odamlar anatomiyasi

DOC 10 pages 52.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 52.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

anatomiyani o’rganish usullari. tana o’qi va sathlari reja: 1. odam anatomiyasini o’rganish usullari 2. anatomiya fanining qisqacha tarixi 3. a’zo va a’zolar sistemasi odam anatomiyasini o’rganish usullari odam anatomiyasining o’rganish usullarini bilmay turib anatomiyani bilish va u haqda yetarli ma'lumot olish mumkin emas. odam anatomiyasini asosan murda ustida o’rganiladi. lekin ayni vaqtda tibbiyot xodimlarining tirik odam bilan munosabatda bulishini ham e'tiborga olmoqlik darkor. odam organizmi va a'zolarining tuzilishi, topografiyasi murda ustida o’rganilganda turli usullardan foydalaniladi. tirik odamlarda esa mavjud bo’lgan texnika vositalaridan foydalangan holda fiziologik usullar qo’llanib o’rganiladi. bular quyidagilar: 1. antropometrik usulda gavdaning uzunligi, kengligi va og’irligi o’lchanadi, olingan ma'lumotlar organizmning ayrim bo’laklariga taqqoslanib, o’sishi yoki o‘zgarishi kuzatib boriladi. 2. kesib ochish yo’li bilan preparatlar (preparate) yasash usuli. 3. arralash usulini birinchi marta n.i. pirogov qo’llagan. u dastlab murdani qattiq, muzlatib, so’ngra o’rganish kerak bo’lgan organizm bo’lagini qavatma-qavat qilib arralagan. bu usulda a'zolar topografiyasini aniqroq o’rganish mumkin. 4. in'eksiya …

2 / 10

eradi. rentgen nurlari yordamida suyaklar tuzilishini, ayniqsa uning taraqiy etishini kuzatish mumkin. ichi kavak a'zolar rentgen nurlarini ushlab qololmaydi. shuning uchun ularga rentgen nurini tutib qoluvchi kimyoviy moddalar yuborib, ekranda ko’rish (rentgenoskopiya) yoki rasmini olish (rentgenografiya) yo’li bilan o’rganiladi. 8. paypaslab (palpatio) o’ganish usulu . 9. perkussiya (percussio - barmoq yoki bolg’acha bilan urib aniqlash usuli . bu ikki usul kasalni ko’rish paytida qo’llanilib, a'zo chegaralarini o’rganishda keng foydalaniladi. 10. auskul'tasiya (auscultatio - eshitib ko’rish) usuli - maxsus eshituv asboblari yordamida a'zolar (yurak va o’pka)ning ishlab turgan paytidagi tovushi eshitiladi. bu usul a'zolarning normal yoki kasallik holatini aniqlashda katta yordam beradi. 11. mikroskopda ko’rib urganish usuli. bu usulda a'zolarning nozik tuzilishlari maxsus bo’yoqlar bilan bo’yalib, mikroskoplar yordamida o’rganiladi. 12. tirik odamlarda turli fizikaviy,kimyoviy va texnik usullar keng qo`llaniladi. bulardan tashqari eksperement-tajribalar ham keng qo`llaniladi, bunda a`zolarni ko`chrib o`tkazish va xokazo anatomiya fanining qisqacha tarixi anatomiya fani boshqa fanlar qatori juda …

3 / 10

ktablari tashkil etilgan. bu maktablarda boshqa olimlar bilan bir qatorda gippokrat, pifagor, arastu (aristotel) kabi allomalar ham talim olganlar. buqrot (gippokrat) (eramizdan oldingi 460-377 yillarda yashagan) - tibbiyot sohasida o’zigacha bo’lgan ma'lumotlarni to’plagan, kuzatish va tekshirishlari asosida 72 ta asar yozgan. tibbiyot fanida bu qo’llanmalardan 2000 yil mobaynida foydalanib kelindi. buqrot yurak va qon tomirlar tuzilishi to’g’risida ham ma'lumotlar bergan, ammo nervlarni paylardan ajrata olmagan. arastu (aristotel) (eramizdan oldingi 384-322 yillarda yashagan) yunonistonning atoqli olimi, faylasufi va anatomi. u nervlarning paylardan farqi borligini isbotlagan. qon tomirlar yurakdan boshlanishini va "aorta"ni birinchi marta aniqlagan. gerofil (taxminan eramizdan oldingi 300-yilda tug’ilgan) - aleksandriya shahrida o’qigan va saroy tabibi bo’lib ishlagan. gerofil a'zolarning ichki tuzilishiga qiziqib, ularni birinchi marta kesib o’rgangan (anatomiya - anatomio, ya'ni "kesaman", "yoraman") so’zi ham ana shundan kelib chiqqan. olim ko’proq muskullarni, yurakni, qon tomirlar va periferik nerv sistemalarini o’rganib, birinchi bo’lib xarakatchan va sezuvchan nervlarni aniqlagan. antik davrda …

