tortishishning markaziy maydonida jismning harakati

PPT 20 pages 693.5 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 693.5 KB

File type PPT

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

3- §. vaznsizlik 2 - §. vaznsizlik. tortishishning markaziy maydoni. tortishishning markaziy maydonida jismning harakati. ta'sir sferasi va ka trayektoriyalarini taxminiy hisoblash faraz qilaylik, kosmik fazoda uchayotgan ka ma'lum paytdan boshlab (u zaruriy tezlikka erishgach) erkin ilgarilanma harakati ta'minlansin. bunday harakatda jismning barcha nuqtalari bir xil tezlik bilan harakatlanishini tushunish qiyin emas. bunda, kosmik kema turli — alohida qismlardan tashkil topgan va unga faqat osmon jismlarining tortishish kuchi ta'sir etadi deb qaralsa, uning barcha qismlari (detallari)ning tezligi bir xilligicha qoladi, bordi-yu o'zgarganda ham hammasiniki bir xilda o'zgaradi. chunki gravi-tatsion tezlanish harakatlanayotgan jismning o'zining massasiga bog'liq bo'lmaydi: bu yerda m — ka detallarini tortayotgan jismning massasi (detallarniki emas!), r — ka detallarining tortayotgan (m) jismdan uzoqligi bo'lib, ularning barchasi uchun bir xil deb qarash mumkin. bu hoi, ka detallarining trayektoriyasi bir xil bo'lib, fazoda ular tarqab ketmasligini ko'rsatadi. binobarin, kaning alohida detallari orasida o'zaro bosim vujudga kelmaydi, ya'ni bir-biriga nisbatan vazni …

2 / 20

olish yetarli. chunki planetalarning ka ga bergan tezlanishlari quyosh bergan tezlanish oldida arzimas miqdorni tashkil etadi. bordi-yu, biz yer yaqinida harakatlanayotgan ka ning trayektoriyasini o'rganayotgan bo'lsak, quyoshning unga berayotgan tezlanishi quyoshning yerga berayotgan tezlanishiga deyarli teng bo'lganidan, ka faqat yer ta'sirida harakatlanayapti, deb qarash mumkin bo'ladi. chunki bunda quyosh beradigan chetlantiruvchi tezlanish uning ka ga va yerga beradigan hamda o'zaro deyarli bir xil bo'lgan tezlanishlarining farqiga teng bo'lib, u juda kichik bo'ladi. oqibatda ka ning yerga nisbatan harakatiga sezilarli o'zgarish kirita olmaydi. biroq, aynan shu ka ning quyoshga nisbatan harakati o'rganilayotganda, unga yer beradigan tezlanishni albatta hisobga olish zarur bo'lardi. chunki bunda yer beradigan chetlantiruvchi tezlanish — yerning ka ga va quyoshga beradigan tezlanishlarning farqiga teng bo'lib, bu farq quyoshning ka ga beradigan tezlanishi bilan solishtirilganda sezilarli darajada katta miqdorni tashkil etadi. ana shuning uchun ham kosmonavtikada, taxminiy hisob-lashlarda, ka ning harakati faqat bir osmon jismi ta'sirida bo'l-yapti deb faraz …

3 / 20

a teng bo'lib, ka ning kinetik energiyasi: potensial energiyasi esa: bo'ladi, bu yerda m — tortuvchi osmon jismining massasi. nogravitatsion kuchlarni hisobga olmasak, tortish maydoni potensial maydon bo'lganidan, boshlang'ich (v0) va r masofadagi tezlik (vr) orasidagi bog'lanishni topish uchun mexanik energiya-ning saqlanish qonunidan foydalanamiz. unda: bo'ladi, bu yerda tenglikning chap tomoni ka ning boshlang'ich to'la energiyasini, o'ng tomoni esa uning r masofada vr tezlikka erishgan paytdagi to'la energiyasini ifodalaydi. tenglikning har ikkala tomonini m ga qisqartirib, ka ning markaziy jismdan ixtiyoriy r masofadagi tezligini ifodalaydigan ushbu tenglamani topamiz: yoki bu ifoda energiya integrali deyiladi, bu yerda k= gm— ma'lum osmon jismining gravitatsion maydonini xarakterlab, uning gravitatsion parametri deb ataladi. yer uchun k =3,986 . 105 km3/s2; quyosh uchun k = 1 ,327 . 1011 km3/s2, oy uchun esa k =4,9 . 103 km3/s2 ga teng bo'ladi. markaziy maydonda kuzatiladigan ka harakat trayektoriya-larini to'rt guruhga ajratish mumkin: 1. to'g'ri chiziqli harakat. …

