uzunlik va burchak o‘lchovlari

DOC 13 pages 90.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 90.5 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/03 – mts” guruh talabasi shokirov begzodbekning “metrologiya, standartlashtirish va o‘zaro almashinuvchanlik” fanidan mustaqil ishi mavzu: uzunlik va burchak o‘lchovlari bajardi: shokirov b qabul qildi: _____________ urganch – 2025 mavzu: uzunlik va burchak o‘lchovlari reja: 1. uzunlik o‘lchovlari tizimi, birliklari va ularni o‘lchash asboblari 2. burchak o‘lchovlari, gradus, radian va gon tizimlari hamda aniqlash usullari 3. uzunlik va burchak o‘lchovlarida xatoliklar, kalibrlash va o‘lchash aniqligini ta’minlash 1. uzunlik o‘lchovlari tizimi, birliklari va ularni o‘lchash asboblari uzunlik odam tomonidan eng qadimdan o‘lchanib kelingan fizik kattalıklardan biridir. insonning mehnat faoliyati, qurilish, yerlarni o‘lchash, sanoat buyumlarini tayyorlash, mashinasozlik, energetika, transport va boshqa sohalarda o‘lchamlarni to‘g‘ri aniqlash juda muhim hisoblanadi. o‘lchashning asosiy vazifasi – fizik kattalikning raqamli qiymatini o‘lchash birliklarida ifodalashdan iborat bo‘lib, u har qanday texnologik jarayonning bosh omillaridan biridir. uzunlikni aniqlashda dastlab odam o‘z tanasi a’zolaridan foydalanib kelgan, masalan: quloch, …

2 / 13

imkonini ta’minlaydi. uzunlik o‘lchovlari tizimiga quyidagi birliklar kiradi: kattalik birlik belgilanishi nisbati kilometr km 1 km = 1000 m metr m 1 m – asosiy birlik santimetr cm 1 cm = 0,01 m millimetr mm 1 mm = 0,001 m mikrometr µm 1 µm = 0,000001 m mashinasozlik va texnik tizimlarda ko‘pincha millimetr va mikrometr birligida ishlanadi, chunki detallar o‘lchamlari juda nozik va kichik diapazonda aniqlik talab qiladi. masalan, podshipnik o‘qi, val diametri, shesternya tish balandligi yoki rezba chuqurligi mikrometrgacha aniqlik bilan nazorat qilinishi talab etiladi. uzunlikni o‘lchash uchun quyidagi o‘lchov asboblari keng qo‘llanadi: 1. shtangensirkul — metall buyumlarning tashqi, ichki va chuqurlik o‘lchamlarini ±0,1 mm aniqlik bilan o‘lchashga mo‘ljallangan. u sanoat korxonalarida eng ko‘p qo‘llaniladigan ko‘p funksiyali o‘lchov asbobidir. 2. mikrometr — ±0,01 mm yoki undan ham yuqori aniqlikda o‘lchash imkonini beruvchi asbob. bu asbob vintli mexanizm asosida ishlaydi va o‘lchash aniqligi shtangensirkulga qaraganda yuqori. 3. ruletka — qurilish, …

3 / 13

lan solishtirish va uning aniqlik kelasini tasdiqlash jarayonidir. kalibrlangan asboblar o‘lchashda ishonchli natija beradi va sifat nazoratining to‘g‘ri olib borilishini kafolatlaydi. kalibrlanmagan asbob esa xatolikni oshirib, detallar o‘lchamlarining dopuskdan chiqishiga sabab bo‘lishi mumkin. uzunlik o‘lchovlari tizimi mashinasozlikda, qurilishda, ilmiy izlanishlarda va texnik nazoratda muhim o‘rin tutadi. o‘lchov birliklarining standartlashtirilgan bo‘lishi global texnologik integratsiyani ta’minlaydi. o‘lchov asboblarining to‘g‘ri tanlanishi, ulardan to‘g‘ri foydalanish va kalibrlash esa o‘lchash natijalari ishonchliligini oshiradi. bu esa o‘z navbatida, ishlab chiqarilayotgan buyumlarning sifatini ta’minlaydi va mexanizmlarning ishonchli ishlashi uchun zamin yaratadi. 2. burchak o‘lchovlari, gradus, radian va gon tizimlari hamda aniqlash usullari burchak – bu ikki to‘g‘ri chiziqning yoki tekislikdagi ikki yo‘nalishning umumiy boshlanish nuqtasidan ajralib chiqish holati bilan aniqlanadigan geometrik kattalikdir. burchak o‘lchash insoniyat tarixida qadimdan muhim ahamiyatga ega bo‘lgan, chunki yer o‘lchash, qurilish, astronomiya, optika, navigatsiya, mexanika va mashinasozlik sohalarida burchaklarni to‘g‘ri o‘lchash orqali aniq natijalarga erishish mumkin. zamonaviy muhandislikda burchak o‘lchovlari nafaqat geometrik shakllarni …

