sezgima'ruzachi:psixologiya fanlari doktori, professor – umarov b.m.

PPT 14 pages 936.0 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 936.0 KB

File type PPT

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

soznanie mavzu. sezgi ma'ruzachi: psixologiya fanlari doktori, professor – umarov b.m. reja: 1.sezgi haqida tushuncha 2. sezgilarning nerv-fiziologik asosi 3. sezgining turlari sezgi haqida tushuncha tevarak-atrofimizdagi narsa va hodisalarning turli xil belgi hamda xususiyatlari har doim ham bizning sezgi a'zolarimizga ta'sir etib turadi. natijada bizda turli sezgilar hosil bo'ladi. chunonchi, nurlarniig ko'zimizga ta'sir qilishi natijasida ko'rish sezgisi, har xil tezlik va kuchla-nishdagi havo to'lqinlarining qo'log'imizga ta'sir etishi natijasida eshitish sezgisi, nafas olish paytida havo bilan birga burun bo'shlig'iga kirgan har turli modda zarrachalarining ta'siri natijasida hid bilish sezgisi, biror narsani qo'limiz yoki badanimizga tegib ta'sir etish natijasida teri (taktil - biror narsaning terimizga tegishi) yoki bosim sezgisi va shu kabi sezgilar har doim hosil bo'ladi. demak, sezgi deb, atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a'zola-rimizga bevosita ta'sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezgi bilish jarayonlari ichida oddiy psixologik jarayon bo'lib, tashqi olamdagi narsa va hodisalarni …

2 / 14

o'lsak ko'z orqali 8000 sezgi, quloqdan undan kam emas, muskullar harakatidan undan ham ko'p sezgi yuzaga kelar ekan. odam ko'zi ranglarni taxminan 380 millimikrondan 780 millimikrongacha uzunlikdagi to'lqinlarning ta'sirida sezadi: 1) 780-610 qizil rang; 2) 610-590 zarg'aldoq; 3) 590-575 sariq; 4) 560-510 yashil; 5) 480-470 havo rang; 6) 470-450 ko'k rang; 7) 450-380 binafsha rang seziladi. sezgilarning fiziologik asosi ma'lumki, sezgilar faqatgina tashqi ta'sirlar natijasida hosil bo'lmay, balki organizmning ichki holatida ham amalga oshiriladi. sezgi nerv tiziminnng u yoki bu qo'zg'atuvchidan ta'sirlanuvchi reaktsiyalari tarzida hosil bo'ladi va har qanday psixik hodisa kabi reflektorlik xususiyatiga egadir. sezgilarning nerv - fiziologik aoosini qo'zg'atuvchining o'ziga aynan o'xshaydigan anali-zatorga ta'siri natijasida hosil bo'ladigan nerv jarayoni tashkil qiladi. shuningdek, sezgilarning nerv fiziologik asosini o'rganishda i.p.pavlov ta'biri bilan aytganda analizator apparati tashkil etadi. hid bilish sezgisi – hidni bilish bilan harakterlanadi. organi burun bo'shlig'ining yuqori qismi bo'lib, unda hid bilish kataklar mavjud. hidlar predmetlar bo'yicha klassifikatsiyalanadi …

3 / 14

etseptiv) o'z navbatida quyidagi turlarga ajratiladi: ko'rish sezgilari; eshitish sezgilari; hid bilish sezgilari; ta'm bilish sezgilari; teri sezgilari; muskul – harakat (kinestetik); statik sezgilar; organik sezgilar; sezgilar qaysi a'zolar yordamida hosil qilinishiga qarab, quyidagi turlarga, ya'ni ko'rish, eshitish, hid bilish, ta'm bilish, teri, muskul–harakat, organik sezgilarga ajratiladi. ular sezgi a'zolari qaerda joylashganligiga qarab tavsiflanadi. jahon psixologiyasi fanining so'nggi yutuqlari hamda atamalariga binoan sezgilar quyidagicha klassifikatsiya qilinadi. ushbu tasniflanishning dastlabki ko'rinishi ingliz olimi ch.sherringtonga taalluqlidir. u retseptorning qaerda joylashganligiga qarab, sezgilarni uch turga bo'ladi. tashqi muhitdagi narsa va hodisalarning xususiyatlarini aks ettirishga moslashgan hamda retseptorlari tananing sirtqi qismida joylashgan sezgilar, ya'ni ekstroretseptiv sezgilar; ichki tana a'zolari holatlarini aks ettiruvchi hamda retseptorlari ichki tana a'zolarida, to'qimalarda joylashgan sezgilar, ya'ni interoretseptiv sezgilar. interoretseptiv sezgilar organizmdagi ichki jarayonlarni o'zaro o'rin almashtirish muvozanatini ta'minlab turishning asosi hisoblanadi. tanamiz va gavdamizning holati hamda harakatlari haqida ma'lumot (axborot, xabar) beruvchi muskullarda, bog'lovchi paylarda, mushaklarda joylashgan sezgilar, ya'ni …

