o'zbek xonliklari va sovet tuzumi davrlarida tibbiyot rivojlanishining o'ziga xos tomonlari

DOCX 7 sahifa 34,8 KB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 34,8 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

3 mavzu : o'zbek xonliklari va sovet tuzumi davrlarida tibbiyot rivojlanishining o'ziga xos tomonlari o'quvchi bilishi kerak: 1.shayboniylar davrida o'zbek tilida yozilgan ilk tibbiy kitoblar (“tibbi subxoniy”). 2.shayboniylar davrida tibbiyot: muhammad husayn al-miroqiy as-samarqandiy, shoh ali ibn sulaymon, sultanali xurosoniy, ubaydulla ibn yusuf ali al-kaxxal, mir muxammad xusayn al-oqiliy, mulla muhammad yusuf kaxxal. 3.ashtarxoniylar davridasubxonqulixan tomonidan qurilgan “buk'ai dor ush-shifo” va uning“ix'e ut-tibbi subxoniy” asari. shu davrning taniqli tabiblari:mavlono mirqosim hokim,xoja aminrais, oxund mullo abdug'ofur hakim, xoja yoqub. 4.abulg'ozixon (abulg'ozi ibn abulmuhammadxon xorazmiy)ning xorezm davlati tibbiyotning rivojlanishiga qo'shgan hissalari shayboniyxonlar va ashtarxoniylar davrida o'zbekistonda tibbiyot (o'zbek xonliklari) temuriylar sulolasi 15 asr oxiriga kelib, tushkunlikga uchradi. siyosiy xokimiyat zaiflashdi, iqtisodiy hayot izdan chiqdi. 1506 yilda oxirgi temuriylardan bo'lgan husayn bayqaro vafot etdi. zahiriddin bobur vatanni tark etib, hindistonga o'tib ketdi. movaraunaxrda yagona davlat tuzish qo'lidan keladigan kuch qolmadi. toji-taxt uchun olib borilgan to'xtovsiz urushlar va cheki yo'q turli soliqlardan tinkasi qurigan …

2 / 7

. u adabiyot va san'atga qiziqar, bu soha ahillarini qo'llab-quvatlar edi. temuriylarga taqlid qilib mamlakatda iqtisodiy hayot, fan va madaniyatni rivojlantirishga intildi. bu borada u ba'zi tadbirlarni ham amalga oshirdi. ammo temuriylar shon-shuxratiga eta olmadi. dastlabki yillarda esa harbiy tupolonlar natijasida mamlakat qo'shimcha vayronagarchiliklarga uchragan edi. shayboniyxon askarlari bosib olingan shaharlarni talon-taroj qilar edilar. buning natijasida xalq xonavayron bo'lar, xalq o'rtasida turli kasalliklar tarqalib ketar, minglab kishilar halok bo'lar edilar. tarixda bu davrda bir necha bor epidemiyalar tarqalib ketganligi ma'lum. davlat barqaror topgandan keyin shayboniyxon xo'jalik hayotini tartibga solishga qaratilgan ba'zi tadbirlarni amalga oshirdi. sun'iy qonun qabul qilindi. vaqf erlari masalasi tartibga solindi. bu tadbirlar aholiga bir qadar engilliklar keltirdi. xalqning ahvoli yaxshilandi. madaniy hayot yuksala boshlandi. bunda bir hodisa- o'lkada qog'oz ishlab chiqarishning yo'lga qo'yilganligi katta rol o'ynadi. samarqandda ishlab chiqariladigan “sultoniy” va “miribrohimiy” markali qog'ozlar dunyo bozorida yuksak baholandi. movaraunaxr boshqa qo'shni mamlakatlar bilan savdo-sotiq va madaniy aloqa …

3 / 7

ida yozilgan kitoblar paydo bo'la boshladi. bulardan birinchisi mashhur ““boburnoma” edi. o'zbek tilida mashhur olimlarning asarlari tarjima qilina boshlandi. shayboniylar hukmronlik qilgan davrda (xvi asr) mamlakatda tibbiyot anchagina rivojlandi. deyarli har bir shaharda kasalxona, nogironlar uyi, dorixona, tibbiy maktablar bo'lar edi. masalan, xvi asr o'rtasida toshkentning ko'rkam chekkasida, “chorbog'” degan joyda maxsus kasalxona (“shifoxona) qurilganligi ma'lum. bu erda bemorlar va yaradorlar davolanganlar. kasalxonalarda tajribali tabiblar ishlar edilar. ular talabalarga tib ilmidan ham dars berar edilar. chuqur bilimli bo'lgan bu tabiblar tibga oid asarlar ham yozganlar.shayboniylar davrida o'zbekiston hududida yashagan yirik tabiblardan bizga muhammad husayn al-miroqiy as-samarqandiy, shoh ali ibn sulaymon al-kaxxol, sulton ali xurosoniy, toshkentlik mullo muhammad yusuf tabib, ubaydulla ibn yusuf ali al-kaxxol, mir muhammad husayn al oqiliylar ma'lum.muhammad husayn al-miroqiy as-samarqandiy 1545 yilda dorishunoslikga oid bir asar yozib, unda har xil shifobaxsh o'simliklarning xossalari, ularni izlab topish, dori tayyorlash va ishlatish usullarini batafsil bayon etgan. kitobda turli dorivor …

