o’zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari va hozirgi zamon

PPTX 30 pages 1.2 MB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

5-mavzu. buddaviylik. mavzu: o’zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari va hozirgi zamon reja: 1.buddaviylik asoschisining shaxsi. 2.buddaviylik ta`limoti va tarqalishi. 3.o`rta osiyoda buddaviylikning tarqalishi. 4.buddaviylik manbalari va oqimlari. buddizm dunyodagi eng yirik dinlar ichida qadimiylaridan biri hisoblanib, mil. av. vi-v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e`tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlari: shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, v’etnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman evropa va amerika qit`alarida, rossiya federatsiyasining tuva, buryatiya, kalmikiya respublikalarida istiqomat qiladilar. hozirgi kunda e`tiqod qiluvchilar soni jihatidan buddizm xristianlik, islom va hinduizmdan so`ng to`rtinchi o`rinni egallaydi. buddistlarning soni taxminan 700 mln. atrofida bo`lib, ulardan 1 mln. ga yaqini rohiblardir. buddizm asoschisining shaxsi ismi siddxartxa – shaxsiy ism, gautama – urug’ nomi, shakyamuni – «shakya qabilasidan chiqqan donishmand», budda – «nurlangan», tadxagata – «shunday qilib, shunday ketgan», djina – «g’olib», bxagavan – «tantana qiluvchi». buddaning biografiyalari «maxavostu» …

2 / 30

tashlab ketadi. u beshta rohib bilan qishloqma-qishloq kezib yuradi. shu asnoda siddxartxa bir narsaga amin bo`ldi: bu yo`l uni o`z oldiga qo`ygan maqsad, ya`ni insoniyatni azob-uqubatdan qutqarish sari olib bormaydi va u rohiblar jamoasidan ajraladi. birmuncha vaqt changalzor o`rmonlarda kezib, xorib charchagach, bir daraxtning tagida dam olish uchun o`tiradi, va o`zicha, to haqiqatni topmaguncha shu erdan turmaslikka qaror qiladi. bu o`tirishning 49 kuni uning qalbidan «sen haqiqatni topding» degan sado keladi shu ondan u budda – nurlangan deb ataldi. u tagida o`tirgan daraxt esa – nurlangan daraxt (botxa) deb atala boshladi. budda o`zining birinchi da`vatini varanasi yaqinidagi rishipatana bog’ida, o`zining besh rohib do`stlariga qildi va ular buddaning birinchi shogirdlari bo`ldilar. budda hayot vaqtida budda 40 yil mobaynida hindistonning turli joylarida bo`ladi, odamlarga o`z g’oyalarini etkazadi, singdiradi va 80 yoshida kushtnagara degan joyda dunyodan o`tadi. uning jasadi, hind udumiga ko`ra, kuydirilib, xoki 8 ta buddist jamoalariga bo`lib yuborildi va har bir …

3 / 30

qo`ymaydigan darajada nazoratda bo`lish hamda bunda ehtiroslar va iztiroblarga chek qo`yish; to`g’ri harakat qilish – o`zidagi yomon tuyg’ularni jilovlash hamda ezgu tuyg’ular va harakatlarni rivojlantirish; to`g’ri hayot kechirish – noma`qul hayot tarzidan saqlanish; to`g’ri fikr yuritish – kamolotning to`rt bosqichini ketma-ket bosib o`tish; to`g’ri gapirish – yolg’ondan, tuhmatdan, haqoratdan va befoyda gaplardan saqlanish. donishmandlik bu buddizmning asosiy maqsadi bo`lib, narsalar tabiatini to`g’ri tushunishdan iborat. yuqorida ko`rsatilgan uch amaliyot bosqichini o`tagan inson oxir-oqibat oliy saodatga, ya`ni nirvana holatiga erishadi. nirvana so`zining lug’aviy ma`nosi – «o`chish, so`nish». buddizm keng tarqaldi mil. av. 273-232 yillarda hukmronlik qilgan imperator ashoka davrida buddizm keng hududlarga jadal tarqaldi. buddizm tarqaldi xitoy-i asrda koreya-iv asrda yaponiya-vi asrda tibet-vii asrda mongoliya-xiii-xvi asrlarda buryatiya va tuva-xvii-xviii asrlarda amerika va evropa-xix-xx asrlarda buddizm boshqa xudolarga sig’inishni taqiqlamaydi. hindistonning buddizmga mansub ilohiyatlari dunyoni yaratuvchi braxma, chaqmoq va momoqaldiroq xudosi indra, hunarmandchilar homiysi xatimanu, tibetda qahramon baser timsoli, mongoliyada chingizxon kabi milliy …

