maktabgacha yoshdagi bolaning rivojlanishi va ijtimoiy muhit

DOCX 6 sahifa 51,6 KB Bepul yuklash

6 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 51,6 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 6

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 6

11-mavzu: maktabgacha yoshdagi bolaning rivojlanishida ijtimoiy muhitning ta’siri 1. maktabgacha yoshdagi bolaning rivojlanishi va ijtimoiy muhit. 2. deviant xulq-atvor tushunchasi.deviant xulq-atvor turlari. 3. deviasiya konsepsiyalari. 4. bolalarda xulq-atvor madaniyatini shakllantirish. tarbiya, irsiyat va muhit shaxs shakllanishida asosiy o‘rin tutadi. agar ana shu uchta omil bolaga ijobiy ta’sir qilsa, u kelajakda barkamol inson bo‘lishi yoki salbiy tomondan ta’sir qilsa bad axloq kimsaga aylanishi mumkin. shaxs va borliqning o‘zaro munosabatlarini beshta usul bilan aniqlash mumkin: 1) moslashuv; 2) qarshilik ko‘rsatish; 3) ro‘para bo‘lish; 4) vaziyatdan qochish; 5) mensimaslik. shaxsning voqelik (borliq) bilan o‘zaro aloqalarining tahlili deviant axloqni baholashning asosi bo‘lib xizmat qiladi, zero me’yorning hukmron tamoyili shaxsning nimagadir yoki kimgadir (ya’ni real borliqqa) moslashuvidan kelib chiqadi. yetuk intellektual salohiyatli shaxslar voqelikka moslashuvni tanlaydi. qarshilik ko‘rsatishda shaxs faol ravishda o‘ziga, dunyo-qarashiga mos kelmaydigan borliqni o‘zgartirishga, ya’ni uni o‘zining shaxsiy qarashlari va qadriyatlariga muvofiq o‘zgartirishga harakat qiladi. u o‘zi duch kelayotgan barcha muammolar borliqning …

2 / 6

n ogishida namoyon bo‘ladigan axloqqa aytiladi. deviant xulq-atvor —jamiyat tomonidan qabul qilingan me’yorlarga mos kelmaydigan xulq-atvor. jamiyatda qabul qilingan qoidalar, xulq-atvor me’yorlaridan chetga chiqqan o‘smirlarni “tarbiyasi ogir o‘smir” deyiladi. “tarbiyasi ogir” deganda qabul qilingan me’yor va qoidalarga tarbiyalanuvchi tomonidan amal qilinmasligi va pedagogik ta’sirga qarshilik ko‘rsatish fanda deviant xulq-atvor hodisasi orqali o‘rganiladi. [footnoteref:1]odatda, deviasiyalar o‘smirlik davrida yuzaga keladi. o‘smirlik davri yoshlik davrlari ichida eng murakkabidir. uni “o'tish davri” ham deb atashadi, chunki bu davr mobaynida bolalikdan yigitlikka o‘tish ro‘y beradi va bu jarayon o‘smir rivojlanishining barcha jihatlari — anotomik -fiziologik tuzilisi , aqliy, axloqiy rivojlanishida o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. o‘smirning deviant xulq-atvorini diagnostika qilish uchun psixologlar tomonidan “qarshi harakat” deb nomlanuvchi mezonlar ishlab chiqilgan. bunday holda ular, ijtimoiy, o‘quv yoki shaxslararo sohadagi buzilishlar bilan bogliq eksternal deviatsiyani (nafrat,dushmanlik, tajovuz,o‘girlik, yolgon) o‘z ichiga oladi. [1: egamberdieva n.m. ijtimoiy pedagogika. toshkent: a.navoiy nomidagi o‘zbekiston milliy kutubxonasi nashriyoti, 2009. ] o‘smirdagi deviant axloqning muomala …

3 / 6

ning rivojlanishi, ehtiyojlariga mos tushuvchi mikrososium bilan o‘zaro munosabatida aks etadi. agar atrofdagilar bolaning u yoki bu xususiyatlariga o‘z vaqtida e’tibor qaratishsa, uning xulq-atvori doimo me’yorda bo‘ladi. bunday me’yordan ogishgan xulq-atvor jamiyat tomonidan bola shaxsiyati xususiyatlarini inobatga olmaslik oqibatida kelib chiqadi, degan tushuncha paydo bo‘ladi bolalar dezataptatsiyasi haqida gapirganda, bu jarayonga giriftor bo‘lgan bolalar toifalarini aniqlab olish lozim: • maktab yoshidagi maktabga qatnamaydigan bolalar; •yetim bolalar; ijtimoiy yetimlar; •giyohvand va toksin moddalar iste’mol qiluvchi bolalar; jinsiy intizomsiz bolalar; •gayriqonuniy hatti-harakatlar sodir etgan bolalar. bolalar va o‘smirlar deviant hulq-atvori sabablari. [footnoteref:2]voyaga yetmaganlarning deviant xulq-atvorini keltirib chiqaruvchi omillar quyidagilardir: [2: egamberdieva n.m. ijtimoiy pedagogika. toshkent: a.navoiy nomidagi o‘zbekiston milliy kutubxonasi nashriyoti, 2009. ] 1.biologik omillar 2.psixologik omillar 3.ijtimoiy pedagogik omillar 4.ijtimoiy iqtisodiy omillar 5.axloqiy omillar. biologik omillar. bola organizmida uning ijtimoiy adaptatsiyasini qiyinlashtiruvchi fiziologik yoki anatomik hususiyatlarning borligida o‘z ifodasini topadi. ularga irsiy hususiyatlar, aqliy rivojlanishning buzilishi, eshitish va ko‘rishning susayishi, asab …

