xvi-xix asrlar madaniyati

DOC 73.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1708066537.doc xvi-xix asrlar madaniyati reja: 1. ijtimoiy-madaniy hayot va uning asosiy xususiyatlari. 2. falsafy tafakkur va tarix fanlari rivoji. 3. adabiy-badiiy jarayon. 4. me’morlik va musiqa madaniyati. 5. markaziy osiyo hududidagi uch xonlik va madaniy hayot. xv asr oxirlariga kelib temuriyzodalarning o`zaro taxt talashishlari xuroson va movarounnahr ijtimoiy-iqtisodiy hayotiga salbiy ta’sir ko`rsatdi. siyosiy tanglik avj olib, madaniy hayot izdan chiqdi. dehqonchilik, savdo-sotiq va boshqa hududlar bilan bo`ladigan madaniy aloqalarga putur yetdi. movarounnahr mayda hokimliklarga bo`linib ketdi. temuriyzodalar hokimiyatni qo`lga kiritish uchun dashti qipchoqda hukmronlik qilayotgan ko`chmanchi o`zbek va mo`g`ul xonlariga murojaat qila boshiadilar. iqtisodiy va siyosiy tanglik ko`pdan beri movarounnahrga ko`z olaytirib turgan ko`chmanchi o`zbek xonlari, dastlab abulxayrxonga, so`ngra uning nabirasi muhammad shayboniyxonga qo`l keldi. abulxayrxon temuriyzoda abusaidga samarqand tojini qo`lga kiritishga yordam bergan bo`lsa, muhammad shayboniyxon sulton ali mirzoga yordam berish bahonasida uni qatl ettirib, samarqand taxtini egalladi va bobur mirzo kuchlarini mag`lub etib, movarounnahrning yagona hukmdori bo`lib oldi. …

ustahkamlash uchun 1507-yilda barcha hududiy hukmdorlar zarb qildirayotgan pullarni bekor qilib, pul islohotini amalga oshiradi. bu esa savdo-sotiqning rivojlanishiga, mamlakat siyosiy-iqtisodiy mavqeyining oshuviga yordam beradi. bu davrda to`qimachilik, kulolchilik, duradgorlik, metallga ishlov berish, qog`oz va mato ishlab chiqarish taraqqiy etdi. shuningdek, xalq amaliy san’atining yog`och, tosh, metall o`ymakorligi, kandakorlik, naqqoshlik, xattotlik rivoj topdi. samarqandda yuqori sifatli qog`oz ishlab chiqarish yanada yuksaldi. ipak qog`ozi deb ataluvchi oliy nav qog`ozlar asosan ipak paxtadan aralashtirib tayyorlangan. samarqandlik usta miribrohim “sultoniy” va “miribrohimiy” nomli qog`ozlarni ishlab chiqarish bilan mashhur bo`lgan. samarqand qog`ozlarining keng ko`lamda ishlab chiqarilishi kitobat san’atining taraqqiy etishiga, o`z navbatida, movarounnahrning ko`p gina madaniy jihatdan yuksalgan shaharlaridagi madrasalar qo shida hamda boy-badavlat kishilar tomonidan tashkil etilgan kutub xonalarning ko`payishiga olib keldi. bu kutubxonalarda nodir qo`lyoz malar bilan birga tarix, tilshunoslik, adabiyot, geografya, falsafa, mantiq, fqhshunoslik, notiqlik, tibbiyot, matematika, astro-nomiya kabi ko`plab fan sohalariga oid kitoblar to`plangan. xvi asrdan boshlab shayboniy hukmdorlar, ayniqsa, …

achilar, rassomlar, arxitektorlar, artistlar kela boshladi. ular o`lkada yevropa madaniyati va san’ati ko`rinishlarini yoya boshladilar. mahalliy aholi ularning ijodi bilan tanisha boshladilar. bu davrda o`zbek san’ati hamma sohada yanada rivojlandi, yangi g`oyalar, yangi texnika imkoniyatlari bilan boyidi. ijtimoiy fkr sohasida yangi oqimlarning rivojlanishi va ilgarigi madaniy cheklanishning yo`qolib borishi o`zbek san’atiga samarali ta’sir ko`rsatdi. turkiston o`lkasida qadimdanoq yuksak taraqqiy etgan xalq professional teatri xix asrda asosan ikki xil: qiziqchilar teatri va qo`g`irchoq teatridan iborat edi. qiziqchilar ham, qo`g`irchoq o`ynatuvchilar ham hunarmandlar kabi rayonlar bo`yicha ayrim sexlarga birlashgan. xalq artistlari sexi yaxshi uyushtirilgan tashkilot bo`lgan. ular turli bayramlarda va tadbirlarda xalq o`rtasida o`z san’atlarini namoyish qilganlar. turkiston rossiya tomonidan bosib olinganidan keyin bu yerga rus teatri ham kirib kela boshladi. dastlabki rus spektakllarini xavaskor mahalliy ziyolilar qo`ygan. xullas, yuqoridagi fkr-mulohazalar shundan dalolat beradiki, chor rossiyasining og`ir mustamlakachilik zulmi siyosati davrida ham turkistonda siyosiy-ijtimoiy va madaniy hayot to`xtab qolmadi, xalqimiz o`zining an’anaviy …

