tavsiya etilayotgan adabiyotlar

PDF 49 pages 2.3 MB Free download

49 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type PDF

Pages 49

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 49

prezentatsiya powerpoint 1. t.r. maltus iqtisodiy g'oyalarining yo'nalishlari. 2. j.s.millning iqtisodiy qarashlari 3. j.b. sey iqtisodiy qarashlarining mazmuni. 4. iqtisodiy romantizm maktabi va s. sismondi, p. prudonning iqtisodiy qarashlari. 5. k. sen-simon, m. fure, r.ouen – utopik sotsializm maktabi asoschilari. 6. k. marksning iqtisodiy nazariyasi 7. nemis tarixiy maktabi. 6-mavzu. klassik iqtisodiy maktabga muqobil g'oyalarning vujudga kelishi. bozor iqtisodiyotiga muxolif- sotsialistik yo'nalish mohiyati va uning tarixiy tadbiri reja: tavsiya etilayotgan adabiyotlar  1. iqtisodiy ta’limotlar tarixi: o’quv qo’llanma / sh. toshmatov, n.i. xasanxonova –t.: iqtisodiyot dunyosi, 2020. 184-226 betlar  2. istoriya ekonomicheskix ucheniy: uchebnik / ya.s. yadgarov. — 4-e izd., pererab. i dop. — m.: infra-m, 2018. s. 208-251  3. history of economic thought: a critical perspective i e. k. hunt and mark lautzenheiser; foreword by robin hahnel.-3rd ed. new york. m.e. sharpe, inc., 2011. p. 125-152  4. history of economic thought http://www.hetwebsite.net/het/thought.htm http://www.hetwebsite.net/het/thought.htm klassik maktabga muqobil …

2 / 49

dqiqot predmeti – jamiyatning moddiy boyligini ko'paytirish masalasi. birinchi marta iqtisodiy o'sish muammosini aholining o'sishi bilan bog'lashga harakat qilgan. tadqiqot usuli – iqtisodiy o'sish sur'atlari bilan aholi soni o'rtasida o'zaro aloqadorlikni ilmiy jihatdan isbotlashga urinish. nikoh to'g'risidagi qonunni taklif etgan: erkaklarga 37 yosh, ayollarga 18 yoshgacha farzand ko'rishni ta'qiqlashni ilgari surgan. uning asosiy asarlari quyidagilar: «aholi nufusi qonuni to'g'risidagi tajriba» (1798), «er rentasining tabiati va o'sishi to'g'risidagi tajriba» (1815), «siyosiy iqtisod printsiplari» (1820 yilda yozilgan). aholining o'sishi geometrik progressiya 1,2,4,8,16,32,64, 128 va hokazo tirikchilik vositalarining o'sishi arifmetik progressiya 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10 200 yildan so'ng aholining o'sishi 256 marta tirikchilik vositalari 9 marta 300 yildan so'ng aholining o'sishi 9096 marta tirikchilik vositalari 13 marta aholining ortiqcha qismi zarurat tufayli ochlik, yalang'ochlik va qirilishga mahkum etilgan. «aholining nufus qonuni» (aholi sonining tirikchilik vositalariga nisbatan tezroq ko'payishi) avlodni davom ettirish instinkti aholining o'sish potentsiali aholi o'sishini cheklovchi omillar oldini olish choralari: tug'ilish kamayishi real omillar: …

3 / 49

qilish bahonasi bilan, er kurrasida «ortiqcha» odamlar ko'payib ketdi, deb ularning sonini turli yo'llar bilan kamaytirish rejalari taklif qilindi. «nufus qonuni»  jon styuart mill (1806-1873) asosiy asari "siyosiy iqtisod asoslari" (1848), u 5 ta qismdan iborat bo'lib, unda iqtisod faniga ijobiy va me'yoriy yondashuvlarni uyg'unlashtirish istagini ko'rsatadi. bir tomondan, mill shaxsiy manfaatlar, raqobat va aholining "tabiiy qonunlari"ni himoya qildi, boshqa tomondan, u o'zini sotsialistik qarashlardan xoli emasligini ko'rsatdi va davlat aralashuvini ma'qulladi. asosiy g'oyalari 1. iqtisodiy rivojlanish. j.s. mill birinchi navbatda "iqtisodiy statika" va "iqtisodiy dinamika" tushunchalarini ajratib ko'rsatadi. statika iqtisodiyotning doimiy miqyosda ishlashini, dinamika esa o'sish yoki pasayishni anglatadi. 2. narx. mahsulot tannarxi (qiymati) deganda uning boshqa tovarlarga nisbatan xarid qobiliyati tushuniladi. mahsulotning qiymati (va narxi) talab va taklif tenglashtirilgan nuqtada belgilanadi. talab va taklif ta'sirida nafaqat narx o'zgaradi. bundan tashqari, teskari bog'liqlik mavjud: narxning o'zi talab va taklifning o'zgarishiga ta'sir qiladi. osnovnie idei3. ish haqi. ish haqi …