4 / 13

itasi bo‘ylab quyoshning yil davomida taxminan 360 bosqichda yuz beradigan ko‘chishiga asoslanadi. bir gradus esa 60 daqiqaga (′) va bir daqiqa yana 60 soniyaga (″) bo‘linadi. bu tizim kundalik muhandislik va ta’lim jarayonlarida eng ko‘p ishlatiladigan burchak o‘lchovidir, masalan mashina detalini sozlashda 0°45′30″ kabi ifodalanishi mumkin. radian tizimi esa matematik tahlil, trigonometriya, mexanika, avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari va fizika fanlarida keng qo‘llaniladi. radian — bu aylana yoyining uzunligining shu aylananing radiusiga nisbatiga asoslangan burchak o‘lchovidir. bir to‘liq aylanish 2π rad ga teng. agar aylananing radiusi r bo‘lsa va yoy uzunligi ham aynan r bo‘lsa, hosil bo‘ladigan burchak bir radianni tashkil qiladi. radian tizimi hisoblashlarni osonlashtiradi, chunki trigonometriya funksiyalari radian bo‘yicha differensial va integrallarda qulay ishlaydi. shu bois, mexanik tizimlarda, ayniqsa, robotlarda, servo dvigatellarda, aylanma harakatlarni aniqlashda radian o‘lchovi juda muhim. gon tizimi (yoki grads, gons) esa fransiyada xviii–xix asrlarda yer o‘lchash va geodeziya ishlarida qulaylik yaratish uchun joriy etilgan. unda bir …

5 / 13

oyektorlar ham keng qo‘llaniladi. burchaklarni o‘lchashda asosiy muammo — bu o‘lchash xatoliklaridir. xatoliklar uch asosiy manbadan kelib chiqadi: 1. instrumental xatoliklar — bu asbobning o‘zi ishlab chiqarilganda yuzaga kelgan geometrik aniqlik cheklanishlari, o‘lchash shkalasidagi nomutanosibliklar yoki mexanik bo‘shliqlar tufayli kelib chiqadi. masalan, arzon transportirning markaziy kesish nuqtasi aniq bo‘lmasa, o‘nlab millimetr xato natija paydo bo‘ladi. 2. operator xatoliklari — o‘lchash vaqtida inson omili bilan bog‘liq holda yuzaga keladi. burchakni ko‘z bilan noto‘g‘ri joylashtirish, belgining noto‘g‘ri o‘qilishi yoki qurilmani yetarlicha mahkam o‘rnatmaslik bunga kiradi. 3. harorat va fizik ta’sirlar xatoliklari — metall asboblar va detallar issiqlik kengayishi tufayli o‘lcham o‘zgarishiga olib kelishi mumkin. shu sababli burchak o‘lchash jarayonida standart harorat 20°c bo‘lishi tavsiya etiladi. bunday xatoliklarni kamaytirish uchun kalibrlash jarayoni amalga oshiriladi. kalibrlash – bu o‘lchash asbobining ko‘rsatkichlarini etalon bilan solishtirish va uning aniqlik darajasini tekshirishdir. kalibrlangan asboblar bilan ishlash o‘lchash ishonchliligini oshiradi. mashinasozlikda burchak aniqligi ko‘pincha 1′ (1 daqiqa) aniqlikka …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uzunlik va burchak o‘lchovlari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/03 – mts” guruh talabasi shokirov begzodbekning “metrologiya, standartlashtirish va o‘zaro almashinuvchanlik” fanidan mustaqil ishi mavzu: uzunlik va burchak o‘lchovlari bajardi: shokirov b qabul qildi: _____________ urganch – 2025 mavzu: uzunlik va burchak o‘lchovlari reja: 1. uzunlik o‘lchovlari tizimi, birliklari va ularni o‘lchash asboblari 2. burchak o‘lchovlari, gradus, radian va gon tizimlari hamda aniqlash usullari 3. uzunlik va burchak o‘lchovlarida xatoliklar, kalibrlash va o‘lchash aniqligini ta’minlash 1. uzunlik o‘lchovlari tizimi, birliklari va ularni o‘lchash asboblari uzunlik odam tomonidan eng qadimdan o‘lchanib kelingan fizik kattalıklardan biridir. insonning m...

This file contains 13 pages in DOC format (90.5 KB). To download "uzunlik va burchak o‘lchovlari", click the Telegram button on the left.

Tags: uzunlik va burchak o‘lchovlari DOC 13 pages Free download Telegram