4 / 30

chasidagi buddist musiqachilarning tasviri va boshqa osori atiqalar, saroy va ibodatxonalar o`rta osiyodagi buddizm haqida xabar beruvchi manbalardir. buddizm dini manbasi tripitaka (yoki tipitaka – «uch savat» ma`nosini anglatadi). tripitaka uch qismdan iborat budda targ’ibotining haqiqiy bayoni hisoblangan sutra matnlari – sutra-pitaka buddizmning falsafiy va psixologik muammolarini bayon qilgan abxidxarma matnlari – abxidxarma-pitaka rohiblik axloqi, xonaqohlar nizomlariga bag’ishlangan vinaya matnlari – vinaya-pitaka buddizm dini oqimlari tsintu xinayana chan’-buddizm tantrizm tenday maxayana lamaizm xinayana oqimi buddizmning asosiy yo`nalishlaridan biridir. xinayana «kichik arava» ma`nosini anglatib, u diniy yo`nalish sifatida mil. av. i asrda shakllangan. bu yo`l juda og’ir, shu sababli faqat monaxlargina nirvana holatiga etishi mumkin. keyinchalik xinayanada juda ham murakkab va dabdabali ibodatlar (masalan, «budda tishiga sig’inish»), buddizmning muqaddas joylariga ommaviy ziyoratlar joriy qilingan. bu yo`nalish sharqiy hindistonda, shri lanka, hindi-xitoy davlatlarida tarqalgan. maxayana maxayana ruhiy kamolot ahdiga rioya etuvchi, xudoga iltijo qiluvchi rohiblarga in`omlar berib yordam ko`rsatuvchi har qanday oddiy …

5 / 30

g ushbu yo`nalishi viii asrga kelib juda taraqqiy topdi. chan’-buddizm mazkur yo`nalishning nomi sanskrit tilidagi «dxiana» (meditatsiya, fikrni jamlash) so`zidan kelib chiqqan. hindistonda vujudga kelgan dxiana buddizm maktabi tarafdorlari vaqti-vaqti bilan tashqi olamdan uzilib, ushbu abadiy tashvishlardan chetlanish va fikrni bir nuqtaga jamlash ta`limotini ilgari surganlar. lamaizm buddizmning asosiy yo`nalishlaridan biri bo`lib, u tibet tilida «lama» – «eng ulug’» degan ma`noni anglatadi. mazkur diniy yo`nalish rahbari shu nom bilan – lama deb ataladi. lamaizm tibetda vii-xiv asrlarda tibetliklarning qadimiy dini bon-po (shamanizmning bir turi) unsurlarini qabul qilgan maxayana va tantrizm asosida vujudga kelgan bo`lib, hozirda tibetliklarning asosiy dini hisoblanadi. lamaizm yo`nalishining oliy diniy rahnamosi dalay-lama sanaladi. u tug’ilgan mavjudotlarning eng ulug’i, bodxisatva avalakiteshvaraning erdagi ko`rinishi, tirik xudo hisoblanadi. dalay – tibet tilida «dengiz» ma`nosini anglatadi. dalay-lama «dengizdek ulug’ lama» deganidir. bu unvon 1391 yilda joriy qilingan. birinchi dalay-lama binduidub (1391-1475) bo`lgan. hozirgi kunda dalay-lama xiv lozondantzenjantso-igvant hisoblanadi. u 1935 yilda …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari va hozirgi zamon"

5-mavzu. buddaviylik. mavzu: o’zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari va hozirgi zamon reja: 1.buddaviylik asoschisining shaxsi. 2.buddaviylik ta`limoti va tarqalishi. 3.o`rta osiyoda buddaviylikning tarqalishi. 4.buddaviylik manbalari va oqimlari. buddizm dunyodagi eng yirik dinlar ichida qadimiylaridan biri hisoblanib, mil. av. vi-v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e`tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlari: shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, v’etnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman evropa va amerika qit`alarida, rossiya federatsiyasining tuva, buryatiya, kalmikiya respublikalarida istiqomat qiladilar. hozirgi kunda e`tiqod qiluvchilar soni ji...

This file contains 30 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "o’zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari va hozirgi zamon", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbekistonda buddaviylik dinin… PPTX 30 pages Free download Telegram