kinematika

DOC 1 page 604.0 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 604.0 KB

File type DOC

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

kinematika kinematika reja: 1. asosiy tushunchalar 2. nuqtaning harakati 3. harakati tabiiy va vektor usullarda berilgan nuqtaning tezligi 4. harakati tabiiy va vektor usullarda berilgan nuqtaning tezlanishi 5. qattiq jismning ilgarilanma harakati 6. qattiq jismning qo`zg`almas o`q atrofidagi aylanma harakati 7. aylanma harakatdagi jism nuqtalarining trayektoriyasi, tezligi va tezlanishi 8. qattiq jismning tekis parallel harakati haqida qisqacha tushunchalar kinematikada nuqta va mutlàq qattiq jismning mexanik harakati faqat geometric nuqtai nazardan, ya`ni ularning massalari va ta`sir etuvchi kuchlarga og`lanmasdan tekshiriladi. kinematika yunoncha «kinema» so`zidan olingan bo`lib, harakat degan ma`noni anglatadi. bu bobda nuqta va qattiq jism (mexanik tizim)larning kinematik holatlari o`rganiladi. o`lchamlari e`tiborga olinmaydigan jism nuqta, o`zaro bog`liq bo`lgan nuqtalar majmui esa mexanik tizim deyiladi. nuqta yoki jism muayyan vaqtda fazo (makon)da ma`lum kinematik holatda (tinch yoki harakatda) bo`ladi. fazo, vaqt va harakat materiyaning o`zaro bog`liq yashash shakllari hisoblanadi: materiyasiz harakat va harakatsiz materiya bo`lmaydi. klassik mexanika italyan olimi galelio galiley …

2 / 1

m) vaziyati boshqa nuqta yoki jismga nisbatan aniqlanadi va bu nuqta (jism) harakat vaqtida ikkinchi nuqta yoki jism «tinch» holatda deb qaraladi. tinch holatdagi nuqta yoki jismning vaziyati sanoq (hisob) boshi deb qabul qilinadi. sanoq boshi bilan harakat qiladigan nuqta birgalikda sanoq (o`lchov) sistemasi deyiladi. masalan, bekatdan avtomobil uzoqlashib bormoqda. bu yerda bekat sanoq boshi, bekat va avtomobil birgalikda hisoblash sistemasidir. quyosh atrofida yer harakat qiladi; bunday holda quyosh sanoq boshi, quyosh va yer birgalikda hisoblash sistemasini tashkil etadi. nuqta (jism) harakatlangan paytda ketma-ket vaziyatlarni ifodalaydigan nuqtalarning geometrik o`rniga trayektoriya (harakat chizig`i) deb ataladi. harakatlar nuqta trayektoriyasiga qarab to`g`ri va egri chiziqli harakatlarga, nuqta harakatining jadalligiga qarab tekis va notekis harakatlarga bo`linadi. kinematikada nuqtaning harakati, asosan uch xil usulda beriladi: - vektor usuli; - koordinatalar usuli; - tabiiy usul. nuqtaning trayektoriyasi ma`lum bo`lsa, nuqta harakatini tabiiy usulda aniqlash qulaydir. ixtiyoriy a nuqta berilgan trayektoriya bo`yicha harakatlanmoqda (1.47-shakl). trayektoriyaning biror o …

3 / 1

shi lozim. a nuqta berilgan egri chiziqli traektoriya bo`ylab s = f(t) harakat tenglamasi asosida harakatlanmoqda (1.48-shakl, a). nuqta t vaqtda a holatni, t + ∆t vaqtdan so`ng a1 holatni egallaydi. orttirma ∆t vaqt juda kichik bo`lganligi sababli, aa1 yoyni aa1 vatar bilan almashtirish mumkin. bu holda ∆s yoyning uzunligi vaqt funksiyasining ∆t vaqt oralig`idagi orttirmasiga teng bo`ladi, ya`ni yoki nuqta harakatining tezligi birinchi yaqinlashuvda ko`rinishda aniqlanadi. nuqtaning tezligi vektor kattalik bo`lib, yo`nalish va modulga ega. o`rtacha tezlik vektori a nuqtadan a1 nuqtaga vektor bo`ylab yo`naladi. nuqtaning haqiqiy tezligi υ ni topish uchun limitga o`tamiz: (a) ni e`tiborga olsak quyidagi hosil bo`ladi: matematikadan ma`lumki, funksiya orttirmasining argument mos orttirmasiga nisbatining argument orttirmasi nolga intilgandagi limiti shu funksiyaning hosilasi deyiladi. qabul qilingan belgilashlarga asosan hosilani ko`rinishda yozamiz. demak, nuqtaning tezligi harakat tenglamasidan vaqt bo`yicha olingan birinchi tartibli hosilasiga teng ekan. nuqtaning tezlik vektorini koordinata o`qlariga proyeksiyalab (1.48-shakl, b), vx=vcosα va vy …

