safaviylar hokimyatining o'rnatilishi

DOCX 17 pages 561.1 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 561.1 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

safaviylar hokimyatining o’rnatilishi. ichki va tashqi siyosat kirish · safaviylar sulolasining shakllanishi · safaviylar hokimiyatining o’rnatilishi · davlat boshqaruvi va ichki siyosat · safaviylar tashqi siyosati · shoh tohmasp va shoh abbos davrining siyosiy islohotlari · sulola inqirozining boshlanishi xulosa foydalanilgan mabalar kirish xvi asr boshlarida yaqin va o’rta sharqda siyosiy kuchlar nisbatining keskin o’zgarishi, turli sulolalar o’rtasidagi raqobat va diniy-mafkuraviy qarama-qarshiliklar yangi davlatlarning shakllanishiga zamin yaratdi. ana shunday murakkab sharoitda safaviylar davlati tashkil topib, eron va kengroq ma’noda butun musulmon sharqi tarixida muhim o’rin egalladi. safaviylar hokimiyatga kelishi nafaqat siyosiy tuzum almashinuvi, balki mazhabiy-siyosiy tizimning tubdan o’zgarishi bilan ham ahamiyatli bo’ldi.safaviylar sulolasining hokimiyat tepasiga kelishida shayx safiyuddin, uning avlodlari va tasavvufiy tariqat sifatida shakllangan safaviylar harakatining o’rni beqiyos bo’ldi. shah ismoil i boshchiligidagi qizilbosh lashkarlari yordami bilan xv asr oxiri – xvi asr boshlarida eron hududlarida markazlashgan davlat barpo etildi. bu davlatning siyosiy dasturi va mafkurasi shialik, xususan, imomiy …

2 / 17

am ichki siyosat mazmunini belgilab berdi.tashqi siyosatda esa safaviylar davlati bir vaqtning o’zida bir necha kuchli raqiblar bilan to’qnashdi. g’arbda usmoniylar imperiyasi, sharqda esa shayboniylar va keyingi davrlarda boshqa turkiy sulolalar bilan olib borilgan urushlar mintaqadagi siyosiy muvozanatga bevosita ta’sir ko’rsatdi. savdo yo’llariga egalik qilish, kavkaz va mesopotamiya hududlari ustidan nazorat o’rnatish, xalqaro savdoda eronning mavqeini mustahkamlash safaviylarning tashqi siyosiy manfaatlari sirasiga kirardi. diplomatik aloqalar, harbiy ittifoqlar, ba’zan esa diniy-mazhabiy omillardan foydalanish bu siyosatning asosiy vositalari bo’lib xizmat qildi. safaviylar hokimyatining oʻrnatilishi. ichki va tashqi siyosat safaviylar sulolasining shakllanishi safaviylar sulolasi oʻz ildizlarini xiv asr oxirlarida ardabil shahrida joylashgan safaviy tariqatiga borib taqaydi. bu tariqat dastlab sunniy yoʻnalishda boʻlib, shayx safiuddin ishoq (1252–1334) rahnamoligida shakllangan edi. shayx safiuddin oʻz faoliyati davomida mahalliy aholi orasida katta nufuz qozongan boʻlib, uning avlodlari keyinchalik tariqatni siyosiy harakatga aylantirishga asos solgan. tariqatning rivojlanishi xv asrda shayx junayd (oʻldirilgan 1460) va shayx haydar (oʻldirgan 1488) …

3 / 17

janubda esa mahalliy knyazliklar hukmronlik qilardi. safaviylar bu boʻshliqdan foydalanib, diniy va harbiy kuch birligini yaratdilar. shoh ismoil hokimiyatga kelishi shoh ismoil 1487 yilda tugʻilgan boʻlib, otasi shayx haydar vafotidan keyin qizilboshlar tomonidan himoya qilingan. 1499–1500 yillarda u ozarbayjon va anadolu hududlarida qoʻshin toʻpladi. 1500 yilda sharur jangida oq-qoʻyünlu hukmdori alvand mirzoni magʻlub etib, birinchi yirik gʻalabaga erishdi. bu jang ismoilga tebriz shahrini egallash imkonini berdi. 1501 yil bahorida u tebrizga kirib, oʻzini shoh deb eʼlon qildi. bu voqea safaviylar sulolasining rasmiy boshlanishi hisoblanadi.ismoil hokimiyatga kelishi jarayonida qizilbosh qabilalari – shamli, ustojlu, afshor, qojar va boshqalar – asosiy tayanch boʻldi. ularning soni 7–10 ming atrofida edi va ular shohga mutlaq sadoqat koʻrsatdilar. ismoil oʻzini shiʼa islomining himoyachisi sifatida koʻrsatib, mahalliy aholi orasida diniy propaganda olib bordi. bu siyosat sunniy hukmronlikka qarshi qaratilgan edi. 1501 yilda davlatning rasmiy tashkil topishi 1501 yil yozida tebrizda shoh ismoil oʻn ikki imom shiʼaligini davlat …