4 / 49

qarshi ta'sir qiluvchi omillar bilan kechiktirilishi mumkin, unga texnik taraqqiyot (ayniqsa, qishloq xo'jaligida) va boshqa mamlakatlarga kapital eksporti kiradi. asosiy g'oyalari 5. soliqlar. soliq solishning asosiy ob'ektlari mehnat bilan sotib olinmagan mulkdir. bunda u asosan ma'lum bir pul qiymatidan oshgan merosni nazarda tutgan. yig'iladigan soliqlar miqdori davlat o'z vazifalarini bajarishi uchun etarli bo'lishi kerak. 6. pul, kredit va savdo inqirozi nazariyalari. j.s.mill kapitalizm sharoitida ishlab chiqarishning inqirozsiz rivojlanishi mumkinligiga ishongan. biroq, u inqirozning mavhumligini tan oladi, uning fikricha inqiroz sotish va sotib olish o'rtasidagi bo'shliq sababli yuzaga keladi. 7. davlatning iqtisodiyotdagi roli. j.s.mill erkin tadbirkorlik va davlatning iqtisodiyotga aralashuvi o'rtasida to'g'ri muvozanatni topish zarurligini ta'kidlaydi. iqtisodiyotda davlatning rolini tanqid qilar ekan, u ikkita asosiy jihatni qayd etadi: davlat mansabdor shaxslarining kam samarali boshqaruvi va xususiy tashabbusning, shuningdek, fuqarolarning siyosiy huquqlarining qisqarishiga sabab bo'ladi, deb hisoblaydi. 8. iqtisodiy taraqqiyot nazariyasi. asosiy g'oyalari j.b. seyning iqtisodiy ta'limoti frantsuz iktisodchisi, tadbirkor, yirik burjuaziya …

5 / 49

talab)ni yuzaga keltiradi, deb bozorlar nazariyasi (bozorlar qonuni; «sey qonuni»)ni yaratdi. ishlab chiqarish omillari nazariyasi «sey qonuni» kapitalizmni tan olmagan, davlat yo'li bilan yirik korxonalarni tugatishni taklif etgan jan sharl leonard simond de sismondi (1773-1842) iqtisodiy romantizm (s.sismondi) mayda ishlab chiqarish iqtisodining asoschisi yirik kapitalistik ishlab chiqarishga qarshi chiqdi mamlakatdagi barcha illatlar yirik ishlab chiqarish tufayli klassik maktabga muxolif alohida inson manfaatlari jamiyat manfaatlarining shakllanishiga sababchi degan fikrga qo'shilmaydi. har qaysi inson shaxsiy manfaatlarini o'zgalar hisobiga amalga oshirishi tufayli bir sanoatchining erishgan yutug'i o'z navbatida boshqa sanoatchining xonavayron bo'lishiga olib keladi. iqtisodiy romantizm s.sismondi klassiklar siyosiy iqtisodda ilmiy abstraktsiya usulini qabul qilmaslik iqtisodiyotni erkinlashtirish a.smitning «iqtisodiy inson» doktrinasini inkor etish davlat boylikni taqsimlash va tartibga solishni o'z qo'liga olishi zarur klassiklar abstraktsiyaga berilib insonlarni unutishgan, natijada inson ilmiy izlanishlar amaliyotidan ajralib qolgan iqtisodiy tahlilda funktsional usulni qo'llash, ya'ni iqtisodiyotda sabab va oqibat bog'lanishlarni tan olish iqtisodiy tahlilda iqtisodiy omillar bilan …

