genetik injeneriya haqida tushuncha

DOCX 7 pages 140.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 140.0 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

genetik injeneriya haqida tushuncha bir molekula oqsilning biologik sinteziga javobgar bo‘lgan, dnk zanjiridagi nukleotidlar qatorini gen deb ataladi. murakkab biologik jarayon ketma-ketligini boshqarishda ishtirok etadigan, genetik tuzilishi bo‘yicha deyarli bir-biriga o‘xshash bo‘lgan bir necha genlar — genlar majmuasi yoki oilasini tashkil qiladi. organizmlar genlari yoki genlar majmuasining faoliyatini inson manfaatlarini ko‘zlagan holda o‘zgartirilishiga gen injene- riyasi yoki genetik injeneriya deb ataladi. gen injeneriyasi fanining maqsadi genlarning ichki tuzilishi- ni va xromosomada tutgan o‘rnini ehtiyojga mos ravishda o‘zgar- tirib, ularning faoliyatini idora etishdir. natijada har qanday tirik mavjudotni, albatta imkoniyat darajasida, maqsadga yana ham ko‘proq muvofiqlashtirish yo‘li bilan sanoat miqyosida oqsil mod- dalar ishlab chiqarish, o‘simlik va hayvon turlarini inson ehtiyo- jiga mos ravishda o‘zgartirish, irsiy va yuqumli kasalliklarni aniq va tez tashxis qilish hamda sabablarini aniqlash usullari yaratildi. genetik injeneriya (gen injeneriyasi) fani irsiyatning moddiy asosi — dnk molekulasini spetsifik tarzda bo‘laklarga bo‘luvchi va har qanday dnk bo‘lagini bir-biriga uchma-uch …

2 / 7

ilib, tozalangan dnk molekulasi enzimlar vositasida spetsifik bo‘laklarga parchalanishi va qaytadan bu bo‘laklar ulovchi enzim vositasida ehtiyojga mos ravishda ulanishi mumkin. hozirgi zamon genetik injeneriyasi usullari vositasida probirkada har qanday dnk molekulasi bo‘lagini aynan ko‘paytirish yoki dnk zanjiridagi xohlagan nuk- leotidni boshqasi bilan almashtirish mumkin. albatta bu qadar yuksak yutuqlarga irsiyat qonuniyatlarini izchillik bilan tadqiq etish natijasida erishildi. irsiyatning moddiy asoslarini o‘rganish tarixi buyuk fransuz olimi lui paster bakteriyalarning xilma-xilli- gini, ularning irsiyati mavjudligini va xususiyatlarining irsiyatga to‘la bog‘liqligini bakteriyalarni klonlash usuli bilan ilk bor ko‘rsatib berdi (1—2-rasmlar). 1952-yil joshua va ester lederberglar bakteriyalarda genlar mutatsiyasining o‘z-o‘zidan sodir bo‘lishini bakteriya koloniyala- ridan nusxa (replika) ko‘chirish usulini qo‘llash vositasida isbot qilib berdi (3-rasm). bu olimlar mutant hujayralarni replika ko‘chirish usuli bilan ajratib olishni ishlab chiqadilar. bir turga mansub bo‘lgan, lekin ayrim genlari bilan bir-biri- dan farqlanuvchi bakteriya hu- jayralari alohida shtamm deb ata- ladi. genetik xususiyatlarini hisobga olib shtammlarga nom beriladi. …

3 / 7

l faglarning zararlangan bakteriyalar ichida o‘z-o‘zidan ko‘payib, ularni o‘ldirishi mumkinligini isbotladilar. mikrobiologlar faglardan xavfli infeksion kasallik qo‘zg‘atuvchi mikroblarga qarshi foydalanishni umid qilgan edilar. lekin biz yuqorida ko‘rganimizdek bakteriyalar o‘z-o‘zidan spontan ravishda hosil bo‘ladigan mutatsiyalar tufayli faglarga chidamlilik xos- sasiga ega bo‘ladilar. bu mutatsiyaning naslga berilishi bakteriyani fag tomonidan batamom qirilib ketishidan saqlaydi. viruslar va faglar hujayra ichida ko‘payib uni o‘ldirishi yoki hujayra genomiga birikib, uning irsiyatini o‘zgartirishi mumkin. organizmning irsiyatini o‘zgartirishda transformatsiya va transduksiya jarayonlaridan keng foydalaniladi. bakteriyalarni laboratoriyada ko‘paytirish bakteriyalarni sun’iy ko‘paytirish uchun maxsus oziq muhit- lardan foydalaniladi[footnoteref:1]. oziq muhitlar tarkibida: 1) uglerod, azot, kislorod, vodorod manbayi; 2) anorganik birikmalar (tuz); 3) o‘sish omillari bo‘lishi shart. mikroorganizmlarni o‘sishi va rivoj- lanishiga oziq muhitning tarkibidan tashqari, uning fizik-kimyo- viy holati (ph, osmotik xossalari, yopishqoqligi) ham katta ahamiyatga ega. ko‘paytirilayotgan bakteriyaning biologik xossa- siga javob beradigan oziq muhit optimal deyiladi. o‘stirilayotgan mikroorganizmlar xususiyatidan kelib chiqqan holatda xilma-xil oziq muhitlardan foydalaniladi. optimal …