o`qish usuliga nisbatan yengil qiroat usu liga asoslangan yangi maktab ochib. unda o`zi dars bergan, ubaydullaxon masjidlari, subhonqulixon qurdirgan kasalxona, madrasa, balx shahrida nazar muhammad va subhonqulixon madrasalari, qator chorbog`lar, mozori sharifda hazrat ali qabridagi gumbaz va boshqa binolar barpo etiladi. albatta, ashtarxoniylar davrida ham o`ziga to`q kishilar, amirlar, amaldorlar ham o`zlarining mablag`lariga ko`plab me’moriy yodgorliklar qurdirganlar. masalan, xvii asrda xivada arab muhammadxon, xojamberdi, sherg`ozixon madrasalari qurilgan bo`lsa, buxoroda poyandibiy otaliq masjidi, shodimbek, nazrdevonbegi madrasalari, bozori gusfand madrasasi, samarqandda amir yalangto`shbiy tomonidan registon maydonida sherdor va tillakori madrasalari bunyod etilgan. bunday ulug`vor va hashamatli binolar hukmdorning qudratidan dalolat berishini, ularning nomlarini abadiylashtirishning eng maqbul yo`li ekanligini anglab yetganlar. shuning uchun ham shayboniy hukmdorlar bir tomondan nafaqat buxoro, balki o`zlari bosib olgan boshqa shaharlarda ham ko`plab madrasalar, masjidlar va xonaqohlar qurdirgan bo`lsalar, ikkinchi tomondan, o`zidan oldin yetti iqlimni bo`ysundirib o`zining qudratini namoyish qilgan amir temurga g`ayrlik bilan qaraganlar va temur tomonidan …

ta’sir ko`rsatgan. natijada moddiy va ma’naviy boyliklar ishlab chiqarish oldingi davrlar – ilk uyg`onish va temuriyiar davriga nisbatan birmuncha sust rivojlangan. aholining ilm-fanga bo`lgan qiziqishi ham, ilmiy tafakkur taraqqiyoti ham bir qadar susaya borgan. bu davr madaniyatining xarakterli xususiyati o`zligini anglashga bo`lgan intilishning kuchaya borganligi bilan xarakterlanadi. natijada tarix fani taraqqiy etdi, hukmdorlarning nomlarini abadiylashtirishga bo`lgan intilishlari esa me’morchilikning rivojiga olib keldi. markaziy osiyo hududidagi uch xonlik va madaniy hayot. xviiasrning birinchi yarmiga kelib markaziy osiyo hududida uchta yangi davlat: buxoro amirligi, qo`qon va xiva xonliklari vujudga keldi. o`rta asrlarda butun dunyo madaniyati va ma’naviy hayotiga o`zining muhrini bosa olgan hududlarda iqtisodiy, siyosiy va madaniy hayot butunlay izdan chiqa boshladi. bu uchala davlatda ham beqarorlik, o`zaro yakdillikka rahna solindi. jaholatparastlik kuchaydi. fan va madaniyatga bo`lgan e’tibor susayib, o`zaro iqtisodiy, madaniy va savdo-sotiq aloqalari izdan chiqa boshladi. xviiiasr madaniyatining asosiy xususiyati – ma’naviy hayotida o`ta tushkun kayfyatning hukmronlik qilishidir. bu davrda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "xvi-xix asrlar madaniyati"

1708066537.doc xvi-xix asrlar madaniyati reja: 1. ijtimoiy-madaniy hayot va uning asosiy xususiyatlari. 2. falsafy tafakkur va tarix fanlari rivoji. 3. adabiy-badiiy jarayon. 4. me’morlik va musiqa madaniyati. 5. markaziy osiyo hududidagi uch xonlik va madaniy hayot. xv asr oxirlariga kelib temuriyzodalarning o`zaro taxt talashishlari xuroson va movarounnahr ijtimoiy-iqtisodiy hayotiga salbiy ta’sir ko`rsatdi. siyosiy tanglik avj olib, madaniy hayot izdan chiqdi. dehqonchilik, savdo-sotiq va boshqa hududlar bilan bo`ladigan madaniy aloqalarga putur yetdi. movarounnahr mayda hokimliklarga bo`linib ketdi. temuriyzodalar hokimiyatni qo`lga kiritish uchun dashti qipchoqda hukmronlik qilayotgan ko`chmanchi o`zbek va mo`g`ul xonlariga murojaat qila boshiadilar. iqtisodiy va siyosiy tanglik ko`pd...

DOC format, 73.0 KB. To download "xvi-xix asrlar madaniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: xvi-xix asrlar madaniyati DOC Free download Telegram