asosiy ishlab chiqarish fondlarining iqtisodiy mohiyati va ahamiyati

DOCX 10 стр. 65,2 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 65,2 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

iv-mavzu. korxonaning asosiy fondlari ishlab chiqarish quvvatlari 4.1. asosiy ishlab chiqarish fondlarining iqtisodiy mohiyati va ahamiyati mamlakatning qudrati, iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanishi, jamiyat a‘zolarining moddiy va ma‘naviy ehtiyojlarini to’laroq qondirish shu mamlakat resurslari, ayniqsa, asosiy va aylanma fondlarining miqdori va sifati bilan belgilanadi. mamlakat va uning sanoati, boshqa tarmoqlari, korxona (firma)lari qanchachik ko’p resurslarga ega bo’lsa, u shunchalik qudratli va rivojlangan bo’ladi. agar u ana shu resurslardan to’la-to’kis, oqilona foydalana olsa, albatta, buyuk davlatga aylanadi. sanoat ishlab chiqarishi faoliyatida asosiy fondlarning alohida o’rni bor. chunki ularsiz birorta ishni bajarish, xizmat ko’rsatish va mahsulot ishlab chiqarish mumkin emas. ma‘lumki, har qanday ishlab chiqarish jarayonida mehnat buyumlari, mehnat qurollari (mehnat vositalari) va inson mehnati ishtirok etadi. mehnat buyumlariga xomashyo, asosiy va yordamchi materiallar, yarim tayyor mahsulotlar, yoqilg’i, elektr quvvati, ta‘mirlash uchun ehtiyot qismlar va h.k.lar, mehnat vositalariga esa, mashina va mexanizmlar, asbob-uskunalar, yuk tashuvchi va uzatuvchi vositalar, kompyuter va laboratoriya anjomlari, bino va inshootlar …

2 / 10

sosiy fondlar ishlab chiqarish quvvatlarini shakllantirish va ulardan foydalanishga faol ravishda ta’sir ko’rsatuvchi mulk hisoblanadi. asosiy ishlab chiqarish fondlari deb ishlab chiqarish jarayonida uzoq davr mobaynida bevosita va bilvosita qatnashadigan, moddiy boyliklar yaratishda ishtirok etadigan xamda tabiiy shaklini saqlagan xolda o’z qiymatini tayyorlanayotgan maxsulotlarga asta-sekin, to’zishiga qarab o’tkazib boradigan mehnat vositalariga aytiladi. ular ish bajarishda, xizmat ko’rsatishda va maxsulot ishlab chiqarishda qatnashadilar, ishlab chiqarish jarayonini amalga oshirish uchun sharoit yaratadilar, mehnat buyumlari va tayyor maxsulotlarni saqlash va ularni bir o’rindan ikkinchi o’ringa tashish kabi ishlarni bajarish uchun xizmat qiladilar.asosiy fondlar qiymatini tayyorlanayotgan mahsulotga o’tkazish jarayoni amortizatsiya deyilib, ushbu jarayonda to’plangan mablag’lar esa amortizatsiya ajratmalari deb ataladi. iqtisodiy maqsadlariga ko’ra, asosiy fondlar ishlab chiqarish va noishlab chiqarish fondlariga taqsimlanadi. ishlab chiqarish asosiy fondlari o’z mohiyatiga ko’ra, korxonaning ishlab chiqarish potentsialini tashkil qilib, ularning tarkibiga quyidagilar kiradi: · ishlab chiqarish binolari va inshootlari; · uzatish qurilmalari; · quvvat mashinalari va uskunalari; · …

3 / 10

riy, klub, bolalar bog’chasi va yaslilar, sport-sog’lomlashtirish va boshqa ob’ektlar kiritiladi. madaniy-maishiy va sog’lomlashtirish yo’nalishidagi noishlab chiqarish asosiy fondlari ishlab chiqarish asosiy fondlari bilan foydalanish muddati, natural shaklning saqlanishi, o’z qiymatini sekin-asta yo’qotishi kabi ko’p jihatlari bilan o’xshashdir. ishlab chiqarishda qatnashadigan asosiy fondlarning maqsadi moddiy boyliklar yaratishda ishtirok etishga qaratilgan bo’lsa, ishlab chiqarishda qatnashmaydigan asosiy fondlarning maqsadi xodimlarning moddiy va madaniy extiyojlarini qondirishdan iborat. ishlab chiqarish miqyosining o’sishi va boshqa ijobiy o’zgarishlar sharoitlarida, ba’zan korxonaning asosiy fondlari, jumladan, ishchi mashinalar va uskunalar, ishlab chiqarish binolari, qurilmalar va hokazolar etmay qoladi. bunday hollar roy berganda korxona shartnoma asosidao’ziga kerakli bo’lgan asosiy fondlarni yollaydi va ular ijaraga olingan hisoblanadi. ijaraga beruvchi va ijaraga oluvchi o’rtasida yuzaga keluvchi mulk munosabatlari lizing deb ataladi (ingl. lease - ijara). korxonalar egalik qiladigan mulk ko’chmas va ko’chirib bo’ladigan mulklarga ajraladi. ko’chmas mulkka yer uchastkalari, yer osti boyliklari, maxsus suv ob’ektlari va umuman yer bilan bog’liq bo’lgan …

