biogeografiyaning ekologik asoslari

PPTX 25 pages 3.5 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.5 MB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

prezentatsiya powerpoint biogeografiyaning ekologik asoslari reja 1.atrof-muhit ekologik omillari: (abiotik omillar: iqlim, edafik, orografik, gidrologik 2. o‘simlik va hayvonlarning umumiy moslanish xususiyatlari 3. tirik organizmlarning muhitlarda o‘zgarishi 4. abiotik omillarning tanlovchi omil sifatidagi ahamiyati 5. introduksiya va iqlimlashtirish 6. organizmlarning indikatsion ahamiyati ekologik omillar juda xilma-xildir. shuning uchun ularni tasniflash zarur bo‘ladi. ekologiyaning tarixidan ma‘lumki, omillarning tasnifi ancha murakkab masalalardan biri hisoblanadi. tabiatda omillar tirik organizmlarga bir butun yoki birgalikda ta‘sir etadi. ular ekologik, fiziologik, genetik va hokazolar tarzida ta‘sir etadi. omillarni tasniflashda ularning xilma-xil ta‘sir etishi emas, balki kelib chiqish manbayiga qarab ajratish lozim. omilni aniqlashda uni tirik organizmlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri va o‘ziga xos ta‘siri muhim ahamiyatga ega. ekologik omillarni tasniflashda uning tabiati, harorat, nurlanish, bosim, muhitning reaksiyasi va boshqalar doimo o‘ziga xos xususiyatga ega bo‘ladi. d.n. qashqarov (1933) omillarni uch guruhga ajratadi: iqlim, edafik va biotik. v.v.alexin (1950) iqlim, edafik, orografik, biotik, antropogen va tarixiy omillarga ajratadi. ta‘rifga binoan …

2 / 25

mumkin. ta‘sir etuvchi omillar tirik organizmlar hayotiga kuchli ta‘sir etib, ularning hatto irsiy xususiyatlari yoki boshqa ko‘rinishlardagi o‘zgarishlarini keltirib chiqaradi. bularga misol sifatida har xil mutagen omillarni (nurlanish va boshqalar) ko‘rsatish mumkin. hayot sharoiti uchun zarur bo‘lgan omillar o‘z navbatida tirik organizmlarning yashashi uchun zarur bo‘lgan hayoti va o‘sishini ta‘minlovchi omillar hamda rivojlanish sharoiti (ontogenezni ta‘minlovchi) omillariga bo‘linadi. yashil o‘simliklarning hayoti uchun zarur bo‘lgan omillar kosmik (yorug‘lik, harorat) va yerdagi suv hamda ozuqa omillarga ajratiladi. ushbu omillar mavqeyi jihatidan bir-biri bilan barobar, shuningdek, boshqa omil bilan almashtirib bo‘lmaydi. ilmiy-texnik taraqqiyot tufayli inson yashil o‘simliklar uchun, zarur bo‘lgan kosmik omillarni boshqara olish imkoniyatiga ega bo‘ldi. abiotik omillarga quyidagilar kiradi: iqlim, yorug‘lik, harorat, havo, namlik (har xil shakllardagi yog‘ingarchiliklar, tuproq va havoning namligi, qor qoplami). edafik (yoki tuproq gurunt) – tuproqning mexanik va kimyoviy tarkibi, uning fizik xossalari va boshqalar. topografik (yoki orografik) – relef sharoiti. biotik omillarga quyidagilar kiradi: fitogen –birgalikda …

3 / 25

o‘zlashtirish, o‘rmonlarni kesib yuborish, pichan o‘rish va mol boqish, suv, tuproq va havoni sanoat chiqindilari, zararli kimyoviy moddalar, maishiy chiqindilar bilan ifloslantirish va zaharlashga olib keladi. ba‘zi hollarda biosenozlarning butunlay yo‘q bo‘lib ketishiga sababchi bo‘ladi (4-jadval). ma‘lumki, chigitning unib chiqishi uchun harorat 14–16°c bo‘lishi zarur. bahorda harorat past kelsa, chigitning unib chiqishi kechikadi. bizning sharoitda g‘o‘za nihollari paydo 47 bo‘lgan vaqtda havo bilan tuproq harorati sekinasta ko‘tariladi va odatda, normal darajada bo‘ladi. harorat 38°c dan yuqori bo‘lganda, ayniqsa, nam kam bo‘lsa, o‘simlik qizib ketadi. harorat 1 –2°c bo‘lsa, g‘o‘za nihollarini sovuq uradi. kuzdagi 3–4°c sovuq ham g‘o‘zani nobud qiladi. shunday qilib, g‘o‘za o‘simligining vegetatsiya davomida minimum nuqtadan haroratni 1 –4°c pasayishi uni nobud bo‘lishiga olib keladi. 14–16°c dan 38°c gacha oraliqdagi harorat o‘simlik o‘sishi uchun qulay, undan yuqorisi esa, noqulay hisoblanadi. g‘o‘za o‘simligi uchun maksimum nuqta 46–47°c deb qarash mumkin. abiotik omillar. eng muhim ekologik omil va hayot omillaridan biri …