4 / 10

yvonlar yuragini va qon tomirlarini o’rganib, arteriyalarda havo emas, balki qon oqishini birinchi bo’lib isbotlagan. u davrda odam anatomiyasini murdalarda o’rganish mumkin bo’lmaganligi tufayli olim odam a'zolari anatomiyasini hayvonlarda o’rganishga majbur bo’lgan. shu boisdan jolinusning odam organizmining tuzilishi haqidagi ma'lumotlari xatolardan holi emas. o’rta (v - xi) asrlarda dinning fan rivojiga to’sqinlik qilishiga qaramasdan o’rta osiyoda bir qancha mashhur olimlar yetishib chiqdi. ana shulardan biri buyuk alloma abu ali ibn sinodir (980-1037). u falsafa, adabiyot, matematika, kimyo, astronomiya, musiqashunoslik va tibbiyot bilan shug’ullangan. u buxoro shahri yaqinidagi afshona qishlog’ida tug’ilgan. dastlabki ilmni buxoroda olgan va 17 yoshlik chog’idayoq ko’pgina fanlarni mukammal egallagan. abu ali ibn sino xorazm va eronda saroy tabibi bo’lib xizmat qilgan. tibbiyotdagi misli ko’rilmagan buyuk va ajoyib xizmatlari, kashfiyotlari uni butun dunyoga mashxur etgan. ibn sino 100 dan ortiq asar yaratgan, bulardan eng kattasi - "tib qonunlari" 1000- yillarda yozilgan. kitob 5 jildli bo’lib, birinchi tomi anatomiya …

5 / 10

tajribalari asosida 1628- yilda e'lon qilingan "hayvonlarda yurak va qon harakati to’g’risida anatomik tekshirishlar" degan ilmiy asarida katta va kichik qon aylanish sistemalarini tarixda birinchi marta ilmiy ravishda isbotlab bergan. garvey qonni arteriyadan venaga ko’zga ko’rinmaydigan mayda tomirchalar orqali o’tadi, deb taxmin qilgan. leonardo da vinchi (1452-1519) uyg’onish davrining buyuk allomasi, italiyalik rassom, matematik, injener va faylasufdir. odam portretlarini to’g’ri chizish maqsadida 30 dan ortiq murdani kesib o’rgangan va a'zolar rasmini chizib chiqqan. u dunyoda birinchi bo’lib muskullarning ishlash dinamikasini o’rganib, shu bilan plastik anatomiyaga asos solgan. andrey vezaliy (1514-1564) venesiya dorilfununida anatomiya professori bo’lib ishladi. u juda ko’p murdalarni kesib o’rgandi, hayvonlarda tajriba o’tqazdi. shular asosida 1538 yili "anatomiya jadvallari" atlasini va "odam tanasining tuzilishi to’g’risidagi etti kitob" ni yozdi. vezaliyning anatomiya soxasidagi asarlariga i.p. pavlov "vezaliyning asari insoniyatning yangi tarixdagi qadimiy mualliflarni takrorlamaydigan mustaqil tadqiqotdir, bu kitob odam anatomiyasidan aql-idrokka tayanadigan birinchi asardir",- deb baxo bergan. n.i. pirogov …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "odamlar anatomiyasi"

anatomiyani o’rganish usullari. tana o’qi va sathlari reja: 1. odam anatomiyasini o’rganish usullari 2. anatomiya fanining qisqacha tarixi 3. a’zo va a’zolar sistemasi odam anatomiyasini o’rganish usullari odam anatomiyasining o’rganish usullarini bilmay turib anatomiyani bilish va u haqda yetarli ma'lumot olish mumkin emas. odam anatomiyasini asosan murda ustida o’rganiladi. lekin ayni vaqtda tibbiyot xodimlarining tirik odam bilan munosabatda bulishini ham e'tiborga olmoqlik darkor. odam organizmi va a'zolarining tuzilishi, topografiyasi murda ustida o’rganilganda turli usullardan foydalaniladi. tirik odamlarda esa mavjud bo’lgan texnika vositalaridan foydalangan holda fiziologik usullar qo’llanib o’rganiladi. bular quyidagilar: 1. antropometrik usulda gavdaning uzunligi, kengligi va og’...

This file contains 10 pages in DOC format (52.5 KB). To download "odamlar anatomiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: odamlar anatomiyasi DOC 10 pages Free download Telegram