temperament nazariyalari: gumoral (e.kant, u.sheldon)

DOCX 13 pages 39.6 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 39.6 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

temperament mavzu: temperament nazariyalari: gumoral (e.kant, u.sheldon) reja: 1. temperament haqida umumiy tushuncha. 2. temperament masalasini o`rganish tarixi haqida. oliy nerv faoliyati tiplari. 3. temperament turlari. 4. mehnat va o`quv faoliyatida temperamentning roli. 1. shaxsning individual xususiyatlari haqida gap ketganda, ularning tug`ma, biologik xususiyatlariga alohida e’tibor beriladi. chunki aslida bir tomondan shaxs ijtimoiy mavjudot bo`lsa, ikkinchi tomondan – biologik yaxlitlik, tug`ma sifatlarni o`z ichiga olgan substrat – individ hamdir. temperament va layoqatlar indivining dinamik-o`zgaruvchan psixik faoliyati jarayonini ta’minlovchi sifatlarini o`z ichiga oladi. bu sifatlarning ahamiyati shundaki, ular shaxsda keyin ontogenetik taraqqiyot jarayonida shakllanadigan boshqa xususiyatlarga asos bo`ladi. odam temperamentiga aloqador sifatlarning o`ziga xosligi shundaki ular odam bir faoliyat turidan ikkinchisiga, bir emotsional holatdan boshqasiga, bir malakalarni boshqasi bilan almashtirgan paytlarda reaktsiyalarning egiluvchan va dinamikligini ta’minlaydi va shu nuqtai nazardan qaraganda temperament – shaxs faoliyati va xulqining dinamik (o`zgaruvchan) va emotsional-hissiy tomonlarini xarakterlovchi individual xususiyatlar majmuidir. temperament – (yunoncha. temperamentum – …

2 / 13

orligiga ko`ra turlicha bo`ladi. shunday odamlar borki, ularda qo`zg`alish tez yuzaga keladi, kuchli va barqaror bo`ladi. va unga teskari qo`zg`aluvchanlika ega bo`lgan kishilar ham bor. bu holatlar ayniqsa, his-tuyg`ular yuzaga kelayotgan ixtiyorsiz holatlarda yaqqol namoyon bo`ladi. tashqi jihatdan qo`zg`aluvchanlik yuz tuzilishi, mimika, pantomimika, turli xatti-harakatlarda namoyon bo`ladi. bu holatlar diqqat, iroda, nutq tezligida ham o`z ifodasini topadi. temperament inson psixikasining individual xususiyatlaridan biri bo`lib inson psixik faoliyatining o`tishini ya’ni dinamikasini belgilab beradi. ammo psixik faoliyat dinamikasi faqat temperamentga bog`liq bo`lmay, psixik faoliyat dinamikasi, shuning bilan birga, motivlarga va psixik holatlarga ham bog`liqdir. temperamentning xususiyatlari deganda bir inson psixik faoliyati dinamikasining bog`lovchi psixikasining barqaror individual xususiyatlarini tushunamiz. bu xususiyatlar turli mazmundagi faoliyatlarda motivlarda va maqsadlarga nisbatan o`zgarmaydi hamda tamperament tipining xarakterlovchi strukturasini hosil qiladi. demak, psixikaning individual jihatdan o`ziga xos, tabiiy jihatdan shartlashgan dinamik ko`rinishlari majmui kishining temperamenti deb ataladi. 2. temperament haqida ta’limot ilk bora yunon tabibi gippokrat (eramizdan avvalgi …

3 / 13

vutishga xizmat qiladi. gippokrat fikricha inson organizmida mana shu to`rttadan bitta suyuqlik ustuvorlik qiladi. ushbu suyuqliklar munosabati yunon terminologiyasida «krasis» deb atalib, (arlashma, qorishma) tarjima qilinganda «temperament» tushunchasi yuzaga keladi. gippokrat nazariyasi asosida 4 ta temperament turlari haqidagi ta’limot yuzaga keldi va temperament turlariga asos solindi. unga asosan singvinik (sangvinik lotin sanguis - qon), xolerik (yunon chole – safro, sariq o`t), melanxolik (yunon melaina chole qora o`t), flegmatik (yunon phlagma – shilimshiq) turlari yuzaga keldi. temperamentga taalluqli abu ali ibn sino qarashlari (980-1037 y.) ham juda qiziqarlidir. u temperamentga tabiiy va psixologik tushuntirish beradi. ibn sino ta’limoti gippokrat ta’limotiga asoslngan bo`lib, uning fikricha temperament bir-biriga qarama-qarshi sifatlar munosabatida yuzaga keladigan xususiyatdir. ulardan birining ustuvorligi temperament turini yuzaga keltirib, bunda organizmdagi 4 ta suyuqlikdan biri ustuvor bo`ladi. abu ali ibn sino fikrilari temperament haqidagi ta’limot tarixida o`ziga xos ahamiyatga ega. ilk bora temperament xususiyatlarning psixologik tavsifi nemis faylasufi i.kant («antropologiya», 1789 …