4 / 14

siridan sezgirlikning susayishi. masalan, qorong'u xonadan birdaniga chiqib qolsak, avvaliga hech narsa ko'rmaymiz, vaqt o'tishi bilan sezgirlik pasayib biz normal ko'ramiz. sensibilizatsiya, senisteziya sensibilizatsiya – analizatorlarning o'zaro munosabati va mashq qilishi natijasida sezgirlikning kuchayishidir. sensibilizatsiyaning adaptatsiyadan farqi: adaptatsiyada sezgirlik oshadi yoki kamayadi, sensibilizatsiyada esa faqat oshadi; adaptatsiyada sezgirlikning o'zgarishi tashqi chegaralarga bog'liq bo'lsa, sensibilizatsiyada psixologik, fiziologik holatlarga bog'liq bo'ladi. sinesteziya qo'zg'atuvchining bir analizatorga ta'siri bilan boshqa analizatorga xos sezgining paydo bo'lishidir. ko'rish, eshitish sinesteziyasi ko'proq uchraydi. sinesteziyalar har bir shaxs uchun doimiy bo'ladi. masalan, kompozitorlardan skrebin, a.f.lest, n.rimskiy korsakovlarda “rangdor eshitish” qobiliyati bo'lgan. demak, sinesteziya ikki sezgining bir sezgi bo'lib qo'shilishidir. “masalan, “shirin so'z”, “bag'ri tosh”. sezgilarning kontrasti qarama-qarshi sifatga ega bo'lgan bir vaqtdagi qo'zg'alish tufayli sezgirlikning o'zgarishidir. masalan, tinch joyda tovush kuchliroq seziladi. oqimtir fonda qora rang qoraroq, qoramtir fonda oq rang yana ham och bo'lib seziladi. odam charchaganda sezgirlik pasayadi. analizator analizator - tashqi va ichki muhitdan keladigan …

5 / 14

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgima'ruzachi:psixologiya fanlari doktori, professor – umarov b.m."

soznanie mavzu. sezgi ma'ruzachi: psixologiya fanlari doktori, professor – umarov b.m. reja: 1.sezgi haqida tushuncha 2. sezgilarning nerv-fiziologik asosi 3. sezgining turlari sezgi haqida tushuncha tevarak-atrofimizdagi narsa va hodisalarning turli xil belgi hamda xususiyatlari har doim ham bizning sezgi a'zolarimizga ta'sir etib turadi. natijada bizda turli sezgilar hosil bo'ladi. chunonchi, nurlarniig ko'zimizga ta'sir qilishi natijasida ko'rish sezgisi, har xil tezlik va kuchla-nishdagi havo to'lqinlarining qo'log'imizga ta'sir etishi natijasida eshitish sezgisi, nafas olish paytida havo bilan birga burun bo'shlig'iga kirgan har turli modda zarrachalarining ta'siri natijasida hid bilish sezgisi, biror narsani qo'limiz yoki badanimizga tegib ta'sir etish natijasida teri (taktil - biror...

This file contains 14 pages in PPT format (936.0 KB). To download "sezgima'ruzachi:psixologiya fanlari doktori, professor – umarov b.m.", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgima'ruzachi:psixologiya fan… PPT 14 pages Free download Telegram