keksalik

PPTX 26 pages 3.0 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.0 MB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

keksalik keksalik qarilik ijtimoiy kategoriya sifatida xx asrda ajratildi. bu oxirgi yuz yilda yer planetasidagi demografik o‘zgarishlar bilan bogliq. dunyo aholisining keksayishi ro‘y bermoqda, ya’ni rivojlangan davlatlarda keksa insonlar soni ortib bormoqda. aholi keksayishining sabablaridan biri tug'ilishning kamayishi, salomatlikning yaxshilanishi, kichik va katta yoshdagilarda o‘lim sonining kamayishi, hayotning individual davomiyligining ortishidir. bronza davrida hayotning o‘rtacha davomiyligi 18—20 yil bolsa, o‘rta asrlarda 35 yil, xix asrda 44 yil bolsa, xx asrda 68-72 yilni tashkil etadi. aholining keksayishi fenomeni iqtisodiy, tibbiy, huquqiy, siyosiy va boshqa muammolarni tug‘diradi. saylovchilar va tovar iste’molchilarining ko‘pchilik qismi keksalar bolganligi uchun barcha tizimlarni qayta ko'rib chiqishni talab qiladi. rivojlangan yevropa va amerika mamlakatlarida ham keksalar muammolarini hal qilish borgan sayin qiyinlashib bormoqda (hatto uni «sekin ta’sir qiladigan demograflk bomba, deb atashmoqda). ayrim mamlakatlarda nafaqa yoshini qayta ko‘rib chiqish masalasi qo‘yilgan (masalan, buyuk britaniyada 2010-yildan keyin ayollar uchun nafaqa yoshi 65 yosh deb belgilab qo‘yildi). 1985-yilda s. salthouse …

2 / 26

rni yaxshiroq bajarishi aniqlandi (craik & mcdowd, 1987). ular materialni xotirada saqlash uchun ko‘proq tanlovchanlikni namoyon qiladi. qariyalarda foydasiz so‘zlar ro‘yxatini eslab qolish ichki isyonni keltirib chiqaradi. shu bilan bogliq ravishda ma’nosiz so‘zlarni eslab qolishga bag‘ishlangan tadqiqotlarda ular quyi natijalarni namoyon etishgan, ma’noli so‘zlarni, qiziqarli iboralarni eslashda keksalar yoshlarga qaraganda yaxshi natija ko'rsatishgan (meyer, 1987). qator olimlar tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlardan ma’lum bo’lishicha, qariyalar ular uchun muhim hisoblangan va hayotda kerak boladi, deb o‘ylangan materialni yaxshiroq eslab qoladilar. uchlamchi xotira bu ilgari bolib olgan voqeani eslashdir. xotiraning bu turi keksalarda to’liq eslab qolinadi. gerontolog w.frolkis keksalikni organizm moslashuv imkoniyatlarining qisqarishi sifatida qaraydi. antiqarish yoki vitaukta tushunchasi (lot. vita — hayot, auktum — cho'zmoq) olim tomonidan taklif etilgan moslashuv-boshqaruv nazariyasining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. keksayish evolutsion jihatdan dasturlashtirilib genetik kodga kiritilishi haqidagi tasawur, hujayralarning buzilishi bilan bogliq g‘oyalar biologik nazariyalarga misol bola oladi. ijtimoiy nazariyalarga «erkinlik» hamda «o‘yindan chiqish» nazariyalari misol bo’la …

3 / 26

n ma’lumotlar kamayib boradi, qiziqishlar doirasi torayadi, faolligi pasayadi, qarish jarayoni tezlashadi faollik nazariyasi («yangi bandlik») jamiyatdan uzoqlashish nazariyasiga qarama-qarshidir. faollik nazariyasi keksalarni jamiyat hayotiga tortish, ular qanchalik faol bolsa, ularning hayotdan qoniqqanlik darajasi yuqori boladi, degan g'oyaga asoslanadi. uzluksiz hayot yoli konsepsiyasi qarilikni ilgarigi hayot uslubini saqlab qolish uchun kurash maydoni sifatida talqin etadi. qarilik kognitiv muammo sifatida. bu yondashuv asosida keksalarda intellektual va emotsional qobiliyatlarning pasayishi yoki yo‘qotilishi jarayoni yotadi. «foydalanmaslik» nazariyasiga ko‘ra intellektual ko‘nikmalar yetarlicha foydalanmaslik natijasida keksalarda yomonlashadi. kognitiv nazariyaning boshqa variantida keksa inson o‘zidagi o‘zgarishlarni qanday talqin qilishiga bogliqligi nazarda tutiladi. bunda uch soha asosiy rol o‘ynaydi: shaxsiy kechinmalar (sog‘liqning yomonlashuvi, jozibadorlikning kamayishi), ijtimoiy mavqe xususiyatlari (kirishimlilik, integratsiya yoki ajralib qolish), shaxsiy hayotining tugayotganligini anglash. keksayishning kompleks nazariyalari. kompleks nazariyalar keksayishning biron jihatiga urg‘u beradigan nazariyalarga qarshi chiqadi. keksayish ko‘p qirrali jarayon bo‘lib, u o‘zaro biologik, ijtimoiy va psixologik jarayonlar bilan bogliqdir. har bir insonga …

