turli mikroorganizmlar morfologik turlarigatavsif

PPTX 63 pages 7.7 MB Free download

63 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.7 MB

File type PPTX

Pages 63

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 63

prezentatsiya powerpoint 2-mavzu: turli mikroorganizmlar morfologik turlariga tavsif. reja: 1. eukariotlar va prokariotlarga umumiy tavsif. 2. bakteriyalarning shakllari va o’lchamlari. 3. bakteriya hujayrasining tashqi tuzilishi. 4. bakteriya hujayrasining ichki tomondan tuzilishi. tayanch iboralar: eukariot, prokariotlar, kokkilar, monokokklar, stafilokokklar, diplokokklar, streptokokklar, tetrakokklar, sartsinalar, diplobakteriyalar, diplobatsillalar, streptobatsilla, vibrionlar, kapsula, shilliq qavat, xivchinlar, fimbriy, pililar, murein, gramm musbat, gramm manfiy. 1. eukariotlar va prokariotlarga umumiy tavsif. mikroorganizmlarning ko’pchiligi bir hujayralidir. bakteriya hujayrasi tashqi muhitdan hujayra po’sti, ba’zan esa faqat tsitoplazmatik membrana bilan ajralib turadi. hujayra ichida har xil strukturalar mavjud. hujayra tuzilishiga qarab organizmlar ikki tipga bo’linadi. ular eukariot va prokariot hujayrali organizmlardir. agar mikroorganizm haqiqiy (chin) yadroga ega bo’lsa, unday hujayralarga eukariot hujayralar deyiladi. yadrosi sodda (diffuz holda) bo’lgan mikroorganizmlar prokariotlar deyiladi. eukariotlarga zamburug’lar, suvo’tlar, sodda hayvonlar – protistlar kirsa, prokariotlarga bakteriyalar va ko’k - yashil suvo’tlari (tsianobakteriyalar) kiradi. zamburug’lar turli mikroskopik bir hujayrali va kolonial chuchuk suv o'tlari sodda hayvonlar – …

2 / 63

hun prokariotlarda mitoz va meyoz jarayonlari amalga oshmaydi. prokariotlar mitoxondriya va xloroplastlarga ega emas. 2. bakteriyalarning shakllari va o’lchamlari. bakteriyalar oddiy sodda, shar, tsilindr yoki egilgan shaklda bo’ladi. sharsimon bakteriyalar kokkilar (kokkus-lotincha don) deyiladi. ular sferasimon, elipssimon, no’xotsimon va boshqa ko’rinishga ega bo’ladi. bakteriya hujayralarining bir-biriga nisbatan joylanishiga qarab, har xil nomlanadi. sharsimon bakteriyalar hujayrasi bo’linib, ayrim joylashsa ular monokokklar, hujayra bo’linishi natijasida har xil uzum boshi kabi to’plamlar hosil qilsa stafilokokklar deyiladi. bakteriyalar bo’lingandan so’ng ikkitadan bo’lib joylashadiganlari diplokokklar, bo’linishi natijasida uzun zanjir hosil qilsa streptokokklar, to’rttadan bo’lib joylashsa tetrakokklar, kub shaklida joylashsa - sartsinalar deb ataladi (1-rasm). bakteriyalarning ko’pchiligi tsilindr yoki tayoqchasimon shaklga ega bo’ladi. tayoqchasimon bakteriyalar uzunligi, katta-kichikligi, kundalang kesimi, hujayra uchining ko’rinishi, hujayralarining o’zaro joylashishlari bilan farqlanadi. 1-rasm. sharsimon bakteriyalar (kokki) monokokklar stafilokokklar diplokokklar streptokokklar tetrakokklar sartsinalar hujayra uchlari to’g’ri, oval, buralgan yoki o’tkirlashgan bo’lishi mumkin. bakteriyalar qayrilgan, ipsimon, shoxlangan ham bo’lishi mumkin. bakteriyalar ayrim, yakka-yakka, …

3 / 63

ki yopiq halqa chuvalchangsimon va boshqa shakllari ham uchraydi (3-rasm). 2-rasm. spirillalarni buralishga ega bo’ladigan kalta egilganlari vibrionlar (vibrio so’zi lotincha qayrilaman) deb ataladi 3-rasm boshqalar bakteriyalar o’lchami kichik bo’lganligi uchun mikrometrlarda, nozik strukturalari esa nanometrlarda o’lchanadi. kokkilarning razmeri (diametri) 0,5-1,5 mkm ni tashkil etadi. tayoqchasimonlarining eni 0,5-1 mkm uzunligi esa bir necha (2-10) mkm bo’lishi mumkin. mayda tayoqchalilarni kattaligi 0,22-0,4 x 0,7-1,5 mkm bo’ladi (1-jadval). (mkm-millimetrning mingdan bir ulushi, nm-millimetrning milliondan bir ulushi) bakteriyalar orasida bir necha yuz mikrometrga yetadiganlari ham uchraydi. agar bakteriya hujayrasi qattiq ozuqa muhitiga ekilsa bir necha soatdan so’ng ular ko’payib oddiy ko’z bilan ko’rish mumkin bo’lgan koloniya (bakteriya hujayralari to’plami) hosil qiladi. koloniyalar ko’rinishi, rangi va boshqa xususiyatlari bilan bir-biridan farq qiladi. 3. bakteriya hujayrasining tashqi tuzilishi. bakteriya hujayrasi murakkab tuzilishga ega. elektron mikroskoplarning yaratilishi, o’ta yupqa kesmalar tayyorlash usullarining ishlab chiqilishi, mikrobiologiya usullarining rivojlanishi bakteriya hujayrasining tashqi va ichki qurilmalarini o’rganishga katta imkon …

