buddaviylik

PDF 21 pages 529.8 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 529.8 KB

File type PDF

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

www.ziyouz.com kutubxonasi 4–mavzu. buddaviylik reja: 1. buddaviylik (buddizm)ning kelib chiqishi. 2. muqaddas matnlari. 3. buddaviylik ta'limoti. 4. buddaning “to'rt haqiqati”. 5. diniy marosimlari va oqimlari. 6. markaziy osiyoda buddaviylik. tayanch tushunchalar: budda, to'rt oliy haqiqat, najotning oliyjanob sak- kiz yo'li, “tipitaka”, “pancha shila”, “mahayana”, “xinaya- na”, “vajrayana”, lamaizm, “botthisatva”, “sansara”, “nirvana”, axloq, donolik, mediatatsiya. mavzu o'quv maqsadi: buddaviylik dinining kelib chiqishi, asoschisi, muqaddas manbasida ilgari surilgan haqiqatlar va ular bilan bog'liq falsafiy g'oyalar, bu dinning paydo bo'lishidagi tarixiy jarayonlar haqida talabalarga atroflicha ma'lumot be- rish. diniy–falsafiy ta'li- mot sifatida vujudga kelgan buddaviylik bugungi kunda e'tiqod qiluvchilar soniga ko'ra, xristianlik, islom dinidan keyingi o'rinda turadigan jahon dinlaridan biri hisoblanadi. buddaviylik milodning i asrida xitoyga tarqalgan bo'lsa, iv asrda koreyaga, vi asrda yaponiyaga, vii asrda tibetga yoyildi. shunday bo'lsa–da, xii–xvi asrlarda mo'g'ulistonga, xvi–xvii asrlarda buryatiya va tuvaga, — 1 — buddaviylik (buddizm) ning kelib chiqishi http://www.ziyouz.com/ www.ziyouz.com kutubxonasi xix–xx asrlarda amerika va …

2 / 21

iy hayotini yorqin aks ettirar edi. buddaviylikning asoschisi siddhartha (sanskritcha “ezguliklar keltiruvchi”) gautama shak'yamuni (mil. av. 567–488 y.) real tarixiy shaxs bo'lib, hindiston va nepal chegarasidagi kapilavasta viloyatining shak'ya qabilasi hukmdori oilasida tug'ilgan. manbalarda uning ot minish, ov qilish, yugurish, kurash, she'r o'qish, husnixat va boshqa sohalarda mahoratli bo'lgani, bilimlarni oson o'zlashtirgani uchun donishmandlar unga saboq berishga ojiz qolganlari qayd etiladi. azob–uqubat, kasallik, qarilik va o'lim haqidagi haqiqatlardan ogoh bo'lgan siddhartha umrini inson boshiga tushadigan azob–uqubatlar sabablarini o'rganish va insoniyatni ulardan xalos qilish uchun bag'ishlashga qaror qilib, 29 yoshida oilasini tark etadi va sayyor darveshlarga qo'shiladi. olti yil davomida ganga daryosi qirg'oqlarida rohiblar orasida zohidona hayot kechiradi. siddhartha bu yo'l uni o'z oldiga qo'ygan maqsad, ya'ni insoniyatni azob– uqubatdan qutqarish sari olib bormasligi, tana faolligini so'ndirish haqiqat yo'li emasligiga amin bo'lgach, rohiblar jamoasidan ajraladi. rivoyat qilinishicha, siddhartha 35 yoshida mediatatsiya (lotincha – fikrlash, o'ylash, diqqatni bir joyga to'plab, — 2— …

3 / 21

hundan kelib chiqib, budda soyasida dam olgan daraxt “boddxa” (sanskritcha – nurlangan daraxt) deb ataladi. budda umrining so'nggi kunlarigacha hindistonning turli joylarida bo'lib, o'z ta'limotini kishilarga etkazishga harakat qildi va 80 yoshida dunyodan o'tadi. buddaning jasadi kuydirilib, xoki sakkiz buddaviy jamoaga yuborildi. uning hoki dafn etilgan joylarda ibodatxona (“stupa” – sanskritcha qabrlar qo'rg'oniga ko'tarilishdagi inshoot turi, murda saqlanadigan joy)lar barpo etildi. buddaning hayoti bilan bog'liq ko'plab voqealarga afsonaviy tus berilgan. xususan, rivoyatlardan birida keltirilishicha, budda 84 marta ruhoniy, 58 marta shoh, 24 marta rohib, 13 marta savdogar, 18 marta maymun, 12 marta tovuq, 8 marta g'oz, 6 marta fil, shuningdek, baliq, qurbaqa, kalamush, quyon qiyofalarida 550 marta qayta tug'ilgan. so'nggi marta xudolar uni insoniyatni to'g'ri yo'lga boshlashi uchun inson qiyofasida yaratganlar. hind podsholari magadxi bimbisare va ajatashatru- ning buddaviylikni qabul qilishi, keyinchalik imperator ashoka va kanishkaning qo'llab–quvvatlashi natijasida buddaviylik davlat dini darajasiga ko'tarildi. buddaviy rohiblar jamoasi – “sangha” shakllandi. ma'lumki, …

