xulq-atvor iqtisodiyoti

PPTX 42 pages 4.8 MB Free download

42 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.8 MB

File type PPTX

Pages 42

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 42

1-mavzu. xulq-atvor iqtisodiyoti nazariyasining shakllanishi manbalari 1-mavzu. xulq-atvor iqtisodiyoti nazariyasining shakllanishi manbalari reja: xulq-atvor iqtisodiyoti evolyutsiyasi xulq-atvor iqtisodiyotining asoschilari 3. xulq-atvor iqtisodiyoti sohasidagi tadqiqotlarning rivojlanishi 1. xulq-atvor iqtisodiyoti evolyutsiyasi xulq–atvor iqtisodiyoti “psixologiya” va “iqtisodiyot” fanlarining sintezi bo’lib, inson psixologiyasi va bozor agentlarining iqtisodiy (xulq-atvori) hatti-harakatlari o’rtasidagi aloqadorlik (bog’liqlik)ni o’rganadi. insonning hozirgi zamon axborotlashgan iqtisodiyotdagi roli o’zgarib bormoqda. bu esa kishilarning iqtisodiyotdagi rolini tadqiq qilish jarayonida ular faoliyatining psixik va kognitiv jihatlarini inson xulq –atvor (hatti-harakat)i modeliga, uning iqtisodiy qarorlar qabul qilish algoritmiga ta’sirini chuqurroq tahlil qilishni talab etadi. klassik nazariyada kishilarning tanlovlari (afzalliklari) o’zgarmas va tashqaridan berilgan kattaliklar sifatida qabul qilinib kelingan. xulq-atvor iqtisodiyoti bo’yicha keyingi yillardagi tadqiqotlar esa kishilarning tanlovlari (afzalliklari) endogen ekanligini ko’rsatdi. shu narsa aniq bo’lib qoldiki, tashqaridan belgilab berilgan ob’yektiv shart-sharoitlar (klassik modelga (paradigma)ga ko’ra ob’yektiv qonunlar) iqtisodiyot sub’ektlarining hatti-harakatini (xulq-atvorini) va uning oqibatlarini aynan (adekvat) tushuntirib bera olmaydi. demak prognoz funktsiyalarini ham adekvat bajara olmaydi. …

2 / 42

or (tanlovning turlicha vaziyatlarida) individ ratsional hatti-harakatining shakliy modellarini ishlab chiqishga emas, balki bu hatti-harakatlarni ekspremental va empirik tekshirish jarayonlariga qaratildi. bundan maqsad an’anaviy iqtisodiyot nazariyasi va u tomonidan aniqlangan qonuniyatlar va tendentsiyalarni amaliyot bilan, xo’jalik faoliyatining real faktlari bilan qay darajada mos kelishi (farq qilishi)ni aniqlashdan iboratdir. individ va firmadan tortib bozorlar va hududlargacha bo’lgan turli sub’yektlarning faoliyatiga xos bo’lgan xulq-atvor yondoshuvi tizimli ravishda takror ishlab chiqariladi va murakkablashib boradi. bu yondoshuv iqtisodiy agentlar faoliyatining an’anaviy iqtisodiyot qoidalariga (kanonlariga) doim ham mos kelavermaydigan teran sabablarini (motivlarini) aniqlash imkonini beradi. adam smit (1723-1790), mikroiqtisodiy nazariya asoschisi alfred marshall (1842-1924), makroiqtisodiy nazariya asoschisi jon meynard keyns (1883-1946) kabi mashhur iqtisodchilarning asarlarida bayon qilingan. kontseptsiyaning belgilovchi jihati bo’lib “iqtisodiy xudbinlik”, ya’ni sub’yektning o’z foydasini maksimallashtirishga intilishi hisoblanadi. “iqtisodiy odam” g’oyasi uzoq davr mobaynida, yangidan-yangi shaklga kirgan holda, iqtisodiyot fanida hukmronlik qilib keldi. j.m.keyns olimlar orasida birinchi bor optimizm va pessimizmning vaqti-vaqti bilan …

3 / 42

-kitob yagona motiv emas, undan ko’ra institutlar, urf-odatlar muhimroq deb hisoblashdi. t.veblen fikricha mahorat instinkti, shunchaki (maqsadsiz) qiziqish, sotib olishga moyillik, egoistik moyilliklar jamlanmasi, odat instinkti kabilarni o’z ichiga oladi. olimlar namoyishkorona iste’mol bilan bog’liq bir qator samara(effekt)larni ajratib ko’rsatishadi: veblen samarasi (ta’siri) tovar narxi nisbatan baland bo’lganida iste’mol talabining oshishida namoyon bo’ladi. o’zaro-ko’rona taqlid qilish samarasi (ta’siri) ko’pchilikka (qo’shilish) ergashish samarasi. xx asr boshlarida psixologik bilimlarning yangi sohasi-iqtisodiy psixologiya yuzaga keldi. iqtisodiy psixologiyaning ishlab-chiqarish shoxobchasiga g.myunsterberg asos soldi. iqtisodiy psixologiyaning marketing shoxobchasiga esa g.tard asos soldi. o’yinlar nazariyasi xulq-atvor o’yinlar nazariyasi - o’yinlar nazariyasi yo’nalishlaridan biri bo’lib, nazariy-o’yin vaziyatlarini ekspremental ko’rinishga moslashtirish bilan shug’ullanadi. tadqiqotlarning bu yo’nalishi quyida keltirilgan uch masalaga e’tiborni jamlaydi: savdolarda kishilarning ijtimoiy o’zaro ta’sirini va ular o’rtasida ishonch o’rnatilishini tushuntirib beradigan matematik nazariya; strategik hatti-harakatni cheklash va raqiblarning hatti-harakatini (qo’ygan qadamlarini) hisobga olishning kognitiv imkoniyatlari; kishilarni amaliyotda o’qitish jarayonida strategiyalarni modifikatsiya qilish. o’yinlar nazariyasi printsiplari …