4 / 26

eb ataladi, bunda asosiy determinant sifatida ijtimoiy omil nafaqa yoshiga yetish omili ko‘rsatiladi. darhaqiqat nafaqaga chiqish inson hayotini tubdan o‘zgartirib yuboradi, jamiyatdagi muhim ijtimoiy rolining yo‘qotilishi, insonning o‘z referent guruhidan ajralishi, muloqot doirasining torayishi, moddiy ahvolining yomonlashuvi, ba’zan «iste’fo shoki» holatining o‘tkir kechishida namoyon boladi. bu holat ko‘pchilik qartayayotgan insonlarda qiyin kechadi, salbiy hissiy holatlarni vujudga keltiradi l.i.ansifirovaning ta’kidlashicha, qariyalarning uch xil asosiy shaxs tiplarini ajratish mumkin. birinchi tipdagi qariyalar nafaqaga chiqishni yaxshi boshdan kechiradi, yangi qiziqarli mashg‘ulotga jon deb ko‘chadilar, yangi do‘stona munosabatlarni o‘rnatishga layoqatli. bularning bari ularning hayotdan qoniqqanlik darajasining yuqori bolishiga hamda umrining uzun bolishiga ham ta’sir etadi. ikkinchi tipdagi qariyalar hayotga passiv munosabatda boladi. ularda qiziqishlar doirasining pasayishi, o‘z-o‘ziga hurmatning yo'qolishi, kerak emaslik va mos emaslik hissi kuzatiladi. ushbu yosh davridagi inqirozni yumshatish strategiyalaridan biri «hayotga yangicha qarash» texnikasidir. bu texnika o‘z ichiga yangi ijtimoiy yondashuvga psixologik tayyorgarlik, bo‘sh vaqtni oldindan rejalashtirish, yangi hayot tarzini, jamiyatga …

5 / 26

o‘ladi (masalan, sinfdoshlari bilan uchrashganda) hamda ichki nizolarga olib keladi. ba’zan qarilikni anglash bilan bogliq inqiroz o‘smirlik davridagi inqiroz bilan tenglashtiriladi (bunda ham o‘zining o‘zgargan tanasiga yangicha munosabatni ishlab chiqishdan iborat), lekin qarilik inqirozi oglrroq kechadi keksa psixologik yoshga olish muvaffaqiyatini e.erikson oldingi yosh inqirozlarini ijobiy hal qilish bilan boglaydi. eriksonning ta’kidlashicha, donishmandlik ruhning ma’lum holati bolib, bunda olmish, hozir va kelajakka bir vaqtda boqish, hayot tarixini tasodiflardan xalos etish hamda avlodlar bilan aloqa o‘rnatish sifatida talqin etiladi. donishmandlik - keksalik davrining eng yuksak yutug‘idir. keksalik davridagi insonlarga emotsional sohada ham maxsus o'zgarishlar xos. bu affektiv reaksiyalarning kuchayishi (kuchli asab qo‘zg‘alishi), sababsiz xafa bo‘lish, yig‘lash va boshqalarda namoyon bo‘ladi. qariyalarda o‘tmish qadriyat hisoblanadi. kaliforniya universiteti olimlarining 40 yillik longityud tadqiqot natijalaridan ma’lum bolishicha, 30 yoshda emotsional va psixologik barqaror faol shaxslar 70 yoshda ham o‘z faolliklarini saqlab qoladi. qariyalarning ijtimoiy va psixologik mavqesini belgilaydigan muhim omillardan biri jismoniy sog'liq, jismoniy …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "keksalik"

keksalik keksalik qarilik ijtimoiy kategoriya sifatida xx asrda ajratildi. bu oxirgi yuz yilda yer planetasidagi demografik o‘zgarishlar bilan bogliq. dunyo aholisining keksayishi ro‘y bermoqda, ya’ni rivojlangan davlatlarda keksa insonlar soni ortib bormoqda. aholi keksayishining sabablaridan biri tug'ilishning kamayishi, salomatlikning yaxshilanishi, kichik va katta yoshdagilarda o‘lim sonining kamayishi, hayotning individual davomiyligining ortishidir. bronza davrida hayotning o‘rtacha davomiyligi 18—20 yil bolsa, o‘rta asrlarda 35 yil, xix asrda 44 yil bolsa, xx asrda 68-72 yilni tashkil etadi. aholining keksayishi fenomeni iqtisodiy, tibbiy, huquqiy, siyosiy va boshqa muammolarni tug‘diradi. saylovchilar va tovar iste’molchilarining ko‘pchilik qismi keksalar bolganligi uchun barcha ti...

This file contains 26 pages in PPTX format (3.0 MB). To download "keksalik", click the Telegram button on the left.

Tags: keksalik PPTX 26 pages Free download Telegram