6 / 49

gan asarlari: «mulkchilik nima?», «iqtisodiy ziddiyatlar tizimi va qashshoqlik falsafasi», «ijtimoiy masalalarning hal etilishi» iqtisodiyotda cheksiz erkin raqobatni inkor etib, boshqarish mumkin bo'lgan raqobatni topib tashkil etishni taklif etgan tahlil jarayonida iqtisodiy ko'rsatkich va manbalarni asosiy deb hisoblamasdan ijtimoiy adolat, etika, inson hayotining eng oliy ne'mati tenglik va tinchlik kabi tushunchalarni asosiy deb hisoblagan ilmiy asarlarida iqtisodiy hodisalarga nemis faylasufi gegel dialektikasi asosiy uslub sifatida olingan iqtisodiy romantizm (p.prudon) kapital va daromadlar bir kishi qo'li ostida kontsentratsiya qilinishiga va ayniqsa mehnatni ekspluatatsiya qilishga yo'l qo'ymaslik. ijtimoiy adolat tamoyillariga mos ravishda jamiyat manfaatlaridan kelib chiqib ishlab chiqarish ishtirokchilariga teng daromad berish; «mayda mulkchilik va mayda ishlab chiqarishni» iqtisodiyotdagi etakchilik o'rnini e'tirof etish bilan ularning shart-sharoitlari, ta'limotlarida to'liq tenglikka erishish; «uchinchi shaxslar» - dehqonlar, hunarmandlar va mayda kustar ishlab chiqaruvchilarning jamiyatdagi o'rniga rahimdillik bilan hayrihohlik bildirish; iqtisodiy romantizm (p.prudon)  pulning muomaladagi harakatini bekor qilib, uning o'rniga ishchi pullari banklarni muomalaga kiritish; …

7 / 49

isodiy tizim  shaharda qashshoqlik va insonni inson tomonidan ho'rlash yo'q  xususiy mulk mavjud emas  pul va savdo yo'q  umumiy mehnat qilish (4 soat), qolgan vaqt ilm o'rganishga sarflanishi kerak  har bir inson kamolotga erishish va qobiliyatlarini namoyon qila olish imkoniyatiga ega  mahsulotlar ehtiyojga qarab taqsimlanadi  jamiyatni bir umrga saylanadigan yirik olim va uning uchta yordamchilari – «kuch», «donolik», «muhabbat» boshqaradi hayoliy sotsializm (k.sen-simon) sen-simonning g'oyalari tarixiy-evolyutsion yondashuvga asoslanganligi bilan ajralib turadi. u jamiyatning tarixiy rivojlanishi ma'lum qonuniyat asosida shakllanishini aniqlaydi: klod anri de sen-simon (1760-1825) industrializm (sotsializm) kapitalizm feodalizm antik jamiyat yovvoyilik frantsiya hayoliy sotsializmining namoyandasi industrial jamiyat yirik sanoat ishlab chiqarishi asosida rivojlanadi. sanoat alohida reja asosida, boshqaruv esa - yagona industrial markaz orqali amalga oshiriladi. sanoat ishlab chiqarishini rivojlantirish va mahsulotlarni taqsimlash olimlar tomonidan olib boriladi. hayoliy sotsializm (k.sen-simon) kapitalizmni tanqid qildi bo'lajak adolatli jamiyatni «industrial tizim», deb atadi ishlab chiqarish …

8 / 49

hi ishlaganlarga mukofot sifatida berilishi kerak.  aqliy va jismoniy mehnat (sanoat va qishloq xo'jaligi) almashib turadi. birgalashib ovqatlanish, bolalarni tarbiyalashda jamiyat roliga alohida e'tibor beradi. sharl fure (1772-1837) hayoliy sotsializm (sh.fure) «to'g'ri harakat va mushtarak taqdirlar nazariyasi», «umumiy birlik nazariyasi», «savdo qallobligi haqida», «yangi sanoat dunyosi va ijtimoiy dunyo» nomli asarlari va qator maqolalarida kapitalistik jamiyatni keskin tanqid qildi va ijtimoiy adolatli jamiyat barpo etish dasturini ishlab chiqdi.  u frantsuz xayoliy sotsialistlaridan farq qilib, o'z nazariyalarini yaratishda rikardoning qiymatning mehnat nazariyasiga tayanadi. qiymatning asosiy manbai mehnat deb hisobladi. xususiy mulkka qarshi chiqadi. robert ouen (1771-1858) hayoliy sotsializm (r.ouen) barcha mulkni umumjamoa mulkiga aylantiradigan, qashshoqlik yo'qoladigan, mehnat jafo-zulmatdan baxt-saodatga aylanadigan kommunistik jamoalar tuzish fikriga keldi. shu maqsadga halaqit beradigan uchta to'siq bor deydi u. bu uchta illat: xususiy mulk, din va burjuacha nikohdir. biroq olim kapitalistik taraqqiyotning ob'ektiv qonunini tushunmadi, sinflar kurashini inkor etdi. qiymatning so'nggi o'lchovi bo'lmish puldan …

