrning birinchi yarmida ulug’bekning atrofida g’iyosiddin jamshid koshiy, qozizoda rumiy, ali qushchi kabi taniqli astronom va matematiklarni birlashtirgan butun bir ilmiy maktab vujudga keldi. 1417-1420 yillar ulug’bek samarqandda madrasa[footnoteref:2] qurdirib, registonda barpo etilgan birinchi me’moriy ansamblga aylanadi. ushbu madrasaga ulug’bek islom olamining ko’plab astronom va matematiklarini taklif etadi. qolgan ikkita madrasa g’ijduvon va buxoroda qurilgan. ulug’bek tomonidan qurilgan madrasalar universitet vazifasini bajargan. ulug’bekning buxoroda qurdirgan madrasasi peshtoqida “ilmga intilish har bir musulmon uchun farzdir” yozuvi saqlanib qolgan. [2: oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005)] ammo ulug’bekning katta ishtiyoqi - bu astronomiya bo’lgan. ulug’bek hayotining mazmuni va qozizoda rumiy, jamshid g’iyosiddin al koshiy, ali qushchi kabi astronom izdosh-olimlar rasadxona qurilishiga turtki bo’lgan.tadqiqotchi olimlarning fikricha, rasadxona qurilishi 1428-1429 …

3 / 13

rqand observatoriyasidan 1018 ta yulduz joylashuvi aql bovar qilmas aniqlikda, gipparxdan so’ng ilk bor belgilangan. astronomik turkum yaratilishi jahon astronomiya fani xazinasiga qo’shilgan ulkan hissa hisoblanadi. bundan tashqari, rasadxonada ekliptikning ekvatorga qiyaligi va yulduz yilining uzunligini belgilash; sinusning bir burchakdagi ahamiyatini - muhim astronomik doimiylikni - verguldan so’ng o’n sakkizinchi belgigacha aniqlikda hisoblash bo’yicha ishlar olib borilgan. ulug’bek o’z ma’lumotlarini bir necha bor tekshirib, uning sonlarini to’g’ri, degan xulosaga keladi. 1437 yil u astronomik yil uzunligini aniqlaydi: 365 kun 6 soat 10 daqiqa 8 soniya. keyinroq o’zgarishlar farqi 58 soniyada ekanligi aniq bo’lgan. ulug’bek sohib qiron amir temurning nabirasi, shoxruhning to’ng’ich o’g’li bo’lib, onasi gavharishod og’a nufuzli qipchoq amirlaridan qiyosiddin tarxonning qizi edi. u jahongir temurning iroq va ozarbayjonga qilgan harbiy yurishi vaqtida 1394 yil 22 martda sultoniya shahrida tug’iladi.[footnoteref:3] [3: hugh thurston, early astronomy, (new york: springer-verlag), p. 194, isbn 0-387-94107-x] temurning hohishi bilan bolaga muhammad tarag’ay deb nom …

4 / 13

n yaqindan tanishtirdilar. bir qator manbalarda keltirilishicha, 1397-98 yiliyoq, kelajakda katta shoir va olim bo’lib yetishgan shayx orif ozariy ham ulug’bekning murabbiysi qilib tayinlangan edi. ulug’bek juda yosh bo’lishiga qaramay, davlat kengashlariga, mas’ul qabul arosimlariga ham kiritilar va hamisha bobosining chap tomonida o’tirar edi. demak, temur bu nabirasini davlat ishlarini boshqarishga ham tayyorlab borgan. ulug’bekning yoshligi movorounnahrda markazlashgan yirik davlat yuzaga kelgan sharoitda, bobosi temurning harbiy yurishlari davrida o’tdi. ulug’bekni ko’pincha bu yurishlarda o’zi bilan birga olib yurdi. masalan, 1398 yili hindistonga, 1399-1404 yili turkiyaga, 1404 yili xitoyga qilgan yurishlarida ulug’bek bobosi yonida bo’ldi. mirzo ulug’bek davridagi tarixiy jarayonlar. 1404 yili temur ulug’bekka sevimli va e’tiqod qo’ygan nabirasi muhammad sultonning qizi o’ga begimni olib beradi va sovg’a tariqasidatoshkent, sayram, ashpara va butun mo’g’ulistonni xadya qilib beradi. temur vafotidan so’ng (1405 yili) temuriylar o’rtasida hokimiyat uchun kurash boshlanadi, siyosiy parokandalik kuchayadi. bu kurash natijasida 1409 yili xuroson va movorounnahrda ikki mustaqil …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mirzo ulugʻbekning ilmiy merosi"

mirzo ulug’bek buyuk alloma va davlat arbobi mirzo ulugʻbek-davlat arbobi va buyuk olim reja: 1. mirzo ulug’bekning ilmiy merosi 2. mirzo ulug’bekning qomusiy olim sifatida ilm-fan rivojiga qo’shgan bebaho hissasi mirzo ulug’bekning ilmiy merosi mirzo muhammad ibn shohruh ibn temur ulug’bek qo’rag’oniy (1394-1449) - buyuk astronom va matematik, o’z davrining atoqli allomasi, davlat arbobi, movaraunnahrni 1441-1449 yillar boshqargan, mashhur hukmdor va sohibqiron amir temurning nabirasi.ulug’bek (muhammad tarag’ay)[footnoteref:1] 1394 yil 22 mart kuni hozirgi ozarbayjon hududidagi sultoniya shahrida tavallud topgan.1405 yil, markaziy osiyodan tashqari, yaqin va o’rta sharqning barcha hududi, o’rtayer dengizidan shimoiy hindistongacha bo’lgan katta yerni o’z ichiga olgan ulkan saltanatni yar...

This file contains 13 pages in DOCX format (39.0 KB). To download "mirzo ulugʻbekning ilmiy merosi", click the Telegram button on the left.

Tags: mirzo ulugʻbekning ilmiy merosi DOCX 13 pages Free download Telegram