lyuminestsentsiya va uning turlari

PPT 17 pages 905.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 905.0 KB

File type PPT

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

mavzu: nurlanish va uning turlari mavzu: nurlanish va uning turlari 1. lyuminestsentsiya, uning turlari va qo`llanilishi. 2. fotoeffekt va uning qo`llanilishi. 3. kompton effekti. 1. lyuminestsentsiya, uning turlari va qo`llanilishi. modda atom va molekulalarining yuqori energetik sathdan quyiga o`tishidan modda shu’lalanadi (ya’ni ko`rinadigan yorug`lik chiqaradi). buni lyuminestsentsiya, ya’ni sovuq shu’lalanish deb ataladi. modda atom va molekulalarining avvaldan uyg`otilishi lyuminestsentsiyalarga olib keladi. uyg`otuvchini olingandan keyin lyuminestsentsiya lyuminestsentsiyalovchi moddaning tabiatiga bog`lik ravishda bir muncha vaqt davomida: sekundning milliarddan bir ulushidan to bir necha soatgacha va hattoki sutkalargacha davom etadi. “keyin shu’lalanish” ning davom etish muddatiga qarab lyuminestsentsiya ikki turga ajratiladi: fluorestsentsiya (“keyin shu’lalanish” qisqa vaqt) va fosforestsentsiya (“keyin shu’lalanish” uzoq vaqt davom etadi). bunday ajratish shartlidir. atom va molekulalarning issiqli harakati tufayli shu’lalanishi (ya’ni issiqli nurlanishi) lyuminestsentsiyaga tegishli emas. shuningdek, shu’lalanishni vujudga keltirgan sababni yo`qotish bilan bir vaqtda to`xtaydigan: yorug`likning qaytishi va sochilishi hamda jismning boshqa xil ba’zi nurlanishlari ham taaluqli emas. …

2 / 17

ishlariidan paydo bo`ladi. bu atom, ion va molekulalar lyuminestsentsiya markazlari, yoki boshqacha aytsak, lyuminestsentsiya zarrachalari deb ataladi. lyuminestsentsiya markazlaridagi elementar jarayonlar. atrof-muhit bilan zaif o`zaro ta’sirlashadigan lyuminestsentsiya markazlarida bo`lib o`tadigan jarayonlarni qarab o`tamiz. bular gaz aralashmasidagi atomlar yoki molekulalar, suyuq eritmadagi molekulalar va qattiq jismdagi kirishma ionlari bo`lishi mumkin. 1,a-rasmda lyuminestsentsiyaning bir muncha oddiyroq fizik mexanizmiga javob beruvchi lyuminestsentsiya markazlaridagi kvant o`tishlar ko`rsatilgan. uyg`otilganda markaz 1 sathdan 2 stahga o`tadi, teskari o`tishda esa foton tug`iladi (lyuminestsent shu’lalanish paydo bo`ladi). lyuminestsentsiya nurlanishining chastotasi quyidagicha topiladi: . (1) 1-rasm. bu rezonans lyuminestsentsiya deyiladi. 1,b, d,e-rasmda ko`rsatilgan mexanizmda, uyg`otilishda lyuminestsentsiya markazi 1 – 3 o`tishni amalaga oshiradi, keyin esa nurlanmasdan 2 saihga o`tish ro`y beradi, bunda ortiqcha energiya boshqa zarrachalarga yoki fononlarning tug`ilishiga sarflanadi. yorug`likning chiqarilishi 2 – 1 o`tishda ro`y beradi – bu spontan lyuminestsentsiya. 1,d rasmda metastabil lyuminestsentsiyadagi o`tishlar tasvirlangan. bunday lyuminestsentsiyani yana stimullashgan lyuminestsentsiya deb ham ataydilar. bunda lyuminestsentsiya markazi …

3 / 17

ni atom yadrosi bo`lingan paytda paydo bo`luvchi -, - va -nurlanishlar, uyg`otadi 4. katodolyuminestsentsiyani elektronlar dastasi uyg`otadi, masalan, ostsillograf, televizor, radiolokator va boshia elektron-nurli trubkalarda kuzatiladi. 5. elektrolyuminestsentsiyani elektr maydoni yoki elektr toki uyg`otadi. bunday tur lyuminestsentsiya, asosan yarim o`tkazgichlarda kuzatiladi. yarim o`tkazgichlardagi elektrolyuminestsentsiya ikki asosiy qismga bo`linadi: injektsion (to`g`ri yo`nalishda tok qo`yilganda) va teshilishdan oldingi (predproboynaya, teskari yo`nalishda tok qo`yilganda). 6. xemilyuminestsentsiya moddadagi kimyoviy jarayonlar uyg`otadi. 7. tribolyuminestsentsiya moddaga mexanik ta’sir ko`rsatganda paydo bo`ladi, masalan, majaqlaganda. 8. ionolyuminestsentsiya moddaga ionlar dastasi bilan ta’sir ko`rsatganda kuzatiladi va hokazo. lyuminestsentsiya spektri lyuminestsentsiyalovchi moddaning tabiatiga va lyuminestsentsiya turiga bog`liq. biz ko`proq ishlatiladigan fotolyuminestsentsiyani kengroq qarab chiqamiz. fotolyuminestsentsiya spektrlarini eksperimental o`rganishlar shuni ko`rsatadiki, ularning spektri odatda uyg`otuvchi nurlanish spektridan farq qiladi (2-rasm). lyuminestsentsiya spektri va uning maksimumi uyg`otish uchun foydalanilgan spektrga nisbatan uzunroq to`lqinlar tomonga birmuncha siljigan bo`ladi. stoks qoidasi deb ataladigan bu qonuniyatni nazariy tushuntirish oson. yutilayotgan kvantning energiyasi h0 qisman energiyaning …

