xo’jalik yurituvchi sub’ektlar moliyaviy resurslari

DOCX 5 pages 25.3 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.3 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

13-mavzu. xo’jalik yurituvchi sub’ektlar moliyaviy resurslari 1. xo’jalik yurituvchi sub’yektlarning moliyaviy resurslari va kapitali moliyaviy resurslari ular umumiy resurslarining pul shaklida harakat qiladigan bir qismi hisoblanadi. resurslarning pul shaklida amal qilishi moliyaviy resurslar mohiyatan tavsifining ajralmas qismi hisoblanib, bu narsa ularni xyusning boshqa resurslari ko’rinishlaridan, xususan, ishlab chiqarish vositalari (dastgohlar, mashinalar, xomashyo va materiallar, ishlab chiqarishga mo’ljallangan binolar va shunga o’xshashlar)dan farq qiladi. buni inobatga olgan holda xyus vosita-larining “pul shakli” va “pul qiymati” tushunchalarini farqlamoq lozim. “xyus vositalarining pul qiymati” tushunchasi, odatda, pul mablag’larining o’zini emas, balki turli maqsadlar uchun mo’ljallangan vositalar va fondlar (masalan, asosiy fondlar)ning qiymat jihatidan baho-lanishini anglatadi. pulga sotib olinganligiga qaramasdan ishlab chiqarish vositalari (yuqorida qayd etilgan dastgohlar, mashinalar, xomashyo va materiallar, ishlab chiqarishga mo’ljallangan binolar va shunga o’xshashlar) haqiqatda pul emas va pul hisoblanmaydi. ishlab chiqarish fondlarini qaytadan pul shakliga aylantirish uchun, avvalo, ularni sotish kerak. bu holda esa, o’z navbatida, mol-mulkning balansda aks …

2 / 5

ayonini yangidan boshlash va rivoj- lantirishga mo’ljallangan xyusning moliyaviy resurslari bu pul shaklidagi uning kapitalidir. mehnat vositalari, predmetlari va natijalariga aylangan moddiy-buyumlashgan kapital, ishlab chiqarish jarayoni ishtirokchilarining jismoniy va intellektual qobiliyat-laridan iborat bo’lgan inson kapitali kapital mavjudligi va harakatining boshqa pulsiz shakllari hisoblanadi. printsip jihatidan, takror ishlab chiqarish jarayonining doiraviy aylanishiga kiritilgan va uning egasiga daromad keltiruvchi har qanday mulkiy va intellektual boylik kapital bo’lishi mumkin. tijoriy xyuslarning moliyaviy resurslari dastlab (birlamchi holda) ular ta’sis kapitalining bir qismini pul shaklida qo’yish va, shuningdek, boshqa shaxslar va tashki-lotlardan maqsadli moliyalashtirish va subsidiyalar ko’rinishida kelib tushgan pul mablag’lari qismi hisobidan shakllantiriladi. ta’sis kapitalining pul shaklida bo’lmagan qismi (sanoat va intellektual mulk ob’ektlari, ulardan foydalanish huquqlari va boshqalar) esa, xuddi maqsadli tushilmalar singari, agar ular pul ko’rinishida qo’yilmagan bo’lsa, ularni xyusning moliyaviy resurslari tarkibiga kiritish maqsadga muvofiq emas. dastlabki (birlamchi) kapitalning ishlab chiqarishga investitsiya qilinishi tovar-pul doiraviy aylanishi jarayonining kengayishini boshlab beradi. uning …

3 / 5

ondi; f f - tovarlarni sotishdan olingan foyda (soliqlar to’languncha va foydadan boshqa to’lanmalar amalga oshirilguncha). ayrim iqtisodchi olimlarning ilmiy tadqiqotlarida moddiy xarajatlar va mehnat haqini moliyalashtirish uchun mo’ljallangan pul mablag’lari xyusning moliyaviy resurslari tarkibiga kiritilmaydi. ularning ayrimlari tomonidan esa xyusning moliyaviy resurslari tarkibiga hatto pulli tushum ham kiritilmayotir. bunday yondoshuv- larning noto’g’ri ekanligi shubhasiz. xorijiy davlatlarda pul tushumi yalpi daromad tarzida talqil qilinadi. bu narsa xyus moliyaviy resurslari fondini shakllantirish va qayta yangilashda tushumning umumlashtirilgan ahamiyatini o’zida aniqroq aks ettiradi. moddiy xarajatlarni moliyalashtirish uchun mo’ljallangan pul tushumlarining bir qismi, xyusning real moliyaviy resursi mol etkazib beruvchilar va kontr-agentlarning hisobvaraqlariga o’tkazilmasdan uning aylanmasida bo’lgan paytda, unga qo’shimcha daromad kelti-radi.. o‘zbekiston respublikasida bozor iqtisodiyotiga o’tishning dastlabki yillarida xyuslarnig bir-birlariga o’zaro mol etkazib berish va xizmat ko’rsatish bo’yicha mablag’larni o’z vaqtida to’lamaslik holatlari avj olib ketdi. inflyatsiya darajasi o’ta yuqori bo’lganligi uchun o’sha davrlarda bank kreditlari stavkasining 100% dan ham baland bo’lganligi …