4 / 6

da bola ota-onasi tomonidan yetarli darajada mehr his qilmasa u holda bolaning himoya vositasi vazifasini “begonalashuv” bajaradi. bu begonalashuv asabiy reaksiyalar, atrofdagilar bilan munosabatlarning buzilishi, emosional sovuqqonlik, psixik rivojlanishning to‘xtab qolishi, turli ruhiy patalogiyalarda namoyon bo‘ladi. o‘smirlarga xos bo‘lgan rad etish, qarshi chiqish kabi xislatlar, odatda, bir-biriga emosional bogliq bo‘lgan oilaviy munosabatlarning oqibati hisoblanadi. ijtimoiy-pedagogik omillar. maktab, oila va ijtimoiy tarbiya nuqsonlarida namoyon bo‘lib, uning asosida bolaning yoshlik chogida salbiy tajriba to‘plashi bilan bogliq bo‘lgan, uning erta ijtimoiylashuvdan ogishlarga olib keluvchi yosh, jinsiy va individual xususiyatlar yotadi. bunday bolalar, avvalambor, maktabda uy vazifalariga mas'uliyatsizlik bilan qaraydilar, maktab baholariga befarqliklarini bildirishadi. ijtimoiy-iqtisodiy omillar ijtimoiy tengsizlik, jamiyatning boylar va kambagal sinflarga ajralishi, aholi ko‘p qismining kambagallashib ketishi, ishsizlik, inflyasiya, daromad olish usullarining cheklab quyilishi bilan bogliq bo‘ladi. shuningdek ekologik va ijtimoiy kataklizmalar bolalarni ota-onalaridan judo bo‘lishlariga, hayotini izdan chiqishiga sabab bo‘lishi mumkin. kataklizm- (tabiatda, ijtimoiy hayotda keskin oʻzgarish, agdar-to‘ntar, halokat). axloqiy omillar, …

5 / 6

tuzatishning pedagogik-psixologik vositalari jismoniy, kognitiv va an’anaviy shaklda qo‘llanilishi maqsadga muvofiqdir. jismoniy ta’lim bolalarning yosh xususiyatlariga mos bo‘lishi, kognitiv va xissiy ogishlarni tuzatish esa asosan o‘yinlar shaklida amalga oshiriladi. bolaning shaxsiyatini tuzatish jarayonidagi ta’lim: 1. tarbiyaviy-tiklanish bolaning ogish paydo bo‘lishidan oldingi yaxshi ishlari haqida hotirasiga murojaat qilish. 2. kompensatsion-tiklanish bolaning ijtimoiy kamchiligining o‘rnini muvaffaqiyatga erishish mumkin bo‘lgan sohadagi (jismoniy, kognitiv, ijodiy) faoliyatini kuchaytirish orqali qoplash istagini shakllantirish. bu bolaga o‘z imkoniyatlarini, qobiliyatini ro‘yobga chiqarish imkonini beradi. 3. ragbatlantiruvchi-tiklanish bolaning ijtimoiy foydali faoliyatini uning harakatlariga qiziqish bildirish, ijobiy munosabat va ragbatlantirish orqali amalga oshiriladi. 4. tuzatish-bolaning salbiy fazilatlarini, munosabatini va motivatsiyasini tuzatishga qaratilgan turli usullardan foydalanish. ijtimoiy faollikni rivojlantirishga qaratilgan ta’sir usullari: 1.ijtimoiy faollikni rivojlantirish, o‘ziga bo‘lgan ishonch va boshqalarga qiziqishni ragbatlantirish; 2.o‘z-o‘zini tartibga solish, faollikning yetarli darajada namoyon bo‘lishi, tashabbuskorlik va mustaqillik, xulq-arvor shakllarini to‘gri tanlashga o‘rgatish; 3.jamoaga jalb qilish, jamoa azolariga hurmatni singdirish, o‘zini namoyon qilishning rivojlanishini ragbatlantirish; 4.ijodkorlikning …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 6 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"maktabgacha yoshdagi bolaning rivojlanishi va ijtimoiy muhit" haqida

11-mavzu: maktabgacha yoshdagi bolaning rivojlanishida ijtimoiy muhitning ta’siri 1. maktabgacha yoshdagi bolaning rivojlanishi va ijtimoiy muhit. 2. deviant xulq-atvor tushunchasi.deviant xulq-atvor turlari. 3. deviasiya konsepsiyalari. 4. bolalarda xulq-atvor madaniyatini shakllantirish. tarbiya, irsiyat va muhit shaxs shakllanishida asosiy o‘rin tutadi. agar ana shu uchta omil bolaga ijobiy ta’sir qilsa, u kelajakda barkamol inson bo‘lishi yoki salbiy tomondan ta’sir qilsa bad axloq kimsaga aylanishi mumkin. shaxs va borliqning o‘zaro munosabatlarini beshta usul bilan aniqlash mumkin: 1) moslashuv; 2) qarshilik ko‘rsatish; 3) ro‘para bo‘lish; 4) vaziyatdan qochish; 5) mensimaslik. shaxsning voqelik (borliq) bilan o‘zaro aloqalarining tahlili deviant axloqni baholashning asosi bo‘lib xiz...

Bu fayl DOCX formatida 6 sahifadan iborat (51,6 KB). "maktabgacha yoshdagi bolaning rivojlanishi va ijtimoiy muhit"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: maktabgacha yoshdagi bolaning r… DOCX 6 sahifa Bepul yuklash Telegram