unli va undosh tovushlarni o'rganishda leksik mashqlarni tashkil etish

PPTX 18 pages 4.3 MB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.3 MB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

analysing themes & ideas mavzu: unli va undosh tovushlarni o‘rganishda leksik mashqlarni tashkil etish reja 1. unli va undosh tovushlarning fonetik xususiyatlari va ularning o‘zaro farqlari 2. fonetika va leksika o‘rtasidagi bog‘liqlik: tovush va so‘z ma’nosining uyg‘unligi 3. leksik mashqlarning mohiyati, turlari va ularning o‘quv jarayonidagi ahamiyati 4. unli va undosh tovushlarni o‘rganishda leksik mashqlarni tashkil etish metodikasi 5. leksik mashqlarning nutq rivojlanishiga va talaffuz madaniyatiga ta’siri o‘zbek tili fonetik tizimi ikki asosiy tovush turiga — unli va undosh tovushlarga tayanadi. ularni to‘g‘ri o‘rgatish va talaffuzda qo‘llash — o‘quvchilarda nutq madaniyati, to‘g‘ri talaffuz, so‘z boyligi va grammatik to‘g‘rilikni shakllantirishning asosidir. leksik mashqlar bu jarayonda muhim o‘rin tutadi, chunki ular tovush–so‘z–ma’no bog‘liqligini mustahkamlaydi. ilmiy asos: fonetika, fonologiya va leksikologiya o‘zaro bog‘liqligi fonetika — nutq tovushlarini o‘rganadi; fonologiya — tovushlarning ma’noni farqlashdagi rolini; leksikologiya — so‘zlarning ma’nosini va tuzilishini o‘rganadi. shuning uchun unli va undosh tovushlarni o‘rganish leksik mashqlar bilan birgalikda olib …

2 / 18

leksik mashqlar — bu o‘quvchilarning so‘z zahirasini kengaytirish, tovushni anglash, talaffuzni mustahkamlash va so‘zlarni ma’noli ishlatishga qaratilgan mashqlar tizimidir. unli va undosh tovushlarni o‘rganishda leksik mashqlar: • fonematik eshituvni rivojlantiradi; • tovush–harf–so‘z munosabatini mustahkamlaydi; • so‘z yasash va ma’nosini farqlash malakasini hosil qiladi; • so‘z talaffuzi va imlosini o‘rgatadi. fonetiko-leksik integratsiyaning nazariy asoslari a) fonetika va leksikaning o‘zaro bog‘liqligi fonetika tovushning fizik-akustik va artikulyatsion xususiyatlarini, leksika esa so‘zning semantik qiymatini o‘rganadi. shu bois leksik mashqlar tovushni ma’noli birlik sifatida mustahkamlaydi. masalan: • “o” unlisini o‘rganishda olma, oq, oy, o‘rik kabi so‘zlar yordamida fonetik idrok + semantik anglash bir vaqtda rivojlanadi. • “s” undoshi orqali suv, soat, sabzavot, sinf kabi so‘zlar semantik maydonda guruhlanadi. b) fonematik eshituvning rivoji psixolingvist tadqiqotlarda (l. vygotskiy, j. piaget) aytilishicha, bolaning tovushni to‘g‘ri ajratish qobiliyati uning semantik differensiasiya darajasiga bog‘liq. ya’ni bola “o” va “u” ni farqlay olmaguncha, olma va ulma kabi so‘zlarni ham ma’no jihatidan …

3 / 18

i harf asosida yangi so‘zlar yasash mashqlari: • “b” tovushidan boshlanadigan so‘zlar topish: bola, bahor, bog‘, buloq • “a” bilan tugaydigan so‘zlarni yozish: ona, bola, dala bu mashqlar leksik boylik va ijodiy fikrlashni rivojlantiradi. ma’no farqlash mashqlari bir tovush o‘zgarganda ma’no qanday o‘zgarishini o‘rgatadi: • bol – pol – qol, • sir – tir – kir, • olma – o‘lma – qolma. bu orqali o‘quvchi tovushning leksik farqlovchi vazifasini anglaydi (fonologik tahlil). gap tuzish mashqlari ma’lum tovushli so‘zlar bilan gap tuzish: • “m” tovushi ishtirokidagi so‘zlardan gap tuz: men maktabga bordim. bu mashq so‘zlarni kontekstdagi qo‘llanishini mustahkamlaydi. o‘qitish bosqichlari (ilmiy-metodik yondashuv) 1. tovushni eshitish bosqichi — tovushni fonetik jihatdan ajratish. 2. tovushni talaffuz qilish bosqichi — artikulyatsiyani to‘g‘rilash. 3. tovushni so‘zda qo‘llash bosqichi — unli/undosh ishtirokidagi so‘zlarni o‘rganish. 4. so‘z orqali ma’no yaratish bosqichi — leksik mashqlarni bajarish. 5. so‘zdan gapga o‘tish bosqichi — tovush–so‘z–gap zanjiri mustahkamlanadi. tilshunoslikda unli va …

