leksiklakunalar.tarjimadaleksiktransformatsiyalar

PPTX 33 pages 123.0 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 123.0 KB

File type PPTX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

prezentatsiya powerpoint mavzu: leksik lakunalar. tarjimada leksik transformatsiyalar. reja: 1.lexik lakunalar haqida tushuncha. 2.lexik lakunalarning sabablari. 3.tarjimada leksik transformatsiyalari haqida tushuncha 4.asosiy leksik transformatsiyalari turlari: konkretlashtirish. umumlashtirish. antonimik tarjima. tushirib qoldirish. so'z qo'shish. ma'noni kengaytirish. kompensatsiya. lakunologiya fan yo‘nalishi sifatida umumiy ma’noda (kognitiv tilshunoslik chegarasida) o‘z ichiga olgan prototipik birlik – “lakuna” termini bilan ishlaydi. ushbu birlik sistemaviy qayta qurish, o‘zgarish va okkazional xususiyatlarga ega. lakunalogiya - tilshunoslikning bir sohasi bo'lib, bir tilda mavjud bo'lgan, ammo boshqa tilda mos keladigan so'z, ibora yoki grammatik kategoriya yo'q bo'lgan holatlarni o'rganadi. bu "yo'qliklar" yoki "bo'shliqlar" lakunalar deb ataladi. lakunaning turlari: leksik lakunalar: bir tilda mavjud bo'lgan so'z boshqa tilda yo'qligi. masalan, rus tilidagi "toska" so'zini ingliz tiliga aniq bir so'z bilan tarjima qilish qiyin. ⦁ semantik lakunalar: bir so'z ikki tilda mavjud bo'lsa ham, uning ma'nolari to'liq mos kelmasligi. masalan, inglizcha "blue" so'zi o'zbekchada "ko'k" deb tarjima qilinadi, lekin o'zbek tilida ko'kning …

2 / 33

chilarga boshqa tilda gapirishda yoki yozishda qiyinchilik tug'dirishi mumkin bo'lgan jihatlarni aniqlashga yordam beradi. ⦁ madaniyatlararo muloqot: lakunalar turli madaniyat vakillari o'rtasidagi muloqotda tushunmovchiliklarga olib kelishi mumkinligini ko'rsatadi. tilshunoslik tadqiqotlari: lakunalarni o'rganish tillarning tuzilishi va rivojlanishi haqida ko'proq ma'lumot olishga yordam beradi. lakunalarni bartaraf etish usullari: tarjimada lakunalarni bartaraf etish uchun turli xil usullar qo'llaniladi: ⦁ so'zma-so'z tarjima (kalka): masalan, inglizcha "skyscraper" so'zini o'zbekchada "osmono'par bino" deb tarjima qilish. ⦁ tushuntirish: lakunani tushuntirish orqali uning ma'nosini yetkazish. ⦁ moslashtirish: tarjima tilidagi eng yaqin so'z yoki ibora bilan almashtirish. ⦁ kompensatsiya: tarjimada yo'qotilgan ma'noni boshqa joyda to'ldirish. lakunalogiya tilshunoslikning nisbatan yangi sohasi bo'lsa-da, u tillar o'rtasidagi farqlarni tushunish va madaniyatlararo muloqotni yaxshilash uchun muhim ahamiyatga ega. jahon tilshunosligida bu tushuncha tilning leksik tizimidagi «oq dog‘lar», «ochiq joy» «bo‘shliqlar», «bo‘sh joylar», «muqobilsizlik», «antiso‘z», «yo‘qlik» ma’nosini ifodalovchi so‘zlar orqali ifodalangan. tilda ifodalanadigan, nomlanadigan tushuncha semema, ya’ni “ma’no” maqomiga ega bo‘ladi. lakunalar esa til …

3 / 33

mizni anglay olmaymiz. biz buni faqatgina madaniyatlar to‘qnashganidagina fahmlaymiz” deydi. rus tilshunosligida lakuna terminini ilmiy muomalaga kiritgan tilshunos yu.s.stepanov hisoblanadi. jumladan, yu.s.stepanov, v.l.muravyov kabi olimlar lakunaga “bir tilga xos so‘zlarning (barqaror ibora, perifrazalar), boshqa bir tilda ifodalovchi, talab qilingan muqobiliga ega emasligidir” deya yondashadilar. qisqa qilib aytganda, lakuna – biron xalqning maishiy, madaniy, ijtimoiy va tarixiy hayoti uchun xarakterli va boshqa xalq uchun begona bo‘lgan, boshqa tilda aniq muqobili bo‘lmagan so‘z va so‘z birikmalari. lakunalar o‘zga tillarda o‘xshashi bo‘lmagan so‘zlar bo‘lib, ular, asosan, tillarning qiyosida seziladi. demak, barcha lakunalarning sinxron guruhini asosiy ikki turga bo‘lish mumkin: tillararo va ichki lakunalarga. aytish joizki, intralingvistik lakunalar bir til (monolingval) doirasida aniqlanadi va u ma’lum bir tilning leksik tizimida bor bo‘lishi ehtimol qilingan, lekin ushbu tilda shu tushunchani ifodalash uchun so‘zning yo‘qligida kuzatiladi. masalan: o‘zbek tilida pul so‘zining birlik pul va ko‘plik shakli pullar mavjud ammo, rus tilida umumiy ma’noda bu so‘zning birlik …