4 / 7

uchun maxsus dori tayyorlash usullari ham ko'rsatilgan.sulton ali xursoniy samarqand xokimi abu mansur kuchkinaxon saroyida xizmat qilgan. bu muallifning bizga ma'lum va mashhur asari “davolash dasturi” dir. asarda kishi organizmining barcha a'zolari kasalligini boshdan boshlab, oyoqgacha batafsil bayon etadi. sulton ali xurosoniyning bundan boshqa ““muqaddimai dastur ul-iloj nomli asari ham bo'lgan. bu asar ko'pincha oddiygina qilib ““muqaddima” deb atalib kelingan. muallif ““muqaddima”ga oddiy asarga kirmay qolgan ba'zi masalalarni kiritgan. ““muqaddima”ning muhim tomoni shundan iboratki, salomatlikni saqlash uchun qanday tadbirlarni amalga oshirib yurish usullari ko'rsatilgan. mulla muhammad yusuf tabib toshkentlik kaxxol bo'lgan. bu tabib ko'z kasalliklaridan tashkari boshqa kasalliklarni ham yaxshi bilgan. uni samarqand xokimlaridan abdullatifxon o'ziga shaxsiy tabib qilib tayinlagan. muhammad yusuf tabibning isitmali kasalliklariga bag'ishlangan “isitmalarni aniqlash,“ tomir va peshob haqida risola” nomli asari ham ma'lum. kitob ikki qismdan iborat bo'lib, birinchisida tomir urishining yil fasli, kishining ruhiyati va kasalligining turiga qarab o'zgarishi bayon etilsa, ikkinchisida so'z peshobga qarab …

5 / 7

n mashxadda yashagan. olimning tibga oid bir necha asari bor. shulardan bizga ma'lumi ““dorilar xazinasi” va ““qorabodin (“farmakopeya)” nomli asarlardir. muallif ““dorilar xazinasi” asarida turli kasalliklar, ularning belgilari, diagnostika va davolash usullarini bayon etgan. kitobda organlarning yunoncha, arabcha va turkcha (o'zbekcha) nomlari berilgan. ““farmakopeya” da esa har xil dori moddalari, ularni tayyorlash va ishlatish yo'llari ko'rsatilgan. muhammad oqiliyning kitoblari o'zbekistonda keng tarqalgan edi. xvi asrning oxririga kelib o'zaro urushlar natijasida shayboniylar davlati zaiflashib qoldi. bu vaqtda janubda eron shohlari mamlakatga tahdid sola boshladilar. shimolda esa rus podshohidan madad olgan qozoq xonlari hujum boshladilar. oxirgi shayboniylardan biri abdulmo'min mamlakatni birlashtirishga urinib ko'rdi. ammo ayrim viloyatlarning beklari uni qo'llab- quvvatlamadilar. aksincha, ular dushmanlar bilan kelishish yulini to'tdilar. abdulmo'min o'ldirildi. shu bilan shayboniylar sulolasi ham tugadi. 1599 yilda movaraunnaxrning xoni qilib, koki muhammad saylandi. u boshqa o'zbek qabilasi-ashtarxoniylardan edi. shunday qilib, ashtarxoniylar sulolasiga asos solindi. bular ham mamlakatdagi parchalanib ketish jarayonini to'xtata olmadilar. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o'zbek xonliklari va sovet tuzumi davrlarida tibbiyot rivojlanishining o'ziga xos tomonlari" haqida

3 mavzu : o'zbek xonliklari va sovet tuzumi davrlarida tibbiyot rivojlanishining o'ziga xos tomonlari o'quvchi bilishi kerak: 1.shayboniylar davrida o'zbek tilida yozilgan ilk tibbiy kitoblar (“tibbi subxoniy”). 2.shayboniylar davrida tibbiyot: muhammad husayn al-miroqiy as-samarqandiy, shoh ali ibn sulaymon, sultanali xurosoniy, ubaydulla ibn yusuf ali al-kaxxal, mir muxammad xusayn al-oqiliy, mulla muhammad yusuf kaxxal. 3.ashtarxoniylar davridasubxonqulixan tomonidan qurilgan “buk'ai dor ush-shifo” va uning“ix'e ut-tibbi subxoniy” asari. shu davrning taniqli tabiblari:mavlono mirqosim hokim,xoja aminrais, oxund mullo abdug'ofur hakim, xoja yoqub. 4.abulg'ozixon (abulg'ozi ibn abulmuhammadxon xorazmiy)ning xorezm davlati tibbiyotning rivojlanishiga qo'shgan hissalari shayboniyxonlar va a...

Bu fayl DOCX formatida 7 sahifadan iborat (34,8 KB). "o'zbek xonliklari va sovet tuzumi davrlarida tibbiyot rivojlanishining o'ziga xos tomonlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o'zbek xonliklari va sovet tuzu… DOCX 7 sahifa Bepul yuklash Telegram