4 / 18

i kontekstda, dialog yoki matn ichida o‘rganish. 3. psixolingvistik faoliyat — tovushni eshitish, tanish va talaffuz qilish jarayonlari bilan xotira, diqqat va tafakkur faoliyatlarini uyg‘unlashtirish. psixolingvistik asos psixolingvistik tadqiqotlar (a. leontyev, l. vygotskiy, n. chomsky) ko‘rsatadiki: • tovushni idrok qilish → so‘zni eslab qolish → nutqni shakllantirish zanjiri mavjud. • agar tovush farqlanishi aniq o‘rganilmasa, leksik birliklar faol lug‘atga kirmaydi. • leksik mashqlar tovushlar ustida ishlashni “semantik kodlash”ga aylantiradi — bu esa o‘quvchining so‘z boyligini mustahkamlaydi. ilmiy kuzatuvlar 🔹 til o‘rgatish metodikasi bo‘yicha (a. madrahimov, s. mamatqulova, n. karimova) tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki: • unli va undosh tovushlarni faqat talaffuz asosida o‘rgatish natijaviy bo‘lmaydi; • tovush bilan birga so‘z ma’nosini idrok qilish orqali o‘quvchi tovushni leksik kontekstda mustahkam o‘zlashtiradi. shuning uchun leksik mashqlar fonetik o‘qitishning eng samarali shaklidir. leksik mashqlarni tashkil etishning didaktik tamoyillari 1. bosqichlilik tamoyili — unli va undosh tovushlar eng oddiydan murakkabgacha o‘rganiladi. 2. ko‘rgazmalilik tamoyili — tovushlar, …

5 / 18

larni bosqichma-bosqich murakkablashtirish (bir tovushdan bir nechta tovushli so‘z tizimiga o‘tish). 3. har bir mashqdan keyin leksik tahlil va semantik izoh berish. 4. bolalarning yosh va fonetik tayyorgarligiga qarab ko‘rgazmali va o‘yinli metodlarni qo‘llash. 5. darsni intonatsion o‘yinlar bilan yakunlash (masalan, tovush bilan ohangli she’r yaratish). xulosa unli va undosh tovushlarni o‘rganishda leksik mashqlar — bu fonetik tizimni semantik tizim bilan integratsiyalovchi eng samarali metodik yondashuvdir. u: o‘quvchilarda to‘g‘ri talaffuz, boy lug‘at, so‘z hosil qilish va semantik tafakkurni rivojlantiradi; foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati jo‘rayev a. boshlang‘ich sinflarda o‘zbek tili o‘qitish metodikasi. — toshkent: “o‘qituvchi”, 2019. mamatov m. nutq o‘stirish va leksik mashqlar tizimi. — toshkent: “fan va texnologiya”, 2020. xoliyorova n. o‘zbek tili fonetikasi va orfoepiyasi. — toshkent: “yangi asr avlodi”, 2021. to‘xtasinova d. o‘zbek tili darslarida fonetik mashqlarni tashkil etish metodikasi. — toshkent: “sharq”, 2018. o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi. boshlang‘ich ta’lim fanlarini o‘qitish metodik qo‘llanma. — toshkent, 2022. e’tiboringiz …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "unli va undosh tovushlarni o'rganishda leksik mashqlarni tashkil etish"

analysing themes & ideas mavzu: unli va undosh tovushlarni o‘rganishda leksik mashqlarni tashkil etish reja 1. unli va undosh tovushlarning fonetik xususiyatlari va ularning o‘zaro farqlari 2. fonetika va leksika o‘rtasidagi bog‘liqlik: tovush va so‘z ma’nosining uyg‘unligi 3. leksik mashqlarning mohiyati, turlari va ularning o‘quv jarayonidagi ahamiyati 4. unli va undosh tovushlarni o‘rganishda leksik mashqlarni tashkil etish metodikasi 5. leksik mashqlarning nutq rivojlanishiga va talaffuz madaniyatiga ta’siri o‘zbek tili fonetik tizimi ikki asosiy tovush turiga — unli va undosh tovushlarga tayanadi. ularni to‘g‘ri o‘rgatish va talaffuzda qo‘llash — o‘quvchilarda nutq madaniyati, to‘g‘ri talaffuz, so‘z boyligi va grammatik to‘g‘rilikni shakllantirishning asosidir. leksik mashqlar bu jara...

This file contains 18 pages in PPTX format (4.3 MB). To download "unli va undosh tovushlarni o'rganishda leksik mashqlarni tashkil etish", click the Telegram button on the left.

Tags: unli va undosh tovushlarni o'rg… PPTX 18 pages Free download Telegram