4 / 33

rning zidida ham ko‘rishimiz mumkin. o‘z-o‘zidan ma’lumki, tegishli leksik birlik bo‘lmasa, u sintaktik sathda, kommunikatsiya jarayonida zaruriyat bo‘lgan taqdirda boshqa jumlalar bilan go‘yoki qoplanadi. lakunalarning yuzaga kelishi natijasida nafaqat nutq tizimlarining leksik va grammatik “dizayni”da, balki o‘zaro bog‘langan tillarning semantik hajmlarida ham ta’sir va farq seziladi. g.a.antipov, o.a.donskix, i.yu.markovina va yu.a.sorokinlar bo‘shliqlarni bartaraf etish ikki asosiy: to‘ldirish va kompensatsiyalash (qoplash) usulida amalga oshirilishini ta’kidlaydi. o‘z o‘rnida, ayrim tadqiqotchilar o‘rtasida ushbu atamalarni ajratish va talqin qilishda ham o‘zaro kelishuv mavjud emas. jumladan, i.yu.markovina lakunalarning kompensatsiyasi va ularning to‘ldirilishini ikki asosli lingvistik atama (hodisa)lar sifatida talqin qiladi . i.a.sternin esa a.dudaning fikriga tayanib, kompensatsiya, kompensator atamalarini izohlaydi. l.a.leonova, aksincha, lakunaning kompensatsiyalashni boshqasiga almashtirish orqali to‘ldirish deya izohlaydi. bu, bizning fikrimizcha, noto‘g‘ri talqindir. lakunalarni umuman, bartaraf etish (kompensatsiyalash, to‘ldirish) masalasi jahon tilshunosligida kam o‘rganilgan bo‘lib, boshqa tillarda ham bu munozarali jarayondir. “transformatsiya” - (lotincha) o‘zgartirish, almashtirish degan ma’nolarni ifodalaydi, tarjimada ularning leksik, stilistik …

5 / 33

yalarni to‘g‘ri qo‘llay olishi zarur va tarjima qilayotgan tili leksikasi va ona tili leksikasini mukammal bilishi zarur. ma’lumki, tarjima jarayonida bitta tushunchaga aynan bitta tushunchaning to‘g‘ri kelishi juda kam uchraydi. tarjimada bir so‘zga bitta so‘z, so‘z birikmasi yoki gap to‘g‘ri kelishi mumkin. demak, leksik birlik ham so‘z, ham so‘z birikmasi, ham gap bo‘lishi mumkinligi so‘zlarning tarjimada transformatsiyaga uchrashiga sabab bo‘ladi. tarjimadagi leksikbirliklarda so‘zlar bir-biriga qisman yoki to‘la mos kelishi yoki umuman mos kelmasligi mumkin. shunga ko‘ra leksik birliklar quyidagi turlarga bo‘linadi: 1.to‘liq mos keladigan leksika; 2.qisman mos keladigan leksika; 3. umuman mos kelmaydigan yoki o‘xshashi yo‘q leksika. to‘liq mos keladigan leksikaga asliyatdagi so‘zda tarjima tilida bitta so‘z to‘g‘ri kelsa, to‘liq mos keladigan leksikaga kiradi va ularga geografik joy nomlari, atoqli otlar, ilmiy-texnik atamalar, sanoq va tartib sonlar va kun hafta, oy nomlari, korxona, tashkilot, idora, muassasa, mehmonxona, kema nomlari kiradi. tarjima jarayonida bunday so‘zlar hech qanday qiyinchiliklar tug‘dirmaydi, ular ko‘pincha …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "leksiklakunalar.tarjimadaleksiktransformatsiyalar"

prezentatsiya powerpoint mavzu: leksik lakunalar. tarjimada leksik transformatsiyalar. reja: 1.lexik lakunalar haqida tushuncha. 2.lexik lakunalarning sabablari. 3.tarjimada leksik transformatsiyalari haqida tushuncha 4.asosiy leksik transformatsiyalari turlari: konkretlashtirish. umumlashtirish. antonimik tarjima. tushirib qoldirish. so'z qo'shish. ma'noni kengaytirish. kompensatsiya. lakunologiya fan yo‘nalishi sifatida umumiy ma’noda (kognitiv tilshunoslik chegarasida) o‘z ichiga olgan prototipik birlik – “lakuna” termini bilan ishlaydi. ushbu birlik sistemaviy qayta qurish, o‘zgarish va okkazional xususiyatlarga ega. lakunalogiya - tilshunoslikning bir sohasi bo'lib, bir tilda mavjud bo'lgan, ammo boshqa tilda mos keladigan so'z, ibora yoki grammatik kategoriya yo'q bo'lgan holatlarni ...

This file contains 33 pages in PPTX format (123.0 KB). To download "leksiklakunalar.tarjimadaleksiktransformatsiyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: leksiklakunalar.tarjimadaleksik… PPTX 33 pages Free download Telegram