4 / 25

hlari farq qilinadi: 1.yorug‘ sevar o‘simliklar (geliofitlar). 2. soyasevar o‘simliklar (ssiofitlar). 3.oraliq o‘simliklar (fakultativ geliofitlar). 1. yorug‘’sevar o‘simliklar – yorug‘lik yetarli bo‘lgandagina normal o‘sishi, rivojlanishi mumkin. bular soyaga chidamsiz bo‘ladi. bu guruhga dasht va cho‘l zonalari o‘simliklari, o‘tloqlarda o‘suvchi yaltirbosh, ariq bo‘yi va o‘rmonlarning birinchi yarusini tashkil qiluvchi baland bo‘yli daraxtlar, qirg‘oq va suv o‘tlari, ochiq yerlardagi ko‘pchilik madaniy o‘simliklar kiradi. ko‘p yillik o‘t o‘simliklarning efemeroid tiridagi hayot shakllari ham kiradi. qisqa kun o‘simliklari: bu o‘simliklarning gullash fazasiga o‘tishi uchun sutkada 12 soat yoki undan kamroq yorug‘lik vaqti kerak (kanop, tamaki). 2. uzun kun o‘simliklari: bularning gullash fazasida bir sutkada 12 soatdan ko‘proq yorug‘lik vaqti kerak (bizdagi ko‘pgina madaniy va yovvoyi o‘simliklar). 3. fotoperiodik reaksiyasi bo‘yicha neytral o‘simliklar: bu o‘simliklar uchun kunning uzunligi gullash fazasiga o‘tishda farq qilmaydi. bu guruhga pamidor, qoqio‘t kabi o‘simliklar kiradi. yorug‘ lik spektrining tarkibi ko‘p jihatdan geografik holatga bog‘liq bo‘ladi. shimolda yorug‘lik intensivligi kuchsiz bo‘lib, …

5 / 25

akat florasini tarkibi bilan tanishsak, u yerda albatta tabiiy holda o‘suvchi o‘simliklar bilan bir qatorda boshqa geografik zonalardan keltirilib o‘stirilayotgan madaniy o‘simliklami ko‘rishimiz mumkin. biror mamlakat yoki mintaqaga, bu yerning tabiiy sharoitida ilgari o‘smagan daraxt-buta o‘simlik turlarini olib kelib o‘stirish introduksiya deyiladi. masalan, mdh davlatlari florasidagi 2890 turdan ortiq o‘simlik bo‘lib, uning 2000 turi introduksiya qilingan. o‘zbekistonga ham keyingi vuz yillikda qarag‘ay, qoraqarag‘ay, tilog‘och, kedr, sarv, archa, zarang, shumtol, jo‘ka, eman, qayin, lola daraxti, oq akatsiya, o‘simliklar introduksiyasi tabiiy va sun’iy bo‘lishi mumkin. tabiiy introduksiya qushlar, hayvonlar, shamol va suv omillari vositasida amalga oshadi. shuningdek, transport tizimini rivojlanishi va boshqa omillar tufayli ham o‘simliklar urug‘i ongsiz ravishda boshqa mamlakatlarga tasodifiy tarqalishi ro‘y bermoqda, ko‘p hollarda ular o‘z arealidan uzoqda bo‘lishiga qaramay, muvaffaqiyatli o‘sib yangi sharoitlarga moslasha olgan va keng tarqalgan. sun’iy introduksiya asosan inson ta’sirida ongli ravishda ro‘y beradi. inson doimo qimmatli xo‘jalik-biologik belgilari bilan ajralib turuvchi o‘simlik shu jumladan …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biogeografiyaning ekologik asoslari"

prezentatsiya powerpoint biogeografiyaning ekologik asoslari reja 1.atrof-muhit ekologik omillari: (abiotik omillar: iqlim, edafik, orografik, gidrologik 2. o‘simlik va hayvonlarning umumiy moslanish xususiyatlari 3. tirik organizmlarning muhitlarda o‘zgarishi 4. abiotik omillarning tanlovchi omil sifatidagi ahamiyati 5. introduksiya va iqlimlashtirish 6. organizmlarning indikatsion ahamiyati ekologik omillar juda xilma-xildir. shuning uchun ularni tasniflash zarur bo‘ladi. ekologiyaning tarixidan ma‘lumki, omillarning tasnifi ancha murakkab masalalardan biri hisoblanadi. tabiatda omillar tirik organizmlarga bir butun yoki birgalikda ta‘sir etadi. ular ekologik, fiziologik, genetik va hokazolar tarzida ta‘sir etadi. omillarni tasniflashda ularning xilma-xil ta‘sir etishi emas, balki kelib ...

This file contains 25 pages in PPTX format (3.5 MB). To download "biogeografiyaning ekologik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: biogeografiyaning ekologik asos… PPTX 25 pages Free download Telegram