4 / 42

rakat qiladi deb hisoblanadi. qachonki eksperimental tadqiqotlar natijalari rasmiy o’yinlar nazariyasiga ko’ra oldindan aytilgan holatlarga mos kelmay qolganda ultimatum bilan o’ynash vaziyati olimlarning katta e’tiboriga sabab bo’ldi. ultimatum bilan o’ynash bo’yicha dastlabki eksperimentlar v.gut, r.shmittberger va b shvartslar tomonidan 1982 yilda o’tkazildi. neshga ko’ra muvozanat nokorporativ (uyushmagan, uyg’unlashmagan) o’yin vaziyatida, hech bir ishtirokchi bir yoqlama harakat qilib, hatti-harakatini boshqa ishtirokchi (o’yinchi)lar bilan uyg’unlashtirmasdan o’z yutug’ini ko’paytira olmaydi. paretoga ko’ra muvozanat korporativ o’yindagi shunday vaziyatki, bunda uyushgan ishtirokchilar guruhi (uyushgan har bir ishtirokchiga teng miqdorda) maksimal yutuqqa ega bo’ladi. ammo, bunda istalgan ishtirokchi bir tomonlama harakat qilish imkoniyatiga ega bo’ladi, va bu harakat qolgan ishtirokchilar yutug’ining kamayishi hisobiga uning yutug’i ko’payishga olib keladi. 2. xulq-atvor iqtisodiyotining asoschilari alohida yo’nalish sifatida xulq-atvor iqtisodiyoti g’arb ilmiy adabiyotida 1960-1970 yillarda paydo bo’ldi va psixolog olimlar d. kaneman, a. tverski, p. slovik hamda iqtisodchilar j. akerlof, r. shiller, v. smit, d. arielilar tomonidan rivojlantirildi. isroil-amerika …

5 / 42

(1980-yillarda); - xulq –atvor iqtisodiyotida eksperimentlar uslubibining rolini asoslab berdi. den arieli (dan ariely) isroil-amerika iqtisodchisi va psixolog. unga ko’ra irratsional xatti-harakatlar tartibsiz emas. ular ma'lum modellarga bo'ysunadi va shuning uchun oldindan taxmin qilish mumkin – har holda, statistik nuqtai nazardan. richard taler (richard thaler) amerikalik iqtisodchi emotsiyalar (hissiyotlar)ning bozorda istemolchilar qabul qiladigan qarorlariga ta’sirini, jamg’arish, ipoteka usullarini va pensiya fondlarini tanlash masalalarini tadqiq qilgan. b. rayzberg rossiyalik iqtisodchi olimlar orasida xulq-atvor iqtisodiyoti sohasidagi dastlabki tadqiqotlar v. sokolinskiy, a. kitov, s. malaxovlarga tegishli. psixologik iqtisodiyot nazariyasining rivojlanishiga b. rayzberg fundamental hissa qo’shdi. b. rayzberg tadqiqotning uch asosiy yo’nalishini ajratib ko’rsatdi: pulga oid xulq-atvor psixologiyasi; mehnatga oid xulq-atvor psixologiyasi; boshqaruv psixologiyasi. xulq-atvor iqtisodiyoti sohasi tadqiqotchilari nuqtai nazariga ko’ra iqtisodiyotning amal qilishini va samarali boshqaruvini inson xulq–atvorining psixologik xususiyatlarini, ya’ni hissiyotlardagi, tuyg’ulardagi, ta’surotlardagi va kayfiyatlardagi o’zgarishlarni hisobga olgan holda tushuntirish juda muhim. iqtisodiyot nazariyasi sub’yektiv omillar va irratsional ibtidoni hisobga olmas ekan …

Want to read more?

Download all 42 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xulq-atvor iqtisodiyoti"

1-mavzu. xulq-atvor iqtisodiyoti nazariyasining shakllanishi manbalari 1-mavzu. xulq-atvor iqtisodiyoti nazariyasining shakllanishi manbalari reja: xulq-atvor iqtisodiyoti evolyutsiyasi xulq-atvor iqtisodiyotining asoschilari 3. xulq-atvor iqtisodiyoti sohasidagi tadqiqotlarning rivojlanishi 1. xulq-atvor iqtisodiyoti evolyutsiyasi xulq–atvor iqtisodiyoti “psixologiya” va “iqtisodiyot” fanlarining sintezi bo’lib, inson psixologiyasi va bozor agentlarining iqtisodiy (xulq-atvori) hatti-harakatlari o’rtasidagi aloqadorlik (bog’liqlik)ni o’rganadi. insonning hozirgi zamon axborotlashgan iqtisodiyotdagi roli o’zgarib bormoqda. bu esa kishilarning iqtisodiyotdagi rolini tadqiq qilish jarayonida ular faoliyatining psixik va kognitiv jihatlarini inson xulq –atvor (hatti-harakat)i modeliga, uning ...

This file contains 42 pages in PPTX format (4.8 MB). To download "xulq-atvor iqtisodiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: xulq-atvor iqtisodiyoti PPTX 42 pages Free download Telegram