4 / 13

e’tiborni qaratadi. kremerga asosan, ular shizoid temperamentga xos bo`lib, ular his-tuyg`uga beriluvchan, sovuqqon, o`z ichki dunyosi bilan band, xatti-harakatlari chegaralangan kishilardir. morfologik nazariyaga amerikalik psixolog u.sheldonining(1898-1974) ha kontseptsiyasini kiritish mumkin bo`lib, unga asosan temperament uch somatik konstitutsiyaga ega? endomorf, mezamorf va ektomorf. endomorf – yumshoqlik, dumaloq tana tuzilishi, sust rivojlangan suyak va muskul tizimi, sevgi va komfortga intiluvchanlik, his-tuyg`uga beriluvchanlik, sekin harakatlanish xosdir. u vistserotonik temperamentdir. mezomorf - qt’iylik, beshafqatlik, qat’iy xatti-harakatlr, suyak, muskul tizimining yaxshi rivojlanganligi, kuchlilik, atletik tana tuzilishi, sevgi ishtiyoqlariga qiziqish, tavakkalchilik, faollik, qo`rqmaslik va agressivlik xosdir. bu somototonik temperamentidir. ektomorf – noziklik, muskulning namoyon bo`lmasligi, kam kirishimlilik, odamovilik, yolg`izlikka intilish, yuqori reaktivlik xosdir. bu tserobrotonik temperamentidir. i.t.pavlovning ta’rificha: “temperament har bir odamning ham, har bir ayrim hayvonning umumiy xarakteristikasidir, nerv sistemasining har bir individ butun faoliyatga muayyan qiyofa beruvchi asosiy xarakteristikasidir”. i.t.pavlovning nerv sistemasi turlari to`g`risidagi ta’limoti yoki shuning o`zi kabi oliy nerv faoliyatining turlari-temperamentlari tabiiy-ilmiy …

5 / 13

dividual farqlar asosida quyidagi nerv sistemasining uchta asosiy xususiyatlarini nerv, sistemasining kuchi, qo`zg`alish va tormozlanish jarayonlar o`rtasidagi muvozanatli hamda nerv jarayonlarining harakatchalik xususiyatlari aniqlangan. i.p.pavlov oliy nerv faoliyatining ana shu uchta xususiyati asosida nerv sistemasining to`rtta tipi bo`linishi mufassal tavsiflab bergan. olim kuchli va kuchsiz tiplarning bir-biridan farq qilishini asoslab berishga alohida e’tibor bergan. oliy nerv faoliyatining tiplari: nerv protsesslari (qo`zg`alish va tormozlanish)ning muayyan individ oliy nerv faoliyatini sifatlaydigan muhim va barqaror xususiyatlar yig`indisi. bu xususiyatlarga nerv protsesslarining kuchi, muvozanatligi, harakatchanligi kiradi. shu 3 ta xususiyatning ma’lum tartibda bir - biri bilan qo`shilishidan. oliy nerv faoliyatining quyidagi to`rt asosiy tipi hosil bo`ladi: 1. kuchli, muvozanatli harakatchan (chaqqon) tip. 2. kuchli, muvozanatli, inert (osoyishta) tip: 3. kuchli, muvozanatsiz, shiddatli tip. 4. kuchsiz tip oliy nerv faoliyatining bu tipologiyasi hayvonlarga ham insonlarga ham xosdir. i.p.pavlov bundan tashqari, ikki signal sistemasining o`zaro nisbatiga qarab oliy nerv faoliyatining “maxsus insonlarga xos 3 ta tipini …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temperament nazariyalari: gumoral (e.kant, u.sheldon)"

temperament mavzu: temperament nazariyalari: gumoral (e.kant, u.sheldon) reja: 1. temperament haqida umumiy tushuncha. 2. temperament masalasini o`rganish tarixi haqida. oliy nerv faoliyati tiplari. 3. temperament turlari. 4. mehnat va o`quv faoliyatida temperamentning roli. 1. shaxsning individual xususiyatlari haqida gap ketganda, ularning tug`ma, biologik xususiyatlariga alohida e’tibor beriladi. chunki aslida bir tomondan shaxs ijtimoiy mavjudot bo`lsa, ikkinchi tomondan – biologik yaxlitlik, tug`ma sifatlarni o`z ichiga olgan substrat – individ hamdir. temperament va layoqatlar indivining dinamik-o`zgaruvchan psixik faoliyati jarayonini ta’minlovchi sifatlarini o`z ichiga oladi. bu sifatlarning ahamiyati shundaki, ular shaxsda keyin ontogenetik taraqqiyot jarayonida shakllanadigan bos...

This file contains 13 pages in DOCX format (39.6 KB). To download "temperament nazariyalari: gumoral (e.kant, u.sheldon)", click the Telegram button on the left.

Tags: temperament nazariyalari: gumor… DOCX 13 pages Free download Telegram