ma'ruza: muskullar fiziologiyasi

PPT 25 pages 2.2 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type PPT

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

lektsiya 3 * 5. ma’ruza. muskullar fiziologiyasi. reja: 1. skelet muskullari. 2. muskulning qisqarish mexanizmi 3. muskul xarakatining boshqarilishi. 4. muskulning charchashi. 5. silliq muskullar. muskullar fiziologiyasi. inson tanasining fazodagi harakatini, ko’z harakatini, qon tomirlar va yurak faoliyatini hamda hazm qilish trakti faoliyatini amalga oshirishda ikki asosiy turdagi muskullarning ahamiyati kattadir. bular silliq va ko’ndalang targ’il (skelet va yurak ko’ndalang targ’il muskullari) muskullaridir. ular bir-biridan tuzilishi va fiziologik xossalari jihatidan farq kiladilar, lekin bu ikkala turdagi muskullarda, qisqarishning molekulyar mexanizmida umumiy o’xshashliklar juda ko’p. yurak muskullarining funktsiyasi «yurak va qon aylanish» bobida ko’zdan kechiriladi. bu bobda faqat skelet muskullar bilan silliq muskullarning tuzilishi, funktsiyasi va fiziologik xossalarini ko’rib chiqish bilan chegaralanamiz. * skelet muskullari. skelet muskul tolalarining sinflanishi. umurtqali hayvonlarda va jumladan insonlarda skelet muskuli, o’zining tuzilishi va funktsional jihatidan bir-biridan farq qiluvchi muskul tolalarining bir necha turlaridan tashkil topgan. hozirgi kunda 4 turdagi tolalari tafovut qilinadi: 1. sekin davriy …

2 / 25

uzoq vaqt deyarli sezilmaydi. bu holat quyidagicha izohlanadi: birinchidan, tolalarda mitoxondriyalar ko’pligi bo’lsa, ikkinchidan esa oksidlanish fosforlanish yo’li bilan ko’p miqdorda atf ning hosil bo’lishidadir. bunday tolalarning asosiy vazifasi tez va kuchli harakatlarni yuzaga chiqarishdagi ishtirokidir. 3. tez davriy glikolitik oksidlanish turidagi muskul tola. bunday tolalarning xarakterli tomoni shundaki, ulardagi atf glikoliz hisobiga hosil bo’ladi. boshqa tolalarga nisbatan kamroq mitoxondriya ushlaydi. bu turdagi tolalardan tashkil topgan mushaklar tez va kuchli qisqaradi, lekin tez charchaydi. bunday tolalarda mioglobin bo’lmaydi, shu sababdan bunday tolalar oqish rangda bo’ladi, shuning uchun bunday muskullarni oq muskullar deb ham ataydilar. 4. tonik tolalar. yuqorida ko’rsatilgan tolalardan farqi shundaki, tonik tolalarda harakatlantiruvchi akson juda ko’plab sinaptik aloqalarni hosil qiladi. tolalarning qiskarishi sekin amalga oshadi, chunki miozin * atf azasining faolligi juda past bo’ladi. tolaning bo’shashishi ham o’z navbatida sekin amalga oshadi. bu turdagi muskul tolasi izometrik tartibda juda yaxshi ishlaydi. bu mushak tolalari harakat potentsialini generatsiyalamaydi va …

3 / 25

ndan sinaps yorig’iga ajralib chiqadigan atsetilxolin mediatori ta’sirlovchi bo’lib hisoblanadi. laboratoriya sharoitida ko’pincha ta’sirlovchi sifatida elektr tokidan foydalaniladi. elektr bilan ta’sirlanganda avvaliga nerv tolalari qo’zg’aladi va nerv oxirlarida atsetilxolin mediatori ajralib chiqadi, bu holda muskulni vositali ta’sirlash kuzatiladi. bundan ko’rinib turibdiki, muskulga nisbatan nerv qo’zg’aluvchandir. 2. o’tkazuvchanlik-muskul tolasi bo’ylab harakat potentsialini o’tkazishidir. 3. qisqaruvchanlik-muskul qo’zg’alganda, uning kaltalanishi yoki taranglanishi tushuniladi. * muskulning qisqarish mexanizmi. harakatlantiruvchi motoneyrondan qo’zg’alish muskul tolasiga atsetilxolin (ax) mediatori yordamida o’tadi, ax ni xolinoretseptorlar bilan muloqoti, oxirgi plastinkada atsetilxolinni sezuvchi kanallarning faollashuvi va 60 mv kattalikdagi oxirgi plastinka potentsialini yuzaga chiqaradi. oxirgi plastinkada hosil bo’lgan potentsial, shu qismga tegib turgan muskul tolalari membranasi uchun ta’sir etuvchi elektr toki manbaiga aylanib qoladi. so’ngra bu potentsial 360 s haroratda 3-5m/s tezlikda tarqaladi. shunday qilib, muskullar qisqarishida harakat potentsialining generatsiyasi birinchi bosqichni tashkil qiladi. ikkinchi bosqichda harakat potentsiali muskul tolalarining ichi tomon tarqaladi. buning natijasida muskulni qisqartiruchi apparati bilan membrana …