4 / 1

aqt mobaynida tezlikning o`zgarishi tezlanish deb yuritiladi. egri chiziqli trayektoriya bo`ylab harakatlanayotgan ixtiyoriy a nuqta ∆t vaqt davomida a holatdan a1 holatga o`tsin (1.49-shakl, a). harakat natijasida a nuqta aa1 = ∆s yoyni bosib o`tdi. nuqtaning tezligi a holatda υ ga, a1 holatda esa υ1 ga teng. chizmadan ko`rinib turganidek, a nuqtaning tezligi yo`nalishini ham, qiymatini ham o`zgartiradi. nuqtaning o`rtacha tezlanishini topamiz: limitga o`tib, haqiqiy tezlanishni topamiz: (1.53) ifodani e`tiborga olib, tezlanishni quyidagicha yozamiz: yoki demak, nuqtaning tezlanishi tezlik funksiyasidan vaqt bo`yicha olingan birinchi tartibli yoki harakat tenglamasidan vaqt bo`yicha olingan ikkinchi tartibli hosilasiga teng ekan. endi tezlanish vektorini harakat trayektoriyasiga urinma va normal bo`lgan o`zaro perpendikular tashkil etuvchilarga ajratamiz (1.49-shakl, b): bu yerda w — urinma tezlanish bo`lib, trayektoriyaga a nuqtadan o`tkazilgan urinma bo`ylab yo`naladi; wn— normal tezlanish bo`lib, trayektoriyaga a nuqtadan o`tkazilgan bosh normal bo`ylab yo`naladi. urinma va normal tezlanishlarning miqdorlari quyidagicha aniqlanadi: bu yerda r — egrilik …

5 / 1

trayektoriyasi to`g`ri chiziqdan (r = ∞) iborat, tezligi esa o`zgarmas (υ = const) bo`ladi. shuning uchun, nuqtaning normal tezlanishi urinma tezlanishi va to`la tezlanishi w = 0 bo`ladi. b) egri chiziqli tekis harakat (1.50-shakl, b). bunday holatda nuqtaning tezligi miqdor jihatidan o`zgarmas (υ = const) bo`lsada, yo`nalishi o`zgarishi mumkin. nuqtaning urinma tezlanishi wt=0 normal tezlanishi wn ≠0 bo`ladi. egri chiziqli tekis harakatda to`la tezlanish normal tezlanishga tengdir: d) to`g`ri chiziqli notekis harakat (1.51-shakl, a). bu holatda nuqtaning trayektoriyasi to`g`ri chiziqli (r = ∞), tezlikning miqdori esa o`zgaruvchan bo`ladi. normal tezlanish wn ≠ 0, to`la tezlanish esa urinma tezlanishdan iborat bo`ladi: g) egri chiziqli notekis harakat (1.51-shakl, b). bunday holda nuqta o`zgaruvchan tezlik bilan harakatlanib, ∆υ≠0 bo`ladi. shu bois, normal va urinma tezlanishlar noldan farqli bo`ladi: to`la tezlanish vektori esa normal va urinma tezlanishlarning geometric yig`indisiga teng: jismdan olingan har qanday kesma jism harakati davomida har doim o`z-o`ziga parallel qolsa, jismning …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kinematika"

kinematika kinematika reja: 1. asosiy tushunchalar 2. nuqtaning harakati 3. harakati tabiiy va vektor usullarda berilgan nuqtaning tezligi 4. harakati tabiiy va vektor usullarda berilgan nuqtaning tezlanishi 5. qattiq jismning ilgarilanma harakati 6. qattiq jismning qo`zg`almas o`q atrofidagi aylanma harakati 7. aylanma harakatdagi jism nuqtalarining trayektoriyasi, tezligi va tezlanishi 8. qattiq jismning tekis parallel harakati haqida qisqacha tushunchalar kinematikada nuqta va mutlàq qattiq jismning mexanik harakati faqat geometric nuqtai nazardan, ya`ni ularning massalari va ta`sir etuvchi kuchlarga og`lanmasdan tekshiriladi. kinematika yunoncha «kinema» so`zidan olingan bo`lib, harakat degan ma`noni anglatadi. bu bobda nuqta va qattiq jism (mexanik tizim)larning kinematik holatlari o`...

This file contains 1 page in DOC format (604.0 KB). To download "kinematika", click the Telegram button on the left.

Tags: kinematika DOC 1 page Free download Telegram