4 / 7

ra bir necha guruhlarga bo‘linadi: 2-rasm. bakteriya klonlari: petri idishi sathida bakteriya hujayrasining ketma-ket bo‘linishi natijasida hosil bo‘lgan koloniyalarini (klonlarini) oddiy ko‘z bilan ko‘rish mumkin. 1) konsistensiyasi (qattiqsuyuq- ligi) bo‘yicha: a) suyuq, b) qattiq, v) ya- rimsuyuq. 2) tarkibi bo‘yicha: a) oddiy (minimal) — tarkibida shakar yoki glitserin, ammoniy tuzlari va sulfatlar bo‘lib, aminokislotalar, vitaminlar, purin va pirimidinlar bo‘lmaydi, chunki ularni bakteriyalar o‘zi sintez qila oladi. b) murakkab (maksimal) — mutatsiyaga uchragan mikroorganizmlar ayrim fermentlarni sintez qilish xususiyatini yo‘qotganligi sababli oziq muhitiga hamma kerakli purin, pirimidin aminokislotalar, vitaminlar qo‘shiladi. 3) maqsadi bo‘yicha, a) selektiv muhit — bu muhitda asosan faqat ma’lum bir mikroorganizm o‘sadi. masalan, vismut-sulfit ta’sirida salmonella bakteriya avlodi rivojlanadi va ko‘payadi, dizenteriya kasalligini qo‘zg‘atuvchi bakteriyalarning esa o‘sishi va rivojlanishi susayadi; b) boyitilgan muhit — ma’lum bir bak- teriyaning o‘sishini kuchaytiradi, boshqasiga to‘sqinlik qiladi. 4) sintetik oziq muhit — ma’lum bir kimyoviy birikmalardan tayyorlangan oziq muhit. genetik transformatsiya ma’lum …

5 / 7

rda pnevmoniya kasalligi- ni keltirib chiqaradi va sichqonlar o‘ladi. r shtamm esa kasallik 4-rasm. griffit tajribasining sxemali ifodasi:s-shtamm a 0‘lad3 a. patogen (kasallik qo‘zg‘atuvchi) pnevmokokk bakteriyasi bilan zararlan- tirilgan sichqon o‘ladi. b. pnevmokokk bakteriyasining nopatogen shtammi bilan zararlantirilgan sichqon tirik qoladi. d. qizdirish yo‘li bilan o‘ldirilgan bak- teriyaning patogen shtammi bilan zararlantirilgan sichqon tirik qoladi. e. o‘ldirilgan s-shtammi tirik r-shtammi bilan aralashtirib sichqonga yuborilgan- da, sichqon o‘lgan. uning qonida tirik s-shtammi topilgan. ko‘rinib turibdiki kasallik qo‘zg‘atmaydigan mutant r-shtammi o‘ldirilgan s-shtammi bilan aralashtirilib sichqonga yuborilganda, s-shtammi irsiy molekulasidagi kasallik chiqaruvchi gen tirik r-shtamm irsiyatiga o‘tgan va uning irsiyatini s-shtammi- ga xos o‘zgartirgan, ya’ni transformatsiya qilgan. tajriba oqibatida o‘lgan sichqon qonida s-shtammi pnevmokokkning topilishi aytganlarimizga dalil bo‘ladi. keltirib chiqarmaganligi sababli, bu shtammlar bilan yuqtirilgan sichqonlar nobud bo‘lmaydi. kasallik qo‘zg‘atuvchi s shtammni qizdirilganda ular o‘ladi va o‘ldirilgan bakteriyalarni sichqonlarga yuborilganda sichqonlarda kasallik paydo bo‘lmaydi. sichqonlarga qizdirish natijasi o‘lgan bakteriyalar s turi bilan kasallik …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genetik injeneriya haqida tushuncha"

genetik injeneriya haqida tushuncha bir molekula oqsilning biologik sinteziga javobgar bo‘lgan, dnk zanjiridagi nukleotidlar qatorini gen deb ataladi. murakkab biologik jarayon ketma-ketligini boshqarishda ishtirok etadigan, genetik tuzilishi bo‘yicha deyarli bir-biriga o‘xshash bo‘lgan bir necha genlar — genlar majmuasi yoki oilasini tashkil qiladi. organizmlar genlari yoki genlar majmuasining faoliyatini inson manfaatlarini ko‘zlagan holda o‘zgartirilishiga gen injene- riyasi yoki genetik injeneriya deb ataladi. gen injeneriyasi fanining maqsadi genlarning ichki tuzilishi- ni va xromosomada tutgan o‘rnini ehtiyojga mos ravishda o‘zgar- tirib, ularning faoliyatini idora etishdir. natijada har qanday tirik mavjudotni, albatta imkoniyat darajasida, maqsadga yana ham ko‘proq muvofiqlashtiris...

This file contains 7 pages in DOCX format (140.0 KB). To download "genetik injeneriya haqida tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: genetik injeneriya haqida tushu… DOCX 7 pages Free download Telegram