4 / 21

a tarqa- lishiga zamin yaratgan. milodning birinchi asrlarida buddaviylik butunlay boshqacha tus oladi. budda ilohiylashtirilib, xudo darajasiga ko'tariladi va unga sig'iniladi. budda bilim orqali azob–uqubatlardan qutulish mumkinligini uqtirgan. buddaviy donishmandlar fikricha, har bir inson juda ko'p ezgu va yaxshi ishlar qilish orqali buddaga aylanishi mumkin. budda har bir hikmat va o'gitni shogirdlari qalbiga joy etish va aytgan so'zlarining ma'nosini anglashga o'rgatish maqsadida o'z pand–nasihatlarini yozib olishlariga yo'l qo'ymagan. shunga ko'ra, buddaning ta'limoti bir necha asr davomida og'izdan–og'izga o'tib, shogirdlari tilidan bayon etib kelingan. buddaviylik qoidalari va axloqiy tamoyillarini o'zida mujassam etgan va bugungi kunda din izdoshlari tomonidan muqaddas, deb e'tirof etiladigan “tipitaka” (yoki “tripitaka”, sanskritcha – “uch savat donolik”) milodning boshlarida kitob shakliga keltirilgan. hozirda “tipitaka”ning ilk qo'lyozma nusxasi shri lanka (tseylon) da saqlanadi. “tipitaka” uchta katta bo'limdan iborat. birinchi bo'lim – “vinaya–pitaka” (sanskritcha – “axloqiy me'yorlar kitobi”) buddaviylar jamoasi “sangha” — 4 — muqaddas matnlari http://www.ziyouz.com/ www.ziyouz.com kutubxonasi tarkibiga …

5 / 21

y mazmun–mohiyati ochib berilgan. matn yozilish uslubi va tili murakkabligi uchun buddaviy rohiblar ularni faqat ustozlaridan ta'lim olish yo'li bilan o'zlashtirganlar. “tipitaka” matnlariga vaqt o'tishi bilan o'zgartish, tuzatish va qo'shimchalar kiritilgan. bunday o'zgarishlar buddaviylikda o'ziga xos yo'nalishlar paydo bo'lishiga zamin yaratgan. “tipitaka”ning ilk matni sanskrit tilida yozilgan bo'lsa ham, vaqt o'tib asl matnlar yo'qolib ketgani uchun faqat tibet, xitoy va yapon tillariga tarjima qilingan namunalari saqlanib qolgan. mazmunan “veda” (sanskritcha – muqaddas bilim) va brahmanlik falsafiy qarashlaridan xoli bo'lgan buddaviylik manbalari, o'zining ommabop uslubdagi talqini bilan oddiy xalqqa tushunarli bo'lgan. masalan, “mahayana” aynan shu xususiyati tufayli buddaviylikni janubiy va janubiy sharqiy osiyoga yoyilishini ta'minlay olgan. milodning birinchi asridan boshlab buddaviylik xitoy, koreya, yaponiya shri lanka, birma, tailand, vetnam, kambodja, laos sarhadlarigacha etib borgan. — 5 — http://www.ziyouz.com/ www.ziyouz.com kutubxonasi buddaning 84 mingta nasihati 108 jilddan iborat “kangyur”da, uning talqin va tafsiri 225 jilddan iborat “tengyur”da aks etgan. shuningdek, buddaning hayotiga …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik"

www.ziyouz.com kutubxonasi 4–mavzu. buddaviylik reja: 1. buddaviylik (buddizm)ning kelib chiqishi. 2. muqaddas matnlari. 3. buddaviylik ta'limoti. 4. buddaning “to'rt haqiqati”. 5. diniy marosimlari va oqimlari. 6. markaziy osiyoda buddaviylik. tayanch tushunchalar: budda, to'rt oliy haqiqat, najotning oliyjanob sak- kiz yo'li, “tipitaka”, “pancha shila”, “mahayana”, “xinaya- na”, “vajrayana”, lamaizm, “botthisatva”, “sansara”, “nirvana”, axloq, donolik, mediatatsiya. mavzu o'quv maqsadi: buddaviylik dinining kelib chiqishi, asoschisi, muqaddas manbasida ilgari surilgan haqiqatlar va ular bilan bog'liq falsafiy g'oyalar, bu dinning paydo bo'lishidagi tarixiy jarayonlar haqida talabalarga atroflicha ma'lumot be- rish. diniy–falsafiy ta'li- mot sifatida vujudga kelgan buddaviylik bugungi kun...

This file contains 21 pages in PDF format (529.8 KB). To download "buddaviylik", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik PDF 21 pages Free download Telegram