intellektualboshqaruv tizimlari

PPTX 35 pages 488.9 KB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 488.9 KB

File type PPTX

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

2-mavzu: intellektual boshqaruv tizimlari. 2-mavzu: intellektual boshqaruv tizimlari. ekspertdegan so`z sizga nimani anglatadi, ekspert deb atalgan inson qanday ishlarni bajaradi? ekspertning bajaradigan ishlarini kompyuter amalga oshira olsa biz qanday afzalliklarga erishishimiz mumkin? bu muammolar ustida do`stlari- ngiz bilan birgalikda bosh qotiring va biror bir yechimga kelgandan so`ng qu-yidagi material bilan tanishishni davom ettiring. ma’lum muammo sohasidagi masalalarni yechishga mo`ljallab yaratilgan intellektual sistema ekspert sistema-si deyiladi. ekspert sistemalari bilimlarini to`ldirish manbai bo`lib, shu soha eks- pertlari xizmat qiladi. barcha ekspert sistemalarning ishi konkret muammo sohasidan olingan qat’iy ekspert ma’lumotlariga asoslanadi. faraz qilaylik, quyidagi masalani yechish uchun ekspertlar guruhi yig`ildi: daryo bo`yida joylashgan korxonalardan istalgani oqizgan bo`lishi mumkin bo`lgan neft dog`lari daryoda kuzatildi. asosiy maqsad qaysi korxona neftni oqiz ganini topish va ifloslanish sabab, oqibatlarini bartaraf etishdir. eng avvalo, bunday masalani yechuvchi ekspert sistemasi hisoblashni bilishi kerak. neft oqizil- gan joyni taxminan bilish uchun neftni suvga aralashish vaqti, daryo oqimi tezligi va …

2 / 35

egan vazifani beruvchi eski formallashgan algoritmlardan predmetli soha mutaxassislari tomonidan jamlangan bilimlar bazasida «nimani hal etish kerak» degan mantiqiy dastur-lashtirishga o'tishdir. sun'iy intellektning (si) intellektual xarakterdagi masalalar-ning yechilish usullarini ehm yordamida o'rganuvchi fanning hayotda qo'llanib rivojlanib borishidan ekspert tizimlar (et) vujudga keldi. et lar asosini predmet sohasi ma'lumotlari haqidagi axborot kiritilgan bilimlar bazasi tashkil etadi. bilimlarni et ga taqdim etishning ikki asosiy shakli: faktlar va qoidalar mavjud. faktlar — hodisa va jarayonlarning miqdoriy va sifat ko'rsatkich-larini qayd etadi. qoidalar — odatda sabab va oqibatlarni bog'lovchi mantiqiy sharoitlar ko'rinishidagi faktlararo nisbatlarni bayon etadi. si tizimlari 40 yildan ko'proq tarixiy rivojlanish jarayonini boshidan kechirgandir. paydo bo'lishidanoq teoremani avtomatik isbotlash, mashina tarjimasi (bir mashina tilidan boshqa tilga o'girish), tasvirlarni o'rganish va tahlil qilish, robotlar ishini rejalashtirish, o'yinlar algoritmi va strategiyasi kabi yechimini kutayotgan masalalarni qamrab olgan yechimni topish. ekspert tizimlar — bu malakali ekspertlar darajasida foydalanuvchilar qarorlarini tayyorlashning tor ixtisoslashtirilgan sohasida bilimlarni qayta …

3 / 35

lib chiqadi. shuningdek psixologik tartibda, ya'ni bilimlar bazasini yaratishda ekspert «mashina mening o'rnimni egallashi mumkin» degan asnoda ish tutib, bilimlar bazasini keng bo'lishiga intilmasdan, balki bunga qarshilik qilishi mumkin. lekin, bu qo'rqishlar asossizdir, chunki et fikr yuritish qobiliyatiga ega emasdir. bu esa ular bilimlarini oshirish mumkin emasligini ko'rsatadi. keyingi vaqtlarda mustaqil o'qib, bilim olish imkoniyatiga ega bo'lgan tizimlar ishlab chiqish ustida ishlar olib borilmoqda. 1-rasm. esning umumiy strukturasi bu tizimda maqsadga erishish uchun qoidalar, faktlar, chiqarish mexanizmi va ixchamlashlardan foydalaniladi. umuman, masalalarni yechish uchun, cheksiz fakt va qoidalar kerak bo'ladi. agar, shunday tizim yaratilgan taqdirda ham uni bilimlar bilan to'ldirishga uzoq vaqt talab etilgan bo'lar edi. lekin, shu paytgacha mana shunday informatsiyalarni o'zaro saqlovchi ehmlar mavjud emas, shuning uchun, vaqtincha masalani muhim muammoli qismini ko'rish bilan chegaralanamiz. sun'iy intellektning dasturlashtirishga ta'siri biror bir masalani yechishda inson miyasi o'zida bor bilim-ning barchasini ishga solmasdan, shu masalaga taalluqli bilimlar-nigina ishga soladi. ma'lum …