4 / 5

nki bunday ajratmalar pul tushumlaridan qancha ajratilganligi va ularning xyus tegishli hisobvaraqlarida joylashganligiga qarab xyuslarning real moliyaviy resurslari bo’lib hisoblanadi. ishlab chiqarishning rivojlanishi va tovar hamda moliya bozorlarida xyus faoliyatining faollashuvi natijasida uning moliyaviy resurslari tarkibiy tuzilmasida foyda hal qiluvchi o’rinni egallay boshlaydi. foyda xyus o’z mablag’larining asosiy manbai bo’lib, ishlab chiqarish apparatining yangilanishini, sifatning yaxshilanishini, chiqarilayotgan mahsulot assortimentining kengayishini va h.k.larni ta’minlaydi. foyda hisobidan xyusning rezerv fondlari, maxsus maqsadlarga mo’ljallangan fondlar tashkil etiladi. foyda massasi va normasi, uning xarajatlarga nisbati xyusning kreditga layoqatligini va uning qarz mablag’larni jalb qilish imkoniyatini, uzoq va qisqa muddatli kreditlarni olishni aniqlab beradigan muhim indikatorlardir. qarz mablag’larning xyus o’z mablag’lariga nisbati 1/3 va undan katta darajaga etib, uning to’lovga layoqatligiga kreditorilarga ham, hamkorlariga ham shubha tug’dirmasligi mumkin. tijorat xyuslarning moliyaviy resurslari quyidagi manbalardan tashkil topadi: · mahsulot sotishdan tushum hisobidan shakllanadigan moliyaviy resurslar (foyda; amortizatsiya ajratmalari fondi; ish haqi fondi; moddiy xarajatlarni tiklash fon-di); …

5 / 5

ar va maqsadli xarakterdagi tushilmalar hisobidan shakllantiriladigan moliyaviy resurslar (boshqa tashkilotlar va jismoniy shaxslardan tushilmalar, byudjet subsidiyalari va h.k.). 2. xo’jalik yurituvchi sub’yekt moliyaviy resurslaridan foydalanish samaradorligi iqtisodiy munosabatlarni takror ishlab chiqarish shakllaridan biri sifatida xyuslar moliyasining harakati minimal xarajatlarda maksimal natijalarning olinishini nazarda tutuvchi samaradorlikning umumiqtisodiy me’zo-niga bo’ysunadi. shu sababli xyus moliyaviy resurslaridan foydalanish samaradorligini quyidagi formula orqali tasavvur etish mumkin: s mr = n m f : x mr bu yerda: s mr - xyus moliyaviy resurslaridan foydalanish samaradorligi; n m f - ma’lum davr (o’tgan yoki rejali) uchun xyus faoliyatining moliyaviy natijasi; x mr - shu moliyaviy natijani qo’lga kiritish uchun xyus tomonidan sarflangan (yoki rejalashtirilgan) moliyaviy resurslar xarajatlari xyus moliyaviy resurslaridan foydalanish samaradorligini aniqlashda shu narsani inobatga olish kerakki, moliyaviy natija faqatgina moliyaviy emas, balki moddiy va mehnat resurslari xarajatlarining natijasi hamdir. shuning uchun ham, masalan, mahsulotni realizatsiya qilishdan olingan foydani taqqoslab turib, buning natijasida faqat …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xo’jalik yurituvchi sub’ektlar moliyaviy resurslari"

13-mavzu. xo’jalik yurituvchi sub’ektlar moliyaviy resurslari 1. xo’jalik yurituvchi sub’yektlarning moliyaviy resurslari va kapitali moliyaviy resurslari ular umumiy resurslarining pul shaklida harakat qiladigan bir qismi hisoblanadi. resurslarning pul shaklida amal qilishi moliyaviy resurslar mohiyatan tavsifining ajralmas qismi hisoblanib, bu narsa ularni xyusning boshqa resurslari ko’rinishlaridan, xususan, ishlab chiqarish vositalari (dastgohlar, mashinalar, xomashyo va materiallar, ishlab chiqarishga mo’ljallangan binolar va shunga o’xshashlar)dan farq qiladi. buni inobatga olgan holda xyus vosita-larining “pul shakli” va “pul qiymati” tushunchalarini farqlamoq lozim. “xyus vositalarining pul qiymati” tushunchasi, odatda, pul mablag’larining o’zini emas, balki turli maqsadlar uchun m...

This file contains 5 pages in DOCX format (25.3 KB). To download "xo’jalik yurituvchi sub’ektlar moliyaviy resurslari", click the Telegram button on the left.

Tags: xo’jalik yurituvchi sub’ektlar … DOCX 5 pages Free download Telegram