4 / 20

smning sun'iy yo'ldoshiga, osmon jismining markazi esa ellips fokuslaridan biriga aylanadi. eslatilganidek (iii. 5- §), ellipsning fokuslari deb shunday nuqtalarga aytiladiki, bu nuqtalar bilan ellipsning ixtiyoriy nuqtasini tutashtiruvchi kesmalar yig'indisi o'zgarmas bo'ladi. ellipsning har ikki fokusi orqali o'tgan o'qi uning katta o 'qi deyiladi. katta o'qning yarmi — katta yarim o'q deyilib, yo'ldoshning osmon jismidan o'rtacha uzoqligini xarakterlaydi va a harfi bilan belgila-nadi. ixtiyoriy momentda yo'ldoshning tezligi v, uning tortish markazidan uzoqligi r va ellipsning katta yarim o'qi a bilan quyidagicha bog'lanadi: tortishishning markaziy maydonida ellips bo'ylab harakatlanayot-gan jismning davri t esa, u bilan ellipsning katta yarim o'qi a orasidagi quyidagi munosabatdan topiladi: fokuslar orasidagi masofaning katta o'q uzunligiga nisbati ellipsning ekssentrisiteti deyilib, u 40- rasmdan: yoki bu yerdan aylanish davri t: bo'ladi. 39- rasm. tortishishning markaziy maydonida jismning harakat trayektoriyalari (misol tariqasida, yer tortishish maydonida ka ning harakati keltirilgan). 40-rasm. ortishishning markaziy maydonida jismning elliptik trayektoriya bo'ylab harakati. ifodalardan …

5 / 20

ra — perigey va apogey nuqtalarining yer markazidan uzoqliklari. agar markaziy jism (misol uchun yer) sirtidan ma'lum h ba-landlikda a nuqtadan (39- rasmga qarang) boshlang'ich gorizontal tezlik bilan kosmik apparat uchirilsa, a nuqta, boshlang'ich tezlikning kattaligiga bog'liq ravishda, perigey yoki apogeyga (rasmdagi 1- va 2- orbita) aylanadi. tezlikning ma'lum qiymatlarida u aylana bo'ylab harakatlanib (rasmda 3- orbita), aylanma orbita radiusi r, katta yarim o'q a ga teng bo'ladi, u holda yoki bo'ladi, bu yerda — yerning gravitatsion parametri ekanligini bilgan holda, undan ixtiyoriy r masofadagi aylanma orbitasiga mos tezligini oson topish mumkin. bunda r= + h bo'lib, — yerning radiusini, h esa ka ning yer sirtidagi balandligini ifodalaydi. agar h nolga teng bo'lsa, ushbu ifoda yer uchun: birinchi kosmik tezlikni ifodalaydi, uning qiymati 7,91 km/s ga teng. 3. parabolik trayektoriya bo'ylab harakat. apogeyi cheksiz-likda «yotgan» elliptik orbita, shubhasiz ellips bo'la olmaydi (39- rasmda, 4- orbita). bunda apparat tortish markazidan cheksiz …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tortishishning markaziy maydonida jismning harakati"

3- §. vaznsizlik 2 - §. vaznsizlik. tortishishning markaziy maydoni. tortishishning markaziy maydonida jismning harakati. ta'sir sferasi va ka trayektoriyalarini taxminiy hisoblash faraz qilaylik, kosmik fazoda uchayotgan ka ma'lum paytdan boshlab (u zaruriy tezlikka erishgach) erkin ilgarilanma harakati ta'minlansin. bunday harakatda jismning barcha nuqtalari bir xil tezlik bilan harakatlanishini tushunish qiyin emas. bunda, kosmik kema turli — alohida qismlardan tashkil topgan va unga faqat osmon jismlarining tortishish kuchi ta'sir etadi deb qaralsa, uning barcha qismlari (detallari)ning tezligi bir xilligicha qoladi, bordi-yu o'zgarganda ham hammasiniki bir xilda o'zgaradi. chunki gravi-tatsion tezlanish harakatlanayotgan jismning o'zining massasiga bog'liq bo'lmaydi: bu yerda m — ka d...

This file contains 20 pages in PPT format (693.5 KB). To download "tortishishning markaziy maydonida jismning harakati", click the Telegram button on the left.

Tags: tortishishning markaziy maydoni… PPT 20 pages Free download Telegram