4 / 35

n bo'lib, olimlar bu qiyin intellekt mexanizmini o'rganishmoqda. biroq, sun'iy intellekt tizimida dastur tuzish uchun etarli bilimlar mayjud. bilimlar bazasi sun'iy intellekt sitemasida bilimlar bazasi muhim o'rin egallaydi. shu sohaning ilg'or mutaxassisi stenford universiteti professori edvard feyganbaum bilimlar asosida, komp’yuter ga tuzilgan intellektual dastur juda qiyin bo'lib, bunda ekspertga murojaat etishni ta'kidlaydi. o'zi sun'iy intellekt atamasi aniq bir tushuncha bo'lmay, biz uni sinonimi sifatida «ekspert tizimlar» va «bilimlarga asoslangan tizimlar» tushunchalarini ishlatamiz. 2-rasm. bilimlarni tasvirlash bilimlar bazasiga asoslangan ekspert tizimining ishlash sxemasi quyidagicha bo'ladi. tahlil natijalari yoki qiymatlar tanlash; kuzatish; natija interpretatsiyasi; yangi informatsiyalarni o'zlashtirish; gipoteza va qoidalar yordamida yangi qiymatlar yoki yangi tahlil natijalari olish. mana shu jarayon, yetarli axborot yig'ilgunga qadar davom etadi. sxematik ko'rinishda quyidagicha ifodalaniladi. 3-rasm. et ning ishlash sxemasi bilimlar bazasiga asoslanib, qurilgan ekspert tizimlarining eng asosiylari dialog ko'rinishda bo'lishi mumkin. bu tipdagi dasturlar ishga tushirilganda foydalanuvchi qisqacha «ha» yoki «yo'q» javoblarini berish mumkin shu …

5 / 35

qo'llaniladi. deklarativ bilimlar har doim tobe bilimlardir. ekspert tizimlar sohasidagi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, bilimlarni tasvirlash uchun qo'llaniladigan maxsus qoyidalar, semantik tarmoqlar va freymlar modellar ko'rinishida ishlatiladi. shuning uchun, bu modellarni to'laroq ko'rib chiqamiz. 1. mahsuliy (produksion) qoidalar 1970-yillarning o'rtalariga qadar, ekspert tizimlarida bilimlarni ifodalovchi mahsulot modellari keng qoilanildi. bu umumiylik ekspert tizimlarining birinchi avlodiga xos edi (masalan, dendral, mycin, ruf, rl va boshqalar). mahsuliy qoidalar bilimlarni «agar — u holda» ko'rinishda tasvirlaydi. qoidaning «agar» qismi bir qator shartlarni ifodalaydi, bu shartlar qanoatlantirilsa, qoidaning ikkinchi, ya'ni «u holda» qismidagi xulosalar mazmunga ega boiadi. buni quyidagi sxema misolida ko'rib chiqamiz. agar talabalar darsga muntazam qatnashib, darsni tinglab yoki konspekt yozib turmasa, uyda muntazam shug'ullanmasa, u holda ular 30 soat darsni zoye ketgazgan hisoblanadi. bilimlarni tasvirlaydigan tizimlar mahsuliy produksion tizimlar deb nom oldi. ekspert tizimlarining qo'llanishi bo'yicha mahsulotlarni «vaziyat-->harakat», «holat→ yechimini qabul qilish», «jo'natish — xulosa» tarzida talqin qilish mumkin. deduktiv xulosa tizimi …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "intellektualboshqaruv tizimlari"

2-mavzu: intellektual boshqaruv tizimlari. 2-mavzu: intellektual boshqaruv tizimlari. ekspertdegan so`z sizga nimani anglatadi, ekspert deb atalgan inson qanday ishlarni bajaradi? ekspertning bajaradigan ishlarini kompyuter amalga oshira olsa biz qanday afzalliklarga erishishimiz mumkin? bu muammolar ustida do`stlari- ngiz bilan birgalikda bosh qotiring va biror bir yechimga kelgandan so`ng qu-yidagi material bilan tanishishni davom ettiring. ma’lum muammo sohasidagi masalalarni yechishga mo`ljallab yaratilgan intellektual sistema ekspert sistema-si deyiladi. ekspert sistemalari bilimlarini to`ldirish manbai bo`lib, shu soha eks- pertlari xizmat qiladi. barcha ekspert sistemalarning ishi konkret muammo sohasidan olingan qat’iy ekspert ma’lumotlariga asoslanadi. faraz qilaylik, quyidagi mas...

This file contains 35 pages in PPTX format (488.9 KB). To download "intellektualboshqaruv tizimlari", click the Telegram button on the left.

Tags: intellektualboshqaruv tizimlari PPTX 35 pages Free download Telegram