9 / 49

tizimga o'z o'rnini bo'shatib berishi zarur. karl marks (1818-1883) 1. arxaik (birlamchi) formatsiya: sinfiy jamiyatgacha bo'lgan jamoa. 2. iqtisodiy (ikkilamchi) formatsiya; sinfiy jamiyat; xususiy mulkchilikka asoslangan antik, feodal va kapitalistik ishlab chiqarish usuli. 3. kommunistik formatsiya: kishining kishi tomonidan zulm va ekspluatatsiya qilinishi muammosini hal qiluvchi sinfsiz jamiyat. ijtimoiy formatsiyalar nazariyasi karl marksning g'oyalari iqtisodiyot mutaffakkirlari avlodlarini ilhomlantirdi, o'z navbatida jamiyatdagi o'zgarishlarga olib keldi. bu o'zgarish sezilarli darajadagi tartibsizliklarga sabab bo'ldi. ba'zi jamiyatlar esa o'rtadagi yo'lni (marksizm va kapitalizm) izlay boshlashdi. bu ta'limotlar biz uchun bugungi kunda muhim saboq bo'lib xizmat qilmoqda. k.marks iqtisodiy qarashlarining shakllanish shart-sharoitlari sanoat inqilobi texnik taraqqiyot, yangi sanoat tarmoqlarining paydo bo'lishi demografik o'sish va shaharlarga migratsiyaning kuchayishi mehnat va yashash sharoitlari ishchilar harakati ishchilar sinfining ahvoli to'g'risidagi bahs-munozaralar bolalar bandligi bo'yicha qo'mita hisoboti (1842 yil) ko'mir konlarida 8-9 yoshli bolalar mehnat qilgan (ba'zan 4-5 yosh) ularning ish kuni 12-16 soatga qadar davom etgan bolalar (hatto …

10 / 49

i kuchi. foyda esa aynan ishchi kuchi tomonidan yaratiladi. k.marks har qanday tovarnining qiymatini uch qismga ajratadi: w =c + v + m, bu erda, s – moddiy xarajatlar (doimiy kapital); v – ishchi kuchi qiymati (yoki o'zgaruvchan kapital); m – qo'shimcha qiymat. marks nazariyasiga muvofiq yollanma ishchi kapital egasiga maxsus tovar o'z “ish kuchi”ni to'liq qiymati bo'yicha sotadi “ishchi kuchi” kapital egasi tomonidan o'zlashtiriladi ishchi o'z “ish kuchi” qiymatidan ko'proq qiymatga ega tovarlar yaratadi “ish kuchi” qiymati va undan foydalanib yaratilgan tovarlar qiymati o'rtasidagi farq qo'shimcha qiymat deyiladi. qo'shimcha qiymat kapital egasiga tegishli bo'ladi. kapital egalarining ishchilar ustidan hukmronlik qilishi yuz beradi k.marks ushbu holat sinflar o'rtasida kurashlarga olib keladi, deb hisoblaydi ish haqi ish haqi ishchi va oilasining hayot kechirishi uchun zarur bo'lgan tovarlar miqdoriga teng bo'ladi. ish haqi darajasi mehnat unumdorligiga bog'liq bo'lib, u o'z navbatida, ishlab chiqarishning texnologik jihatdan takomillashuvi sababli ro'y beradi. ish haqi o'smaydi, …

Want to read more?

Download all 49 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tavsiya etilayotgan adabiyotlar"

prezentatsiya powerpoint 1. t.r. maltus iqtisodiy g'oyalarining yo'nalishlari. 2. j.s.millning iqtisodiy qarashlari 3. j.b. sey iqtisodiy qarashlarining mazmuni. 4. iqtisodiy romantizm maktabi va s. sismondi, p. prudonning iqtisodiy qarashlari. 5. k. sen-simon, m. fure, r.ouen – utopik sotsializm maktabi asoschilari. 6. k. marksning iqtisodiy nazariyasi 7. nemis tarixiy maktabi. 6-mavzu. klassik iqtisodiy maktabga muqobil g'oyalarning vujudga kelishi. bozor iqtisodiyotiga muxolif- sotsialistik yo'nalish mohiyati va uning tarixiy tadbiri reja: tavsiya etilayotgan adabiyotlar  1. iqtisodiy ta’limotlar tarixi: o’quv qo’llanma / sh. toshmatov, n.i. xasanxonova –t.: iqtisodiyot dunyosi, 2020. 184-226 betlar  2. istoriya ekonomicheskix ucheniy: uchebnik / ya.s. yadgarov. — 4-e izd., pererab. i...

This file contains 49 pages in PDF format (2.3 MB). To download "tavsiya etilayotgan adabiyotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: tavsiya etilayotgan adabiyotlar PDF 49 pages Free download Telegram