4 / 63

yalar yashay olmaydigan muhitlarda ham yashay olishi mumkin. xivchinlar. xivchin kimyoviy jihatdan oqsil modda - flagellindan tuzilgan (5-rasm). xivchin bakteriya hayotida katta rol o’ynaydi. bakteriyalarni ba’zi bir oziqa muhitlarida xivchinsiz qilib ham o’stirish mumkin. o’sish fazasiga qarab bakteriyaning xivchinli va xivchinsiz davrlarga bo’linadi. bakteriya xivchinini yo’qotsa ham yashayveradi. xivchin bazal plastinkaga yopishgan bo’ladi. plastinka esa tsitoplazmatik membrana tagida joylashgan. bazal tanacha, bakteriyada motor vazifasini bajarib, xivchinni harakatga keltiradi. 5-rasm. xivchinning umumiy tuzilishi. xivchin – flagellin nomli oqsil moddasidan tuzilgan. kapsula tsitoplazmatik membrana xivchin bazal tanacha→ ←m, s, r, l-halqalar bazal tanacha xivchin bilan ilmoq orqali birikadi. bazal tanacha o’z navbatida 4 ta halqa bilan ta’minlagan. halqalar sterjen orqali bir tizimga birlashadi (m, s, r, l-halqalar). bu halqalar bir-biriga nisbatan harakatlanadi, sterjen esa xinchinni harakatga keltiradi. bakteriyalar harakatlanishi ikki xil. sirpanib harakat bakteriyalarning (miksobakteriyalar, oltingugurt bakteriyalari) tanasining to’lqinsimon qisqarishi natijasida hujayra shakli davriy o’zgarib turadi, natijada bakteriyaning ma’lum turdagi harakati sodir …

5 / 63

’lgan bakteriyalardir. lofotrix - ho’jayraning bir uchida bir to’p xivchini bo’ladi. amfitrix - hujayraning ikki uchida bittadan xivchin bo’ladi. peritrix - hujayraning hamma tomoni xivchin bilan qoplangan bo’ladi. xivchinlarning soni ham har xil. spirillalarda 5-30 tagacha, vibrionlarda 1,2 ta yoki 3 ta xivchin bo’lib, ular hujayra qutblarida joylashadi. ba’zi tayoqchasimon bakteriyalar - proteus vulgares, clostridium tetani kabilarda 50-100 tagacha xivchin bo’ladi. xivchinlarning eni 10-20 nm uzunligi 3-15 mkm. xivchinlar uzunligi kulturaning tabiati, ichki yoki tashqi muhit ta’siriga qarab har xil bo’ladi. bakterial xivchin (flagella)larning turli xil tuzilishi: a-monotrix; b-lofotrix; c-amfitrik; d-peritrix https://en.wikipedia.org/wiki/bacteria 7-rasm. bakteriyalarni suzib harakatlanishi. spirillum staphylococcus bacteria proteus vulgares clostridium tetani kengligi 0,5 mkm va uzunligi 2,5 mkm gacha harakat tezligi harorat, osmotik bosim va muhit yopishqoqligiga bog’liq bo’ladi. ba’zi bakteriyalar 1 sekuntda bir bakteriya tanasi uzunligicha, ba’zilari esa 50 tana uzunligiga teng masofaga harakat qiladi. odatda ular tartibsiz harakat qiladi, ammo ularda kimyoviy moddalarga nisbatan taksis xodisasini …

Want to read more?

Download all 63 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turli mikroorganizmlar morfologik turlarigatavsif"

prezentatsiya powerpoint 2-mavzu: turli mikroorganizmlar morfologik turlariga tavsif. reja: 1. eukariotlar va prokariotlarga umumiy tavsif. 2. bakteriyalarning shakllari va o’lchamlari. 3. bakteriya hujayrasining tashqi tuzilishi. 4. bakteriya hujayrasining ichki tomondan tuzilishi. tayanch iboralar: eukariot, prokariotlar, kokkilar, monokokklar, stafilokokklar, diplokokklar, streptokokklar, tetrakokklar, sartsinalar, diplobakteriyalar, diplobatsillalar, streptobatsilla, vibrionlar, kapsula, shilliq qavat, xivchinlar, fimbriy, pililar, murein, gramm musbat, gramm manfiy. 1. eukariotlar va prokariotlarga umumiy tavsif. mikroorganizmlarning ko’pchiligi bir hujayralidir. bakteriya hujayrasi tashqi muhitdan hujayra po’sti, ba’zan esa faqat tsitoplazmatik membrana bilan ajralib turadi. hujayra ...

This file contains 63 pages in PPTX format (7.7 MB). To download "turli mikroorganizmlar morfologik turlarigatavsif", click the Telegram button on the left.

Tags: turli mikroorganizmlar morfolog… PPTX 63 pages Free download Telegram