4 / 25

a bo’shashish davrlari. latent davr mushak tolasi membranasining qo’zg’alishi, tola ichidagi t-tizim bo’ylab harakat potentsialining tarqalishi, inozitol uch fosfatning hosil bo’lishi, hujayra ichida kaltsiy kontsentratsiyasining oshishi, ko’ndalang ko’priklarning faollashishi uchun ketgan vaqt bilan ifodalanadi. muskul qisqarishini miografik qayd qilishining oddiy usulida latent davri 0,02 sekundni tashkil qiladi. qisqarish davri yoki taranglikning ortishi. muskul tolalarining erkin qisqarishi kuzatilasa, bu holda izotonik qisqarish kuzatiladi. bunda muskulning tarangliligi deyarli o’zgarmaydi, faqat muskul tolalarining uzunligi o’zgaradi. bunday qisqarishga izotonik qisqarish deyiladi. agar muskul tolasi ikki tomondan mahkamlanib unga ta’sirot berilsa, u holda erkin qisqara olmaydi. bunday qisqarishga izometrik qisqarish deb ataladi. * qisqarishlarning qo’shilishi (summatsiya) va tetanus. tabiiy sharoitdaorganizmda skelet muskulining yakka qisqarishi uchramaydi. nerv tizimidan odatda alohida ta’sirlar emas, balki uzluksiz tez keluvchi bir qancha nerv impulslari kelib turadi qisqarishlar summatsiyasini kuzatish uchun muskulga ikkita yakka ta’sirot beriladi. ta’sirotlar o’rtasidagi interval shunday bo’lishi kerakki, ikkinchi ta’sirot muskulning qisqarishi yoki muskul tarangligining ortishi davrida …

5 / 25

let muskulining funktsional birligi bo’la olmaydi. bu vazifani neyromotor yoki motor birligi amalga oshiradi. orqa miyaning oldingi shoxlaridagi harakatlantiruvchi har bir motor nerv tolasi muskulning bitta tolasini emas, balki muskul tolalarining butun bir guruhini innervatsiya qiladi. bu guruh harakatlantiruvchi neyron bilan birgalikda motor birligi deb ataladi. motor birligi tarkibiga kiradigan muskul tolalarining soni turlicha, bu muskulning bajaradigan vazifasidan kelib chiqadi. odamning turli muskullarida motor birlik tarkibiga kiruvchi muskul tolalarining soni 10 tadan 3000 tagacha boradi. aniq harakatlarni bajaruvchi tez muskullarning motor birligida tolalar soni ancha kam bo’ladi. masalan: ko’z va qo’l barmoqlarining muskullarida motor birliklari 10-25 ta, bunga qarama-qarshi o’laroq, gavda holatini to’g’rilashda qatnashadigan va aniq nazoratga extiyoj sezmaydigan sust muskullarning motor birligida 2000 tagacha tola bor. * skelet muskullarining tonusi. muskullar tinchlik holatida ham batamom bo’shashmaydi, bir qadar taranglikni saqlab qoladi, bunday holat tonus deyiladi. tonusning tashqi ifodasi shuki, muskullar ma’lum darajada elastik bo’ladi. elektrofiziologik tekshirishlar shuni ko’rsatadiki, skelet …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma'ruza: muskullar fiziologiyasi"

lektsiya 3 * 5. ma’ruza. muskullar fiziologiyasi. reja: 1. skelet muskullari. 2. muskulning qisqarish mexanizmi 3. muskul xarakatining boshqarilishi. 4. muskulning charchashi. 5. silliq muskullar. muskullar fiziologiyasi. inson tanasining fazodagi harakatini, ko’z harakatini, qon tomirlar va yurak faoliyatini hamda hazm qilish trakti faoliyatini amalga oshirishda ikki asosiy turdagi muskullarning ahamiyati kattadir. bular silliq va ko’ndalang targ’il (skelet va yurak ko’ndalang targ’il muskullari) muskullaridir. ular bir-biridan tuzilishi va fiziologik xossalari jihatidan farq kiladilar, lekin bu ikkala turdagi muskullarda, qisqarishning molekulyar mexanizmida umumiy o’xshashliklar juda ko’p. yurak muskullarining funktsiyasi «yurak va qon aylanish» bobida ko’zdan kechiriladi. bu bobda faqa...

This file contains 25 pages in PPT format (2.2 MB). To download "ma'ruza: muskullar fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ma'ruza: muskullar fiziologiyasi PPT 25 pages Free download Telegram