4 / 17

hun eron hududlarini birlashtirishga kirishdi. 1501–1510 yillarda u bir qator harbiy yurishlar oʻtkazdi. birinchi navbatda, ozarbayjon va armaniston hududlari toʻliq nazoratga olindi. 1503 yilda bagʻdod yaqinidagi jangda oq-qoʻyünlu qoldiqlarini tor-mor qildi. keyin sharqqa yuzlanib, 1504 yilda yazd va kermon shaharlarini egalladi. 1507 yilda xurosonni temuriylar sulolasidan tortib oldi va hirotni poytaxtga aylantirdi.birlashtirish siyosati majburiy shiʼalashtirish bilan birga kechdi. sunniy masjidlar shiʼa ibodatxonalariga aylantirildi, diniy marosimlar oʻzgartirildi. bu jarayon baʼzi hududlarda qarshiliklarga sabab boʻldi, masalan, 1508 yilda bagʻdodda sunniylar qoʻzgʻoloni boʻldi, ammo tezda bostirildi. ismoil bu siyosatni “dindan chiqqanlarni toʻgʻri yoʻlga solish” deb asosladi. qizilboshlarga tayangan harbiy-siyosiy tuzum safaviylar hokimiyatining asosiy tayanchi qizilbosh qabilalari edi. ular davlatning harbiy elitasini tashkil etib, viloyatlar hokimligiga tayinlanardi. qizilboshlar oʻz ichida ierarxiyaga ega boʻlib, ustojlu, shamli kabi qabilalar eng nufuzli edi. shoh ismoil ularni “sufiy” – muridlar deb atab, diniy sadoqatni taʼminladi.harbiy tuzum otliq qoʻshinlarga asoslangan edi. qizilbosh jangchilari oʻq-yoy va qilich bilan qurollangan boʻlib, …

5 / 17

(1508) safaviylar uchun muhim gʻalaba boʻldi. ismoil shaharni egallab, najaf va karbalo ziyoratgohlarini shiʼa markazlariga aylantirdi. bu hududlar orqali savdo yoʻllari nazoratga olindi, iqtisodiy foyda keltirdi. markazlashgan davlat boshqaruvining shakllanishi markazlashgan boshqaruv ismoil davrida asta-sekin shakllandi. davlat ikki qismga boʻlindi: mamolik – markaziy viloyatlar va xossa – shoh shaxsiy mulklari. viloyatlar hokimlari qizilbosh amirlari orasidan tayinlanardi. moliya tizimi divan orqali boshqarilib, soliqlar naqd va natural shaklda yigʻilardi.diniy institutlar markazlashuvda muhim edi. sadr lavozimi shiʼa ulamolariga berildi, ular sud va taʼlimni nazorat qildi. ismoil oʻzbeklar va usmonlilar tahdidiga qarshi mudofaa tizimini yaratdi. 1510 yilda marv yaqinida oʻzbek xoni shiboniy bilan jang qilib, gʻalaba qozondi. bu gʻalaba xurosonni mustahkamladi. ichki siyosatning asosiy yoʻnalishlari ichki siyosat diniy birlashtirish va iqtisodiy mustahkamlashga qaratildi. shiʼa islomining majburiy joriy etilishi jamiyatni oʻzgartirdi. masalan, 1501 yildan keyin tebrizda sunniy masjidlar yopildi, oʻrniga husayniyalar qurildi. bu jarayon 10–15 yil davom etib, eronni shiʼa mamlakatiga aylantirdi. iqtisodiy jihatdan savdo …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "safaviylar hokimyatining o'rnatilishi"

safaviylar hokimyatining o’rnatilishi. ichki va tashqi siyosat kirish · safaviylar sulolasining shakllanishi · safaviylar hokimiyatining o’rnatilishi · davlat boshqaruvi va ichki siyosat · safaviylar tashqi siyosati · shoh tohmasp va shoh abbos davrining siyosiy islohotlari · sulola inqirozining boshlanishi xulosa foydalanilgan mabalar kirish xvi asr boshlarida yaqin va o’rta sharqda siyosiy kuchlar nisbatining keskin o’zgarishi, turli sulolalar o’rtasidagi raqobat va diniy-mafkuraviy qarama-qarshiliklar yangi davlatlarning shakllanishiga zamin yaratdi. ana shunday murakkab sharoitda safaviylar davlati tashkil topib, eron va kengroq ma’noda butun musulmon sharqi tarixida muhim o’rin egalladi. safaviylar hokimiyatga kelishi nafaqat siyosiy tuzum almashinuvi, balki mazhabiy-siyosiy tizimning...

This file contains 17 pages in DOCX format (561.1 KB). To download "safaviylar hokimyatining o'rnatilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: safaviylar hokimyatining o'rnat… DOCX 17 pages Free download Telegram