4 / 17

iklardagi nurlanish, 5, 6 – chuqurroq sathlardagi lyuminessentsiya. suyuq va qattiq lyuminoforlarning muhim hususiyati, ularning lyuminestsentsiya spektrning uyg`otuvchi yorug`lik to`lqinining uzunligiga bog`liq bo`lmasligidan iborat. shu tufayli fotolyuminestsentsiya spektriga qarab va qattiq lyuminoforlarning tabiati to`g`risida fikr yuritish mumkin. biz quyida ba’zi bir kritallofosforlarning lyuminestsentsiya spektrilaridan na’munalar keltiramiz (3-rasm). masalan, ko`pgina noorganik lyuminoforlar keng spektral polosalarga ega bo`lsalar, noyob er elementlari (er, tu, nd, sm, tb va shu kabilar) ning lyuminestsentsiyasida keskin tor liniyalar mavjud. 4-rasmda ittriy-aluminiy-granat kristaliga krishma sifatida kiritilgan nd3+ ionida yorug`likning yutilishi (chapdagi o`tishlar) va lyuminestsentsiyasi sxematik ravishda keltirilgan. 5-rasmda esa aluminiy-granat kristaliga krishma sifatida kiritilgan nd3+ ionida kuzatiladigan lyuminestsentsiya spektri tasvirlangan. lyuminestsentsiya spektrlari neodim ioni atom termlarining ajralishi natijasida hosil bo`ladigan energetik sathlar orasida kuzatiladi. ko`rsatilgan energetik polosalarning belgilashlari spektroskopiyada qabul qilingan. asosiy sath 4i9/2 bo`lsa, qolgan 4g7/2, 2g9/2, 4s3/2+4f7/2, 4f5/2+2h9/2, 4f3/2 sathlar esa uyg`ongan sathlar hisoblanadi. 4-rasm. 5-rasm. lyuminestsentsiyaning asosiy xarakteristikasi bo`lib – lyuminestsentsiyaning energetik chiqishi hisoblanadi …

5 / 17

ingan  ning 0 ga bog`liq bo`lishi ko`rsatilgan. stoks qoidasi kabi s.i.vavilov qonuni ham yorug`likning kvant hossalari bilan tushuntiriladi. haqiqatan ham eng qulay holni tasavvur qilaylik, unda uyg`otuvchi yorug`likning har bir h0 kvanti lyuminestsentsiya kvanti lyuminestsentsiya h ning hosil bo`lishiga olib kelsin. u vaqtda lyuminestsentsiyaning energetik, ravshanki, kvantlarning nisbatiga teng bo`ladi: ammo  esa 0 ga bog`liq emas (suyuq va qattiq lyuminoforlar shunday). binobarin, oxirgi formulada 0 o`zgarganda faqat  o`zgaradi, ya’ni energetik chiqish 0 ga proportsional bo`ladi. lyuminestsentsiyani uyg`otishga etarli bo`lmagan to`lqin 0 ga mos kelgan juda kichik kvant h0 larda energetik chiqish egri chizig`ining uzilish ro`y beradi. 6-rasm. lyuminestsentsiyaning qo`llanilishi. yoritish texnikasida lyuminestsentsiyadan lyuminestsent lampalarda ishlatiladi. lyuminestsent lampa shisha naychadan iborat bo`lib, devorining ichki sirti yupqa lyuminofor bilan qoplangan. lampa ichida vakuum 10-2 mm.sim.ust. bosimgacha so`rib olingan. argonning partsial bosimi 3 mm.sim.ust. gacha bo`ladi. katodlyuminestsentsiya hodisasi elektronlar dastasi ta’sirida uyg`otadi, masalan, ostsillograf, televizor, radiolokator va boshia elektron-nurli trubkalarda …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "lyuminestsentsiya va uning turlari"

mavzu: nurlanish va uning turlari mavzu: nurlanish va uning turlari 1. lyuminestsentsiya, uning turlari va qo`llanilishi. 2. fotoeffekt va uning qo`llanilishi. 3. kompton effekti. 1. lyuminestsentsiya, uning turlari va qo`llanilishi. modda atom va molekulalarining yuqori energetik sathdan quyiga o`tishidan modda shu’lalanadi (ya’ni ko`rinadigan yorug`lik chiqaradi). buni lyuminestsentsiya, ya’ni sovuq shu’lalanish deb ataladi. modda atom va molekulalarining avvaldan uyg`otilishi lyuminestsentsiyalarga olib keladi. uyg`otuvchini olingandan keyin lyuminestsentsiya lyuminestsentsiyalovchi moddaning tabiatiga bog`lik ravishda bir muncha vaqt davomida: sekundning milliarddan bir ulushidan to bir necha soatgacha va hattoki sutkalargacha davom etadi. “keyin shu’lalanish” ning davom etish muddatig...

This file contains 17 pages in PPT format (905.0 KB). To download "lyuminestsentsiya va uning turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: lyuminestsentsiya va uning turl… PPT 17 pages Free download Telegram