4 / 10

araqqiyoti davomida ko’plab korxonalarda aktiv ishlab chiqarish fondlarining salmog’i ortadi, ularning tarkibi va ko’rinishi o’zgaradi, asosiy fondlar guruh va turlarining ma’naviy eskirish tufayli almashinish sur’ati tezlashadi. 4.2. asosiy fondlar amortizatsiyasi va yemirilishi hozirgi kunda asosiy fondlar turli tasnifga muvofiq va ishlab chiqarish vazifasining xilma-xilligi va tabiiy-moddiy belgilariga qarab quyidagi guruhlarga bo’linadi: 1. zarur mehnat sharoitlarini ta‘minlaydigan bino va me‘morlik-qurilish ob‘ektlari. binolarga ttsexlarning ishlab chiqarish korpuslari, depolar, garajlar, omborxonalar, ishlab chiqarish xonalari va laboratoriyalar kiradi. 2. inshootlar — ishlab chiqarish jarayoni uchun zarur va mehnat buyumlari o’zgarishi bilan bog’liq bo’lmagan birorta texnik vazifalarga belgilangan muhandislik-qurilish ob‘ektlari (nasos stantsiyalar, tunnellar, ko’priklar va x.k.). 3. har xil energiya, suyuqva gazsimon moddalar uzatadigan uzatuvchi uskunalar. 4. mashinalar va asbob-uskunalar; shu jumladan: energiyani, suyuq va gazsimon moddalarni ishlash va almashtirishga mo’ljallangan kuch mashinalari va asbob-uskunalar (generatorlar va gazogeneratorlar, elektrogeneratorlar, bug’ qozonlari, havo kompressorlari); 5. ishchi mashinalari va asbob-uskunalar. ular mehnat buyumlariga bevosita ta‘sir o’tkazadilar. bularga …

5 / 10

at boyicha baholash esa, asosiy fondlarni qayta ishlab chiqarishni rejalashtirish, ularning mavjud hajmini aniqlash, -amortizatsiya hajmini belgilash, asosiy fondlar va ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanish darajasini tahlil qilish va hokazolarda muhim ahamiyat kasb etadi. korxona iqtisodiyotida ekspluatatsiya qilinayotgan asosiy fondlarning yoshi, birinchi o’rinda mashina va asbob-uskunalarning yoshi muhim ahamiyatga ega. hozirgi paytda mashina va sanoat uskunalarini yosh boyicha guruhlashda tahminan quyidagi muddatlardan kelib chiqiladi: 5 yilgacha, 5 yildan 10 yilgacha, 10 yildan 15 yilgacha, 15 yildan 20 yilgacha, 20 yildan 25 yilgacha va hokazo. mashina va uskunalarning ekspluatatsiya muddati qanchalik yuqori bo’lsa, korxonaning ishlab chiqarish quvvatlari shunchalik past bo’ladi, mahsulotlar sifati pasayadi, bekor turib qolish va talofatlar ko’payadi hamda aksincha. ishlab chiqarish fondlari strukturasiga asosiy ta’sir qiluvchi omillar: 1. ishlab chiqarilayotgan mahsulot – xarakteri; 2. mahsulot ishlab chiqarish hajmi; 3. mexanizatsiya va avtomatlashtirilganlik darajasi; 4. korxonaning iqlim va geografik joylashishi va xususiyatlari hisoblanadi. birinchi omil binolarning qiymati va o’lchamiga, transport vositalari …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "asosiy ishlab chiqarish fondlarining iqtisodiy mohiyati va ahamiyati"

iv-mavzu. korxonaning asosiy fondlari ishlab chiqarish quvvatlari 4.1. asosiy ishlab chiqarish fondlarining iqtisodiy mohiyati va ahamiyati mamlakatning qudrati, iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanishi, jamiyat a‘zolarining moddiy va ma‘naviy ehtiyojlarini to’laroq qondirish shu mamlakat resurslari, ayniqsa, asosiy va aylanma fondlarining miqdori va sifati bilan belgilanadi. mamlakat va uning sanoati, boshqa tarmoqlari, korxona (firma)lari qanchachik ko’p resurslarga ega bo’lsa, u shunchalik qudratli va rivojlangan bo’ladi. agar u ana shu resurslardan to’la-to’kis, oqilona foydalana olsa, albatta, buyuk davlatga aylanadi. sanoat ishlab chiqarishi faoliyatida asosiy fondlarning alohida o’rni bor. chunki ularsiz birorta ishni bajarish, xizmat ko’rsatish va mahsulot ishlab chiqarish mumkin emas. ma‘l...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOCX (65,2 КБ). Чтобы скачать "asosiy ishlab chiqarish fondlarining iqtisodiy mohiyati va ahamiyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: asosiy ishlab chiqarish fondlar… DOCX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram